III CRN 10/73

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa prokuratora powiatowego w Białej Podlaskiej, działającego na rzecz kółek rolniczych w D. i R., przeciwko Januszowi W. o odszkodowanie - na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 11 maja 1972 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Białej Podlaskiej z dnia 24 lutego 1972 r. w części dotyczącej oddalenia powództwa w stosunku do pozwanego Janusza W. i sprawę w tym zakresie przekazał temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie, wniesionym dnia 30 lipca 1970 r. do Sądu Powiatowego w Białej Podlaskiej Prokurator Powiatowy w Białej Podlaskiej domagał się zasądzenia od pozwanego Janusza W. na rzecz kółek rolniczych w D. II - kwoty 8.678 zł i w R. - kwoty 9.364 zł z 8% od dnia wniesienia pozwu.W uzasadnieniu prokurator powiatowy podał, że w czasie od 3 listopada 1965 r. do dnia 31 grudnia 1966 r. pozwany, jako kierownik Zakładu Usług Wielobranżowych Powiatowej Spółdzielni Pracy w L., przez sfałszowanie kosztorysów powykonawczych spowodował nadpłatę należności za roboty ogrodzeniowe dla wymienionych wyżej kółek, w wysokości dochodzonej pozwem. Twierdził w pozwie, iż niezgodność kosztorysu powykonawczego ze stanem faktycznym polega na tym, że wykazano w nich i pobrano na ich podstawie należność za użycie do naciągnięcia siatki ogrodzeniowej linki stalowej, wielożyłowej, oraz za zastosowanie nad tą siatką trzech rzędów drutu kolczastego, a w rzeczywistości do naciągnięcia siatki użyto drut ocynkowany oraz zastosowano nad nią tylko dwa rzędy drutu kolczastego.W toku procesu, na wniosek pełnomocnika kółek rolniczych, Sąd Powiatowy wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanej Powiatową Spółdzielnię Pracy Usług Wielobranżowych w L.Sąd Powiatowy w Białej Podlaskiej wyrokiem z dnia 24 lutego 1972 r. C 535/70 oddalił powództwo w stosunku do Janusza W., zaś odrzucił pozew odnośnie do Powiatowej Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych w L.W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia sąd ten stwierdził, że wprawdzie pozwany pobrał kwotę 18.042 zł, stanowiącą różnicę wynikłą z ujęcia w kosztorysie powykonawczym zużycia materiałów o większej wartości, niż w rzeczywistości miało to miejsce, jednak stało się to za wiedzą i zgodą kółek rolniczych i organów te kółka reprezentujących. Nadto, zdaniem sądu, wykazana w kosztorysie powykonawczym należność nie była kwestionowana, bowiem w myśl cytowanego § 71 zał. nr 1 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 30 grudnia 1966 r., wykonawca może wykonać robotę inaczej niż to zostało określone w projekcie lub kosztorysie, o ile nie spowoduje to wzrostu kosztów, zachowując przy tym prawo do pierwotnego umówionego wynagrodzenia.Rewizja Prokuratora Powiatowego w Białej Podlaskiej od powyższego wyroku została oddalona przez Sąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 11 maja 1972 r. Cr 894/72. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki m.in. podniósł, że pozwany J.W. był wykonawcą w imieniu Powiatowej Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych i tylko z tą Spółdzielnią mógł się rozliczać, a nie z kółkami rolniczymi oraz że brak jest podstaw do przyjęcia, aby J.W. przy wykonywaniu ogrodzenia dopuścił się czynu niedozwolonego w art. 415 k.c.W dniu 6 stycznia 1973 r. wpłynęła rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego, wniesiona z urzędu, zarzucająca powyższemu wyrokowi rażące naruszenie prawa (art. 415 k.c.) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, przez to, że powództwo zostało oddalone w stosunku do pozwanego Janusza W.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest w pełni zasadna. Materiał dowodowy sprawy łącznie z wyjaśnieniami pozwanego wykazał bezspornie, że w sporządzonym przez pozwanego J.W. kosztorysie powykonawczym dla kółek rolniczych w D. II i R., obliczono należność za wykonanie ogrodzenia siatką drucianą, naciągniętą na lince stalowej, zakończonej trzema rzędami drutu kolczastego, podczas gdy faktycznie siatkę naciągnięto drutem ocynkowanym i założono nad nią tylko dwa rzędy drutu kolczastego.W związku z tym wymienione kółka rolnicze nadpłaciły dochodzoną pozwem kwotę 18.042 zł.Zauważyć należy, że działanie pozwanego polegające na przyjęciu za podstawę do obliczeń należności szerszego zakresu robót i innych - drobnych materiałów, niż faktycznie wykonanych, w następstwie którego kółka rolnicze poniosły stratę w postaci dokonanej nadpłaty, należy uznać jako czyn niedozwolony.W tej sytuacji zgodnie z art. 415 k.c. pozwany Janusz W. jest obowiązany do naprawienia szkody.Pogląd Sądu Powiatowego, że pozwany miał prawo stosować do obliczenia należności tę samą cenę, mimo zmiany przewidzianego cennikiem sposobu wykonania ogrodzenia - jest niesłuszny. Wskazany przez ten sąd przepis § 71 zał. nr 1 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 30 grudnia 1966 r. w sprawie zasad i warunków umów o wykonanie obiektów budownictwa oraz zasady ustalenia wynagrodzeń i dokonywania rozliczeń za te obiekty (M. P. 1967 r. Nr 2 poz. 9) nie mógł mieć zastosowania, albowiem nie wszedł on wówczas jeszcze w życie (§ 7 ust. 2 cyt. zarządzenia).Z opinii biegłych wynika, że wykonane ogrodzenie nie przedstawia tej samej wartości użytkowej i technicznej jak to, za które należność kółka rolnicze zapłaciły. Trzy rzędy drutu kolczastego nad siatką czyni ogrodzenie bardziej skuteczne od tego, nad którym są założone tylko dwa rzędu drutu kolczastego oraz, że linka jest lepszym materiałem od drutu ocynkowanego.Bezsporne jest, że korzyść z dokonanej zmiany w sposobie wykonania ogrodzenia odniósł pozwany i zatrudnieni przez niego ludzie. Z opinii biegłego z zakresu księgowości Bolesława W. wynika, że cała nadpłacona kwota 18.042 zł przypada nie Spółdzielni, lecz pozwanemu J.W. i pracownikom zatrudnionym w zakładzie kierowanym przez niego.Zastrzeżenia budzą poglądy sądów również w świetle akt postępowania karnego.Z akt tych wynika, że pozwany jako kierownik zakładu usługowego Powiatowej Spółdzielni Usług Wielobranżowych w L., wykonując roboty budowlane na rzecz kółek rolniczych w D. i R., stosując do wykonywanych ogrodzeń materiały inne i mniejszej wartości, niż przewidziane kosztorysem oraz mniejsze ich ilości, tudzież fałszując rachunki końcowe i kosztorys powykonawczy, zagarnął kwotę 18.042 zł na szkodę wymienionych kółek. Postępowanie to zostało umorzone na mocy ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego w Białej Podlaskiej z dnia 16 kwietnia 1970 r. Ko 37/70 z tego powodu, że kara którą należałoby orzec uległaby darowaniu.Przesłuchany w charakterze podejrzanego w postępowaniu karnym J.W. jednoznacznie wyjaśnił, że zdawał sobie sprawę z tego, iż nierzetelne wykonanie kosztorysu ma wpływ na końcową wartość wykonanych robót.Błędny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że po stronie pozwanego J.W. brak było legitymacji biernej.Jak wyżej wykazano pozwany J.W. powinien odpowiadać za czyn niedozwolony. Jego odpowiedzialność jest solidarna z odpowiedzialnością Powiatowej Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych w L. (art. 430 i 441 § 1 k.c.).W tej sytuacji, zgodnie z art. 366 § 1 k.c., kółka rolnicze, jako wierzyciele mogą dochodzić należnego im świadczenia od każdego z dłużników solidarnych z osobna, a więc i od pozwanego J.W.W tych warunkach sądy naruszyły nie tylko powołane na wstępie przepisy prawa, lecz również interes PRL związany z koniecznością ochrony mienia społecznego.Ponieważ sprawa nie została pod tym kątem rozważona, a nadto Sąd Powiatowy nie ustosunkował się do zarzutów pozwanego W. w przedmiocie wysokości roszczenia (k. 210) z mocy art. 421 § 2 in fine oraz art. 422 § 2 k.p.c. - orzeczono jak w sentencji.