VI KO 66/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: T. Rek (sprawozdawca), T. Gdowski, Z. Kubec, J. Majewski, R. Kryże, A. Poźniczek. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława W., Henryka M., Stanisława S., Marii M., Stanisława S., Heleny M. i Mariana K. oskarżonych z art. 286 § 2 k.k. i art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił przekazaną przez zwykły skład sędziów Sądu Najwyższego kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy zajmowanie się przez osobę prywatną sprzedażą przedsiębiorstwom uspołecznionym w drodze tzw. refaktury towarów postawionych do dyspozycji po określonej cenie przez chałupników podpada pod pojęcie działania w przedsiębiorstwie wymienionego w art. 9 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 39, poz. 171)?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1958 r. skazał między innymi Marię M. z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej na karę 2 lat więzienia i wymierzył jej grzywnę w wysokości 4.000 zł z zamianą w razie nieściągalności na 200 dni więzienia, za to, że w okresie od 1956 r. do lipca 1957 r. nabyła od różnych producentów - chałupników około 7.600 sztuk koszy wiklinowych po cenie 20-22 zł za sztukę, a następnie sprzedawała je osobiście, a w dwóch wypadkach - za pośrednictwem Stanisława S. licznym uspołecznionym zakładom przemysłowym na podstawie rachunków refakturowanych przez Gminne Spółdzielnie "Samopomoc Chłopska" w B. i S. oraz, wykorzystując nieświadomość nabywców co do ceny zakupu, podwyższała cenę jednostkową o 12 zł na sztuce i wyłudziła w ten sposób od tychże zakładów kwotę nie niższą niż 80.000 zł.Sprawa ta, w wyniku zaskarżenia powyższego wyroku, znalazła się w rozpoznaniu Sądu Najwyższego, który rozpatrując ją w składzie zwykłym, postanowieniem z dnia 31 stycznia 1959 r. zwrócił się do powiększonego składu Sądu Najwyższego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. o rozstrzygnięcie kwestii prawnej podanej w sentencji tej uchwały, a wymagającej zasadniczej wykładni ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, udzielając odpowiedzi na postawione pytanie prawne, zważył, co następuje:W sprawie o przestępstwo określone w art. 9 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji istotna jest kwestia, czy cena za towar sprzedawany w danym przedsiębiorstwie jest ustalona przez właściwe organa państwowe. Przepis ten dotyczyć może jedynie przedsiębiorstw pozostawionych w rękach prywatnych. Wynika to stąd, że jedynie w przedsiębiorstwie prywatnym aktualne jest zagadnienie pobierania ceny przysparzającej nadmierny zysk, o którym w przepisie tym mowa. Regulowanie cen przez państwo, tj. ich ustalenie, ma zastosowanie wyłącznie do przedsiębiorstw (zakładów), które istnieją legalnie, na podstawie właściwych zezwoleń (obecnie: ustawa z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej - Dz. U. Nr 45, poz. 224).Jeśli osoba działająca w takim przedsiębiorstwie uzyskuje w nim za towar cenę przysparzającą nadmierny zysk, to w wypadku, gdy nie ma ustalonej ceny obowiązującej, obojętną jest rzeczą, w jaki sposób doprowadza ona do takiego zbycia towaru. Sposobem tym może więc być również dokonanie pozornej sprzedaży nabytego u osób prywatnych towaru jednostce gospodarki uspołecznionej, a dostarczenie towaru i uzyskanie oczekiwanej rzeczywistej zapłaty od innej takiej jednostki, nie mającej uprawnienia do nabycia towaru w przedsiębiorstwie nie uspołecznionym (tzw. sprzedaż tranzytowa poprzez tzw. refakturowanie). Czyn sprawcy osiągającego tym sposobem zbycie towaru po cenie - gdy ta jest nie ustalona - przysparzającej mu nadmierny zysk, podpada pod przepis art. 9 przytoczonej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Towarzysząca temu działaniu czynność sprawcy polegająca na skłonieniu funkcjonariusza jednostki gospodarki uspołecznionej do spełnienia w tej jednostce czynności pozorującej dokonaną tam jakoby sprzedaż sprawia, że czyn wspomnianego sprawcy w swoim całokształcie oceniony być musi z uwzględnieniem właściwych, zbiegających się przepisów ustawy karnej (art. 293 k.k. oraz art. 286, 287 lub 290 k.k.) i normy art. 36 k.k., nakazującej przyjęcie kwalifikacji prawnej czynu według najsurowszego z tych przepisów.Z uwag powyższych wynika, że w stosunku do sprawcy, który nie ma właściwego zezwolenia na zarobkową działalność handlową (art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 wymienionej ustawy z dnia 1 lipca 1958 r.) aktualne być mogą - poza kwestią odrębnej odpowiedzialności karnej za tę nielegalną działalność (obecnie: art. 11 wymienionej ustawy z dnia 1 lipca 1958 r.) - jedynie normy ustawy dotyczące odpowiedzialności karnej za podżeganie lub pomoc do przestępstwa urzędniczego. W wypadkach obu tych odpowiedzialności wchodzi w rachubę przepis art. 31 k.k. o tzw. realnym zbiegu przestępstw.