VI KO 13/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: M. Bogusławski, E. Binkiewicz, L. Chmielewski, J. Dorsz, K. Dobesz, S. Dąbrowski, T. Gdowski, F. Korzeń, H. Kempisty, Z. Kubec, P. Ławacz, W. Ostrowski, K. Wagner (współsprawozdawca), M. Budzianowski, K. Czajkowski (sprawozdawca), J. Dziowgo, W. Dąbrowski, K. Grzebuła, Z. Kapitaniak, T. Krokosz, R. Kryże, J. Majewski, T. Rek, J. Zembaty oraz K. Mioduski, sędzia Izby Wojskowej SN powołany przez Pierwszego Prezesa SN do udziału w posiedzeniu Izby Karnej w niniejszej sprawie.Prokurator - Dyrektor Departamentu Generalnej Prokuratury: J. Bednarzak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bernarda S. i Antoniego W., oskarżonych z art. 290 § 2 i 286 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku prokuratora i po rozpoznaniu złożonego na podstawie art. 26 § 1 pr. o u.s.p. wniosku Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1962 r. o wyjaśnienie przepisów art. 384 § 4 i 395 k.p.k., w szczególności co do tego:"Czy Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów - rozpoznając rewizję nadzwyczajną założoną na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Najwyższego w składzie trzech sędziów, który uniewinnił oskarżonego skazanego przez Sąd Wojewódzki - może sam skazać takiego oskarżonego, czy też jest obowiązany uchylić wyrok zaskarżony rewizją nadzwyczajną i przekazać sprawę Sądowi Najwyższemu w składzie trzech sędziów, czy też w takim wypadku powinien ją przekazać Sądowi Wojewódzkiemu?"uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 388 § 4 k.p.k. Sąd Najwyższy orzekając w trybie rewizyjnym co do istoty sprawy, nie może skazać oskarżonego uniewinnionego.Przepis ten obowiązuje również Sąd Najwyższy, jeżeli orzeka on w trybie rewizji nadzwyczajnej założonej na niekorzyść oskarżonego uniewinnionego. Zgodnie bowiem z art. 395 k.p.k. w postępowaniu tym mają zastosowanie odpowiednio przepisy o rewizji, chyba że przepisy rozdziału III księgi VIII k.p.k. (rewizji nadzwyczajnej) stanowią inaczej. Ponieważ przepisy o rewizji nadzwyczajnej nie zawierają odmiennego unormowania zagadnienia, przeto Sąd Najwyższy obowiązuje przepis art. 388 § 4 k.p.k. również przy rozpoznawaniu rewizji nadzwyczajnej.Kwestia wysunięta w związku z pytaniem prawnym, czy inaczej należy traktować prawomocny wyrok uniewinniający sądu II instancji (mimo poprzedzającego ten wyrok skazania w I instancji), a inaczej prawomocny wyrok uniewinniający sądu I instancji (nie zaskarżony lub utrzymany w mocy przez sąd II instancji), nie nasuwa wątpliwości, skoro treść przepisu art. 388 § 4 k.p.k. w związku z art. 395 k.p.k. jest jednoznaczna. Pogląd, że przy rozpatrywaniu rewizji nadzwyczajnej art. 388 § 4 k.p.k. ma zastosowanie tylko do prawomocnych wyroków uniewinniających I instancji (nie zaskarżonych bądź utrzymanych w mocy przez sąd II instancji), nie ma zaś zastosowania do wyroków uniewinniających sądu II instancji, który uchylił wyrok skazujący sądu I instancji, byłby sprzeczny z postanowieniem art. 394 k.p.k., w myśl którego rewizja nadzwyczajna może być rozpatrzona tylko od prawomocnego wyroku.Wyrokiem prawomocnym, od którego przysługuje rewizja nadzwyczajna, jest wyrok uniewinniający sądu II instancji (mimo odmiennego rozstrzygnięcia sprawy w I instancji), zakwestionowany przez organy do tego uprawnione. W tym właśnie zakresie Sąd Najwyższy stosuje odpowiednio przepisy o rewizji (art. 395 k.p.k.). Sąd Najwyższy zatem, orzekając w trybie rewizji nadzwyczajnej, nie ma prawa rozpatrywać rewizji zwykłej założonej przez strony, lecz jedynie rewizje podmiotów uprawnionych do złożenia rewizji nadzwyczajnej (art. 396 k.p.k.), w której może być kwestionowany tylko wyrok prawomocny. W konsekwencji Sąd Najwyższy, uchylając w trybie rewizji nadzwyczajnej wyrok uniewinniający sądu II instancji, nie może jednocześnie przystąpić do rozpoznania rewizji zwykłej oskarżonego od wyroku skazującego sądu I instancji.Takie wkroczenie Sądu Najwyższego naruszyłoby także zasadę wyjątkowego charakteru rewizji nadzwyczajnej oraz wprowadziłoby zastosowanie niedopuszczalnego trybu rewizji zwykłej obok trybu rewizji nadzwyczajnej (tryb nadzoru).Odmienna interpretacja przepisów postępowania prowadziłaby do tego, że cały tryb odwołania się i obrony, zagwarantowany oskarżonemu przez prawo procesowe, zostałby naruszony. Rozstrzygnięcie bowiem przez Sąd Najwyższy w trybie rewizji nadzwyczajnej co do istoty sprawy i skazanie oskarżonego uniewinnionego pozbawiałoby tego oskarżonego przysługującego mu z mocy prawa właściwego sądu rewizyjnego.W praktyce może się zdarzyć, że Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę w zakresie rewizji nadzwyczajnej od prawomocnego wyroku, dojdzie do wniosku, iż zachodzi potrzeba uchylenia zarówno wyroku II instancji (uniewinniającego), jak i wyroku I instancji (skazującego) oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji lub oskarżycielowi publicznemu w trybie art. 305 § 1 k.p.k. Może to oczywiście mieć miejsce na podstawie art. 395 k.p.k. w warunkach art. 383 pkt 2-4 k.p.k. oraz gdy zachodzi konieczność uzupełnienia dowodów, których w instancji rewizyjnej nie można lub nie wolno przeprowadzać (art. 389 k.p.k.), albo też gdy zachodzi konieczność zwrotu akt oskarżycielowi publicznemu na podstawie art. 305 § 1 k.p.k.