II K 290/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana P. i Janiny W., oskarżonych z art. 1 § 2 i § 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 171), Chuny H., oskarżonego z art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 224) i Zdzisława S., oskarżonego z art. 187 k.k. i art. 38 m.k.k. po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 8 czerwca 1963 r. na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k.:1. zmienił zaskarżony wyrok co do oskarżonego Chuny H. w części dotyczącej kary pozbawienia wolności w ten sposób, iż skazał go za przypisany mu czyn na karę sześciu miesięcy aresztu z zaliczeniem na jej poczet okresów tymczasowego aresztowania od dnia 9 lutego 1960 r. do dnia 4 lipca 1960 r. i od dnia 6 maja 1963 r. do dnia 8 czerwca 1963 r.;2. utrzymał w mocy poza tym tenże wyrok co do tego oskarżonego, jak również w pozostałych zaskarżonych częściach co do oskarżonych Jana P., Janiny W. i Zdzisława S.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 8 czerwca 1963 r. zostali skazani oskarżeni:1. Jan P. na 3 tata więzienia i 150 000 zł grzywny,2. Janina W. na jeden rok i sześć miesięcy więzienia i 50 000 zł grzywny- oboje z mocy art. 1 § 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 171) za to, że:a) w okresie czasu od marca do lipca 1959 r. na terenie Łodzi i województwa łódzkiego, działając w celu osiągnięcia zysku, nabyli za pośrednictwem Centrali Handlu Zagranicznego "Prodimex" w W. 2478 kg przędzy steelonowej za 14 911,65 dolarów amerykańskich i kanadyjskich, a następnie nie mając uprawnień do prowadzenia zarobkowej działalności handlowej, nabytą w ten sposób przędzę sprzedali różnym osobom w cenie 800 do 2000 zł za jeden kilogram, w wyniku czego osiągnęli zysk w wysokości około 2 000 000 zł.3. Zdzisław S.a) z mocy art. 38 m.k.k. na karę 3 lat więzienia i 5000 zł grzywny z utratą praw za to, że w drugiej połowie stycznia 1960 r. w P. i w Ł., powołując się na swoje znajomości wśród prokuratorów Prokuratury Wojewódzkiej w Ł., podjął się pośrednictwa w pozytywnym załatwieniu sprawy Janiny W., przeciwko której w wyżej wskazanej prokuraturze toczyło się postępowanie przygotowawcze o przestępstwo spekulacyjne, żądając za to od Janiny W. sumy 30 000 zł i przyjmując na jej poczet 15 000 zł,b) z mocy art. 187 k.k. na jeden rok więzienia za to, że od czasu bliżej nie ustalonego do marca 1960 r. w P. i S. używał jako autentycznego sfałszowanego odpisu dyplomu stwierdzającego ukończenie studiów na Warszawskiej Politechnice Wieczorowej i uzyskania tytułu inżyniera budownictwa, podczas gdy w rzeczywistości nigdy nie był studentem tej uczelni i dyplomu takiego nie otrzymał,c) z mocy art. 31 k.k. na łączną karę 3 łat więzienia i 5000 zł grzywny z utratą praw.4. Chuna H. z mocy art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 224) za to, że od 1959 r. do lutego 1960 r. na terenie Ł. i innych miast bez uprawnień prowadził zarobkową działalność handlową polegającą na rozprowadzaniu znacznych ilości chustek steelonowych, rękawiczek, pończoch i innych towarów pochodzących z nielegalnej produkcji ogólnej wartości nie niższej niż 100 000 zł.Od powyższego wyroku wyżej wymienieni oskarżeni założyli rewizje.I. Rewizja oskarżonego Jana P., wnosząc o: uchylenie zaskarżonego wyroku, zakwalifikowanie czynu przypisanego temu oskarżonemu z art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r., wymierzenie kary pozbawienia wolności w granicach odbytego aresztu tymczasowego oraz znaczne obniżenie kary grzywny, sprowadza się do zarzutów1) błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez ustalenie, że zamiarem oskarżonego Jana P. nie było przerabianie przędzy, tylko uprawianie handlu tą przędzą i w związku z tym przyjęcie błędnej kwalifikacji z art. 1 § 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.;2) wymierzenie rażąco surowego wymiaru kary w stosunku do przypisanego temu oskarżonemu przestępstwa.II. Rewizja oskarżonej Janiny W., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania względnie uznania jej za winną przestępstwa z art. 27 k.k. w związku z art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. i znaczne złagodzenie orzeczonej kary, sprowadza się do zarzutów:1) obrazy art. 113 § 2 k.p.k. wobec niepowołania innych biegłych psychiatrów w związku z opinią wydaną w dniu 8 czerwca 1963 r. przez biegłych psychiatrów dr Tadeusza W. i Barbarę W., którzy to psychiatrzy pominęli zupełnie opinię biegłych psychiatrów z dnia 19 lipca 1962 r., znajdującą się w aktach sprawy Sądu Powiatowego - Wydział Zamiejscowy - w Pabianicach i uznali Janinę W. jako nie wykazującą objawów choroby psychicznej i posiadającą zrozumienie dokonywanych czynów w czasie krytycznym;2) błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez ustalenie, że Janina W. wspólnie z Janem P. zakupywała i sprzedawała przędzę steelonową i w związku z tym obrazę przepisu prawa materialnego art. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. w wyniku zastosowania tego przepisu zamiast art. 27 k.k. w związku z art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 224);3) wymierzenie rażąco niewspółmiernie surowej kary w stosunku do przypisanego tej oskarżonej czynu przestępczego.III. Rewizja oskarżonego Zdzisława S., wnosząc o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zaś uniewinnienie tego oskarżonego od przypisanego mu pod pkt 7 aktu oskarżenia czynu z art. 38 m.k.k., o złagodzenie kary wymierzonej za czyn pod punktem VI aktu oskarżenia - z art. 187 k.k., sprowadza się do zarzutów:1) błędnej oceny okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku przez ustalenie, że oskarżony przyjął od Janiny W. za pośrednictwem M. 15 000 zł, a to w wyniku nienależytego rozważenia zeznań świadka M. i pomówienia oskarżonej Janiny W. i nieustosunkowania się do sprzeczności w ich oświadczeniach (obrazy art. 8, 320 i 339 k.p.k.);2) wymierzenie rażąco niewspółmiernie surowej kary w stosunku do szkodliwości czynu przypisanego temu oskarżonemu, który został wymieniony pod punktem VI aktu oskarżenia - z art. 187 k.k.IV. Rewizja oskarżonego Chuny H., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie tego oskarżonego bądź też przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zaś o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej wymiaru kary przez wydatne złagodzenie kary pozbawienia wolności do okresu już odbytego oraz kary grzywny, sprowadza się do zarzutów:1) obrazy przepisów procesowych art. 8, 320 i 339 k.p.k. przez nienależyte rozważenie dokumentów i dowodów stwierdzających legalny charakter działalności oskarżonego Chuny H.;2) błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez ustalenie, że oskarżony Chuna H., nie mając odpowiednich uprawnień na przestrzeni lat 1958-1960 trudnił się handlem;3) wymierzenie rażąco niewspółmiernie surowej kary pozbawienia wolności i kary grzywny w stosunku do szkodliwości społecznej przypisanego temu oskarżonemu czynu.Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje:I. Co do rewizji oskarżonego Jana P.1. Rewizja oskarżonego nie kwestionuje faktu nabycia przez niego w "Prodimexie" 2478 kg przędzy steelonowej za kwotę 14 911,65 dolarów amerykańskich i kanadyjskich, stanowiących własność innych osób. Skoro zaś nadto oskarżony Jan P. mógł przerobić w swoim zakładzie pończoszniczym tylko 1/2 kg przędzy steelonowej dziennie, to nie może ulegać żadnej wątpliwości, iż oskarżony Jan P. nabywał przędzę steelonową z powziętym z góry zamiarem niezwłocznego jej zbycia, co i w rzeczywistości miało miejsce, jak to widać z wyjaśnień oskarżonego Jana P., złożonych na rozprawie sądowej. Dowodem tego są również wyjaśnienia współoskarżonego Jana K., z których wynika, że oskarżony Jan P. niezwłocznie po nabyciu przędzy w G. usiłował sprzedać ją w P. W tych warunkach Sąd zastosował prawidłową kwalifikację prawną i nie obraził art. 1 § 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., gdyż oskarżony Jan P. był uprawniony tylko do nabywania przędzy steelonowej dla przerobu w swoim warsztacie, nie zaś w celu odsprzedania jej z zyskiem osobom nie uprawnionym do jej nabywania.Wprawdzie Sąd Najwyższy w podobnej sprawie, tj. w sprawie II K 792/60, na którą powołuje się rewizja, zajął odmienne stanowisko, co do kwalifikacji prawnej przypisanych w tejże sprawie czynów przestępczych oskarżonym, dopatrując się w ich działaniu jedynie znamion przestępstwa z art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 224), tj. prowadzenia działalności gospodarczej bez zezwolenia i handlu przędzą steelonową - to jednak z powyższym poglądem prawnym nie można się pogodzić.Do istoty przestępstwa z art. 1 § 2 i § 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 171) należy brak uprawnienia do nabycia w jednostce gospodarki uspołecznionej w celu odsprzedaży z zyskiem towaru nie przeznaczonego w tej jednostce do bezpośredniej sprzedaży konsumentom (§ 2 art. 1) lub sprzedaż z zyskiem nabytego w sposób powyższy towaru (§ 3 art. 1 tej ustawy). Skoro zatem oskarżony Jan P. był uprawniony jedynie do nabycia przędzy steelonowej za pośrednictwem "Prodimexu" nie w celu odsprzedaży, lecz w celu przerobienia jej w prowadzonym przez siebie zakładzie dziewiarskim, a następnie zbył ją innym osobom, osiągając poważne zyski, to w takim jego działaniu zasadnie Sąd Wojewódzki dopatrzył się cech przestępstwa z art. 1 § 2 i § 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie nabywców. Działanie oskarżonego można nawet uznać za klasyczny przypadek spekulacji w rozumieniu wymienionej wyżej ustawy, u podstaw bowiem tego działania był zamiar nabycia towaru w celu dalszej odsprzedaży z zyskiem, który przez oskarżonego został zrealizowany.2. Kara wymierzona oskarżonemu Janowi P., który był już karany sądownie, jest karą stosunkowo łagodną w stosunku do szkodliwości społecznej jego przestępczej działalności, zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę jej długotrwały okres i rozmiar dokonanych przez niego i jego wspólników obrotów oraz wysokość osiągniętych przezeń zysków.II. Co do rewizji oskarżonej Janiny W.1. Biegli dr Tadeusz W. i Barbara W. stwierdzili w sposób kategoryczny, że u oskarżonej Janiny W. wystąpiła jedynie nerwica reaktywna i że nie ma u niej siadów przebytej schizofrenii. Z ich oświadczenia wynika, iż gdyby znali inną już poprzednio wydaną opinię, co do Janiny W., to nie zmieniliby swej opinii wydanej w dniu 8 czerwca 1963 r. Jeśli się nadto weźmie pod uwagę, że opinia wydana w sprawie k.p. 239/60 dopuszczała tylko prawdopodobieństwo schizofrenii i nie była opinią kategoryczną, to Sąd Wojewódzki nie miał potrzeby wzywać dodatkowo innych biegłych, a zatem nie obraził przepisu art. 113 § 2 k.p.k. - uchybił jedynie przepisowi art. 44 § 2 k.p.k., nie uzasadniając wydanego w tej mierze odmownego postanowienia. Uchybienie to jednak nie było istotne i nie mogło mieć wpływu na treść wyroku.2. Już z samych wyjaśnień oskarżonej Janiny W. wynika niedwuznacznie, że brała ona czynny udział w zakupie i sprzedaży z zyskiem przędzy steelonowej. Wynika to również z wyjaśnień oskarżonego Jana P. i zeznań świadków Z. A., St. W., J. G.W szczególności podkreślić należy, iż sam oskarżony Jan P., którego łączyły nader bliskie stosunki z Janiną W. - czego ta nie negowała - na rozprawie sądowej wręcz twierdził, że nabycie przędzy steelonowej dokonane było przy udziale czterech osób, w tym oskarżonej Janiny W., że oskarżona należała do grupy osób, które miały partycypować w zyskach i że ten zysk miał być dzielony "równo na 4 osoby"; z jego wyjaśnień złożonych wówczas wynika, że oskarżona Janina W. była jego wspólniczką, że zakupiony towar miał być przechowywany w pomieszczeniach oznaczonych przez inne osoby, które tak jak i on towar ten różnym osobom sprzedawały i że z nabytego steelonu przerobił w swym warsztacie tylko około 150 do 170 kg, z czego wynikałoby, że prawie cały towar nabyty za pośrednictwem Centrali Handlu Zagranicznego "Prodimex", to jest 2478 kg steelonu, sprzedał w celach zysku.III. Co do rewizji oskarżonego Zdzisława S.1. Wyjaśnienia oskarżonej Janiny W. od początku są niezmienne i zgodne z zeznaniami świadka M. i wbrew twierdzeniom zawartym w rewizji oskarżonego Zdzisława S., nie ma w nich żadnych istotnych sprzeczności poza drobnymi nieścisłościami, które są zrozumiałe z uwagi na duży upływ czasu. W tych warunkach Sąd Wojewódzki miał pełną podstawę do przyjęcia winy oskarżonego Zdzisława S. za udowodnioną. Brak jest w szczególności podstaw do kwestionowania zeznań świadka M.2. Kara wymierzona oskarżonemu Zdzisławowi S. za sfałszowanie dyplomu inżyniera budowlanego jest niewątpliwie karą bardzo łagodną, zwłaszcza, jeśli się weźmie pod uwagę okoliczność, że oskarżony pełnił funkcję inspektora budowlanego, nie mając po temu żadnych kwalifikacji. Kara zaś wymierzona mu za czyn z art. 38 m.k.k. - nie może być potraktowana za rażąco surową, co jest rzeczą oczywistą w warunkach działalności przestępczej oskarżonego i osiągniętej korzyści majątkowej, gdy się zważy rozmiar sankcji karnej za czyn z art. 38 m.k.k.IV. Co do rewizji oskarżonego Chuny H.1. Wbrew twierdzeniom zawartym w rewizji oskarżonego Chuny H. - Sąd Wojewódzki poddał całokształt materiału dowodowego sprawy dokładnej analizie i wyciągnął prawidłowe wnioski z poczynionych ustaleń. Zeznania świadków U., S. i Z. nie wnoszą do sprawy żadnych istotnych okoliczności odnośnie do charakteru działalności tego oskarżonego.Powyższe dowody w połączeniu z wynikami rewizji przeprowadzonej u Chuny H., tudzież z zeznaniami świadków Janiny K., Leokadii B., Wacława T. pozwalały na ustalenie, że oskarżony Chuna H. prowadził ożywioną działalność handlową, ukrywając przy tym swoją osobę przez wystawianie rachunków na inne osoby.2. Oskarżony Chuna H. nie miał potrzebnych uprawnień do handlu, bowiem wystawiał rachunki nie na swoje nazwisko i nabywał rachunki in blanco od innych osób.Natomiast nie można odmówić słuszności rewizji w odniesieniu do kary więzienia, która, jeżeli chodzi o jej rozmiar, jest istotnie rażąco surowa. Sąd Wojewódzki nie wziął pod uwagę i nie uwzględnił w sposób należyty takich między innymi okoliczności jak to, że oskarżony to człowiek stary (lat 67) i nader ciężko chory (angina pectoris, rozedma płuc, silnie postępująca miażdżyca naczyń wieńcowych). Natomiast wbrew sugestiom rewizji brak było zasadnych podstaw do złagodzenia grzywny, a to wobec osiągniętych przez oskarżonych znacznych zysków.Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w sentencji.