VI KO 20/60

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym, po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki kwestii prawnej, wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy pracownik przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" nabywający w tym przedsiębiorstwie, w ramach pomocy materialnej dla pracowników, materiały budowlane, jak podkłady i szyny kolejowe, bez zamiaru użycia tych materiałów zgodnie z przeznaczeniem na budowę, lecz w celu odsprzedaży z zyskiem, odpowiada na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r .o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 39, poz. 171)" - uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Sprawca dopuszcza się czynu, który podpada jednocześnie pod właściwy przepis ustawy określającej przestępstwo zagarnięcia mienia społecznego przez wyłudzenie oraz pod przepis art. 9 dekretu z dnia 29 października 1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia (Dz. U. Nr 44, poz. 301). O przypisaniu sprawcy jednego lub drugiego z tych przestępstw rozstrzyga w konkretnym wypadku norma zawarta w art. 36 k.k.Uzasadnienie faktyczneCzyn wymieniony w pytaniu Sądu Wojewódzkiego nie jest przewidziany w żadnym z przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 39, poz. 171). W szczególności nie można mówić o odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 1 § 2 i 3 tej ustawy. Warunkiem tej odpowiedzialności jest, aby chodziło o towar nie przeznaczony w danej jednostce gospodarki uspołecznionej do bezpośredniej sprzedaży konsumentom. "Polskie Koleje Państwowe" stanowią wprawdzie przedsiębiorstwo państwowe "prowadzone wedle zasad handlowych" (art. 1 rozp. z 29.IX.1929 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", D. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312), jednakże powołane jest ono do zarządu i eksploatacji linii kolejowych, w związku z tym zaś - do świadczenia odpłatnych usług, zgodnych z istotą kolejnictwa. Nie ma tam natomiast miejsca na obrót towarami, ani hurtowo ani detalicznie i nie wchodzi w rachubę jakikolwiek (konsument towarów, przeznaczonych do bezpośredniej lub niebezpośredniej sprzedaży handlowej.Część swego inwentarza, przeznaczonego do wspomnianej eksploatacji, "Polskie Koleje Państwowe" mogą z zachowaniem obowiązujących norm dekretu z 29 października 1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia (Dz. U. Nr 44, poz. 301) i wszelkich norm szczególnych, wydanych na podstawie tego dekretu, odstępować innym osobom, zwłaszcza na dowolnych warunkach swoim pracownikom. Jednakże nabyty w ten sposób artykuł, będący dotychczas częścią inwentarza PKP, nie nabiera przez to cechy towaru, wystawionego do sprzedaży handlowej, bezpośredniej lub nie, na rzecz konsumentów.Pracownik kolejowy, który za pomocą wprowadzenia organów PKP w błąd skłania je do sprzedania mu części inwentarza, odstępowanych tylko własnym pracownikom PKP, w ramach pomocy materialnej, a więc - na ulgowych warunkach, doprowadza PKP do niekorzystnego rozporządzania własnym mieniem. Niekorzystnego - bo, niezależnie od kwestii możności zbycia tego mienia uprawnionemu innej kategorii, po cenie wyższej, PKP narażone zostają na uszczuplenie zdolności zaspokojenia wszystkich roszczeń do ulgowego nabycia tego mienia ze strony pracowników, odpowiadających wymaganym warunkom, a których wsparcie tą drogą jest nie tylko sprawą społeczną ogólnego charakteru, ale i kwestią bezsprzecznego własnego interesu płynącego z silniejszego związania pracownika z przedsiębiorstwem, na którego rzecz oddaje on swój codzienny trud.Wobec tego, że wyłudzenie dotyczy mienia społecznego, sprawca odpowie według właściwych przepisów, normujących karno-prawną odpowiedzialność za przestępstwa przeciwko własności społecznej.Gdy wszakże nabyte tym sposobem mienie społeczne stanowi przedmiot, którego zbycie następować może - zgodnie z wymienionymi przepisami o gospodarowaniu - w określonych ściśle warunkach, w szczególności - tylko dla własnych pracowników, po cenach dla wszystkich jednakowych i gdy w związku z tym nie da się oznaczyć wysokości uszczerbku w mieniu społecznym, tak, że na gruncie dekretów z 4 marca 1953 r., poz. 68 i 69 wypadałoby przypisać sprawcy "drobną kradzież", przewidzianą w dekrecie z 4 marca 1953 r., poz. 69, sąd uwzględnić musi, iż czyn sprawcy podpada zawsze jednocześnie pod przepis art. 9 przyt. dekretu z 29 października 1952 r. i że w myśl art. 36 k.k. czyn ten należy zakwalifikować według tego przepisu, jako surowszego.Na taką, grożącą sprawcy odpowiedzialność karną, na zasadzie art. 9 wym. dekretu, wskazuje wyraźnie zarządzenie Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Min. z 21 marca 1958 r., zmieniające zarządzenie Przewodniczącego PKPG z 31 grudnia 1956 r. w sprawie gospodarowania odpadkami w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. z 1958 r., Nr 19, poz. 124). Kwestię sprzedaży zbywających PKP podkładów kolejowych i szyn reguluje w szczególności okólnik Min. Komunik. z 11 czerwca 1957 r., oparty na wspomnianym zarządzeniu Przewodn. PKPG z 31 grudnia 1956 r. (Biul. Min. Komun., 1957 r. Nr 10). Co do drewna należy tu mieć nadto na uwadze zarządzenie Min. Leś. i Przem. Drzewnego z 17 lipca 1958 r. w sprawie gospodarowania drewnem użytkowym i odpadkami drzewnymi w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. 1958 r. Nr 60, poz. 341). Na zarządzenie to, oparte na przepisach cyt. dekretu z 28 października 1952 r., powołuje się okólnik Min. Komun, z 22 września 1958 r. (Biul. Min. Komun. z 1958 r. Nr 36, poz. 316).Stosownie do wymienionego zarządzenia Przewodniczącego Kom. Planow. nabywca odpowiedniego materiału składa swój podpis na dowód pouczenia go o ewentualnej odpowiedzialności karnej w myśl art. 9 dekretu z 29 października 1952 r. W sprawie niniejszej - oskarżony podpisał pismo, zawierające pouczenie, iż nadużycie przez zakupienie materiału nie na własne potrzeby i odstąpienie go osobie drugiej podlega ściganiu karnemu.