2 CR 1150/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: J. Majorowicz (sprawozdawca), K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bolesława K. przeciwko Zakładom Chemicznym w S. o rentę i odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 10 marca 1960 r.,1)zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda dalszą kwotę 5.000 zł z 8% od 28.II.1957 r. tytułem zadośćuczynienia, a poza tym rewizję powoda w części dotyczącej zadośćuczynienia oddalił;2)zaskarżony wyrok w części dotyczącej oddalenia roszczeń rentowych uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód Bolesław K. domagał się zasądzenia od Zakładów Chemicznych w S. 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za ból fizyczny i krzywdę moralną oraz po 1.000 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1.II.1956 r., tytułem renty uzupełniającej, twierdząc, że z winy pozwanych Zakładów uległ nieszczęśliwemu wypadkowi przy pracy i stał się inwalidą.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 10 marca 1960 r. zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda rentę po 250 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1.VIII.1955 r., oraz 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za ból fizyczny i krzywdę moralną z 8% od dnia 28.II.1957 r., oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd ustalił, że w dniu 16.VII.1955 r. powód otrzymał polecenie, aby przeczyścić elewator. Kiedy przystąpił do pracy, w pewnym momencie uruchomiono transmisję, która zrzuciła na powoda z wysokości 5 metrów drewnianą pokrywę czerpaków. W wyniku tego wypadku powód doznał poważnych obrażeń, a mianowicie złamania prawej kości ramieniowej z postępującym prawie całkowitym zniesieniem ruchów w stawie ramieniowym prawym oraz znacznego ograniczenia słuchu.Powyższe obrażenia spowodowały u powoda całkowitą niezdolność do pracy przez okres 4 miesięcy, następnie jednak zdolność do pracy u powoda zwiększyła się i wynosiła w okresie od 17.XI.1955 r. do 16.VII.1956 r. - 80%. Od dnia 16.VII.1956 r. zdolność do pracy uległa u powoda dalszemu ograniczeniu i wynosi obecnie 65%.Sąd ustalił dalej, że powód rozpoczął pracę u strony pozwanej po przeniesieniu go na emeryturę przez P.K.P., że po wypadku do pracy już nie przystąpił, utrzymując się z emerytury w wysokości 1.074 zł miesięcznie, oraz że ma obecnie 66 lat.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki, uznając, że pozwane Zakłady ponoszą za wypadek winę polegającą na niezachowaniu przepisów z dziedziny bezpieczeństwa pracy, zasądził na rzecz powoda miesięczną rentę uzupełniającą w kwocie 250 zł oraz 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za ból fizyczny i krzywdę moralną, opierając swe orzeczenie o wysokości renty na następujących założeniach:Roszczenie powoda dotyczące renty uzupełniającej może być uzasadnione jedynie w okresie od 1.VII.1955 r. do 31.VII.1960 r., i to w wysokości 250 zł miesięcznie, z tego względu, że gdyby powód zrezygnował z renty otrzymywanej z tytułu pracy w P.K.P., to mógłby otrzymywać rentę inwalidzką wynoszącą (przy jego zarobkach 1.200 zł) w wysokości około 950 zł miesięcznie. Utracony zarobek wynosiłby średnio 250 zł miesięcznie. Skoro jednak powód nie chciał z własnej woli przejść na rentą inwalidzką, pozostając na rencie z P.K.P. (która wynosi 1.074 zł), to może otrzymać jedynie utracony zarobek obliczony w wysokości 250 zł, i to za czas, w którym renta jego nie przekraczała kwoty obecnie otrzymywanej. Ponieważ powód ze względu na swój wiek nie miał już szans otrzymania większych zarobków, Sąd przyznał mu wyrównanie za okres 5-letni.W rewizji powód zaskarża wyrok Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej oddalenia dalej idących żądań co do renty i zadośćuczynienia i wnosi o zmianę lub uchylenie w tym zakresie zaskarżonego wyroku, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 161 i 165 k.z.), sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału oraz naruszenie przepisów procesowych, a w szczególności art. 242 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut skarżącego, że zasądzona na jego rzecz od strony pozwanej kwota 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za ból fizyczny i krzywdę moralną jest zbyt niska, uznać należy za uzasadniony. Z ustaleń zaskarżonego wyroku wynika, że powód na skutek wypadku doznał poważnych obrażeń cielesnych, że obrażenia te spowodowały u niego trwałe następstwa i uczyniły go w 65% niezdolnym do pracy. Na tej podstawie, biorąc pod uwagę ponadto znaczny stopień cierpień powoda, uznać należy, że zasądzona na jego rzecz kwota 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia nie może być uznana za kwotę stosowną w rozumieniu art. 165 k.z. Z tych względów należało kwotą tę podwyższyć o dalsze 5.000 zł.Uzasadniony jest również dalszy zarzut rewizji co do wysokości zasądzonej renty uzupełniającej. W szczególności trafnie zarzuca skarżący, że ustalenie Sądu I instancji, iż renta inwalidzka, której powód zrzekł się na rzecz renty kolejowej, wynosiłaby 950 zł miesięcznie, jest sprzeczne z pismem Prezydium WRN w W. Wydział Rent i Pomocy Społecznej z dnia 1.X.1956 r., znajdującym się w aktach rentowych. Z pisma tego wynika bowiem, że renta z tytułu wypadku wynosiłaby nie 950 zł, lecz 600 zł miesięcznie.Również sprzecznie z materiałem zebranym w sprawie Sąd Wojewódzki ustalił, że powód przez cały okres pobierał rentę kolejową w kwocie 1.074 zł miesięcznie. Z zeznań bowiem powoda przesłuchanego w charakterze strony wynika, że rentę w tej wysokości przyznano mu dopiero od 1.VII.1958 r. Wyjaśnienia powoda znajdują potwierdzenie w załączonych przez niego do rewizji odcinkach przekazów oraz w odpisie decyzji Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych, z których to dokumentów Sąd Najwyższy przeprowadził dowód w trybie art. 18 ustawy z dnia 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych. Z dokumentów tych wynika, że renta, jaką powód otrzymywał z P.K.P., wynosiła do 30.VI.1958 r. 295 zł, a po tej dacie została podwyższona do kwoty 1.074 zł wraz odsetkami.Sprzeczne z materiałem dowodowym jest ponadto ustalenie, że powód po wypadku do pracy już nie przystąpił. Z odpisu pisma pozwanych Zakładów z dnia 5.IX.1956 r. wynika, że stosunek pracy został z nim rozwiązany z dniem 31.VIII.1956 r., przy czym z zestawienia zarobków powoda oraz z pisma procesowego jego pełnomocnika, złożonego w Sądzie Najwyższym, wynika, że otrzymywał wynagrodzenie prawie w pełnej wysokości aż do dnia zwolnienia.Powyższe, sprzeczne z materiałem dowodowym ustalenia miały w konsekwencji istotny wpływ na prawidłowość ustalenia wysokości renty.Nie bez słuszności zarzuca dalej skarżący, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż przy zbiegu dwóch rent i wyboru przez uprawnionego jednej z nich, należy przy obliczaniu renty uzupełniającej odliczyć rentę wyższą od powstałej szkody, nie jest uzasadnione. Wybór bowiem jednej z przysługujących rent jest prawem poszkodowanego. Wybór ten może być uzależniony często od szeregu przesłanek, przemawiających w przeświadczeniu poszkodowanego za wyborem właśnie tej, a nie innej renty, jako dla niego korzystnej. W omawianym wypadku, jak twierdzi skarżący, zamiast otrzymać rentę w wysokości 600 zł z tytułu wypadku, wybrał on rentę kolejową w kwocie 295 zł miesięcznie ze względu na przywileje kolejowe, uzyskane dzięki wieloletniej pracy na kolei.Konsekwentnie więc rzecz biorąc pozwane Zakłady jako winne spowodowania nieszczęśliwego wypadku przy pracy, obowiązane są do pokrycia całej szkody, jaką powód poniósł, z odliczeniem rzeczywiście pobieranego przez niego świadczenia rentowego z innego tytułu.Zauważyć przy tym należy, że wybór przez powoda - zamiast renty inwalidzkiej - zaopatrzenia emerytalnego z P.K.P. zwolnił pozwane Zakłady od obowiązku zwrotu świadczeń, które Zakłady Ubezpieczeń Społecznych wypłacałyby powodowi w razie wyboru przez niego renty inwalidzkiej.Trafnie również podnosi skarżący, że ograniczenie płatności renty do dnia 31.VII.1960 r. nastąpiło bez rozważenia zeznań świadka T., który zeznał, że powód był fachowcem i racjonalizatorem, oraz bez dokonania ustaleń, czy i w jakim jeszcze okresie czasu powód mimo podeszłego wieku mógł jeszcze pracować.Z powyższych względów zaskarżony wyrok w części dotyczącej świadczeń rentowych oraz w części orzekającej o kosztach procesu należało uchylić i sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Wojewódzki powinien ustalić, jakie wynagrodzenie powód otrzymywał w poszczególnych miesiącach od dnia wypadku do dnia jego zwolnienia z pracy, oraz - przy równoczesnym uwzględnieniu pobieranej przez niego renty kolejowej - czy zarobki jego uległy zmniejszeniu. Jeżeli chodzi o dalszy okres (po rozwiązaniu przez pozwane Zakłady z powodem stosunku pracy) należy również ustalić, ile wynosi różnica w zarobkach między wynagrodzeniem, jakie otrzymywałby, gdyby wypadkowi nie uległ, a rentą wyrównawczą P.K.P., która dopiero od 1.VII.1958 r. została podwyższona do kwoty 1.074 zł 27 gr.Z zarzutów skargi rewizyjnej Sąd Najwyższy nie uwzględnił zarzutu co do początkowego terminu odsetek. Odsetki bowiem, wobec niewykazania, że powód domagał się od pozwanych Zakładów zapłaty roszczenia przed wytoczeniem powództwa, należą się od dnia wniesienia przez niego pozwu.