III CO 36/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: C. Tabęcki, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydium Rady Narodowej w m. K. przeciwko Konwentowi P.P. Norbertanek w K. o wpis prawa własności, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy sąd jest właściwy do rozpoznania kwestii prawnej, że dana nieruchomość ma charakter nieruchomości ziemskiej w rozumieniu przepisu art. 1 ustawy z 20 marca 1950 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 87) o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, a w wypadku pozytywnym, co należy rozumieć przez pojęcie nieruchomości ziemskiej w rozumieniu powyższego przepisu?"udzielił następującej odpowiedzi:"Rozpoznanie zagadnienia, czy dana nieruchomość ma charakter nieruchomości ziemskiej związku wyznaniowego w rozumieniu przepisu art. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 87) o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, nie należy do właściwości sądów."Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa złożył dwa wnioski o wpis prawa własności oznaczonych w tych wnioskach nieruchomości na swoją rzecz twierdząc, że nieruchomości te przeszły - zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego - na własność Państwa bez odszkodowania.Sąd Powiatowy dla m. K. postanowieniem z dnia 13.X.1959 r. zezwolił na ten wpis. Dotychczasowy właściciel tych nieruchomości wniósł od wymienionych postanowień rewizje.Sąd Wojewódzki w Krakowie, rozpoznając rewizje Konwentu P.P. Norbertanek na Zwierzyńcu w K., odroczył rozpoznanie obu wymienionych spraw i przekazał na mocy art. 388 § 1 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ze względu na to, że według twierdzeń Konwentu P.P. Norbertanek, dotychczasowego właściciela, sporne nieruchomości są miejskimi i nie podpadają pod pojęcie nieruchomości ziemskich związków wyznaniowych w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z 20 marca 1950 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 87), pierwsze z postawionych pytań powinno mieć brzmienie następującej treści:"Czy sąd jest powołany do rozpoznania zagadnienia, czy dana nieruchomość ma charakter nieruchomości ziemskiej związku wyznaniowego w rozumieniu art. 1 ustawy z 20 marca 1950 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 87)?"Sąd Najwyższy, rozumiejąc w ten sposób pierwsze z postawionych pytań i udzielając na nie odpowiedzi o treści wyżej wskazanej, zważył co następuje:Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. stanowi wykonanie zapowiedzi, zamieszczonej w art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, o uregulowaniu położenia prawnego nieruchomości ziemskich należących do Kościoła Katolickiego lub gmin wyznaniowych innych wyznań, oraz jest jednym z dalszych aktów prawnych zmierzających do przebudowy i oparcia ustroju rolnego w Polsce Ludowej na silnych, zdrowych i zdolnych do wydatnej produkcji gospodarstwach rolnych. Mając na uwadze cel i zadanie, jakie ustawodawca zamierzał osiągnąć przez wydanie wymienionej ustawy, należy uznać, że prawodawca przekazał całokształt zagadnień wiążących się z jej wykonaniem właściwości władz administracyjnych. Zasada ta wynika w szczególności z przepisów art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 2, 3 i 4, art. 4 ust. 4 i 5, art. 5 ust. 1, art. 6 i 10 cytowanej ustawy, gdzie ustawodawca zastrzegł rozstrzyganie szeregu kwestii wiążących się z wykonaniem wymienionej ustawy Ministrowi Administracji Publicznej, którego kompetencje przeszły na Urząd do Spraw Wyznaniowych, z mocy art. 4 ust. 2 ustawy z 19 kwietnia 1950 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 157).Dotyczy to również kwestii poruszanej przez Sąd Wojewódzki w pierwszym z postawionych pytań. W myśl bowiem art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 20 marca 1950 r., do orzekania o tym, czy dana nieruchomość ma charakter nieruchomości ziemskiej związku wyznaniowego, jest powołany obecnie w miejsce Ministra Administracji Publicznej - Urząd do Spraw Wyznań. Ponieważ jest poza sporem, że konwent P.P. Norbertanek należy uważać za związek wyznaniowy, przeto jest rzeczą oczywistą, że do orzekania o tym, jaki charakter mają nieruchomości należące do tegoż związku, a w szczególności czy są to nieruchomości ziemskie, należy z mocy cyt. wyżej przepisu do władzy administracyjnej. Skoro bowiem ustawodawca, jak to wyżej podkreślono, w wielu doniosłych kwestiach wymienionych w cytowanych wyżej przepisach uznał właściwość władz administracyjnych, trudno byłoby przyjąć, że tak zasadniczą i doniosłą kwestię, jaką jest sprawa orzekania o tym, czy i jakie nieruchomości podpadają pod przepisy art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r., wyjął spod kompetencji tychże władz.Wobec udzielenia odpowiedzi negatywnej na pierwsze z postawionych pytań, odpadła potrzeba udzielenia odpowiedzi na drugie z przedstawionych Sądowi Najwyższemu pytań.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w odpowiedzi na pytanie prawne.