II CR 386/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: F. Błahuta, M. Kenigsberg.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w K. przeciwko Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. - Wydziałowi Finansowemu i Wydziałowi Oświaty o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji powódki od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 18 sierpnia 1958 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrzedmiotem sporu jest 7 hektarów ziemi z pobudowaną na niej plebanią i organistówką. Powódka w pozwie z dnia 30 grudnia 1955 r. żąda wydania tej nieruchomości twierdząc, że stanowi ona własność Parafii, znajduje się zaś w posiadaniu Gromadzkiej Rady Narodowej w K.Sąd Wojewódzki umorzył postępowanie, uzasadniając to orzeczenie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). W sprawie chodzi o nieruchomość rolną, zgodnie zaś z powołaniem art. 9 nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przyjmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli nadal znajdują się we władaniu Państwa albo zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Ustęp 4 art. 9 stanowi, że postępowanie sądowe o przywrócenie posiadania lub wydanie powyższych nieruchomości podlega umorzeniu, a nie wykonane tytuły egzekucyjne zasądzające to roszczenie są pozbawione skutków prawnych.W rewizji powódka wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Powyższe wnioski rewizyjne podlegają uwzględnieniu.Art. 9 ust. 3 powołanej ustawy głosi, że o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzeka organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, o przejęciu nieruchomości leśnych - rejon Lasów Państwowych. Wymieniony przepis, jak i szereg innych przytoczonych przepisów ustawy należy do grupy norm prawnych dotyczących przeprowadzenia reformy rolnej oraz ustroju rolnego i osadnictwa. Ustawa porządkuje szereg spraw z tym związanych i sankcjonuje szereg stanów faktycznych istniejących w chwili wejścia jej w życie. Sprawy wynikające z art. 9 ustawy mają więc ze swej istoty charakter administracyjny. O tym ich charakterze decydują te same przesłanki, które przytoczone zostały w uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1958 r. 1 CO 19/58 (OSN 1960, poz. 1), wyjaśniającej treść art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107). W szczególności uchwała wyjaśniła, że sądy powszechne nie są uprawnione do samodzielnego ustalenia, czy własność gospodarstwa, o jakim mowa w art. 15 tego dekretu, przeszła na Państwo wskutek opuszczenia takiego gospodarstwa przez właściciela. Uchwała powyższa stwierdza brak uprawnienia sądu do samodzielnego ustalenia przejścia gospodarstwa na własność Państwa, mimo że dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. stanowi przejście odpowiednich gospodarstw na Państwo "z mocy samego prawa". Tym bardziej wyłączona jest kompetencja sądu w sprawach z art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., która analogicznego postanowienia nie zawiera. Przejęcie na własność Państwa następuje dopiero na podstawie orzeczenia właściwej władzy administracyjnej (art. 9 ust. 1 i 4). Sąd powszechny nie jest więc uprawniony do rozstrzygania powyższej kwestii - prejudycjalnej w sprawie niniejszej - zastrzeżonej wyłącznej kompetencji władzy administracyjnej.Sąd Wojewódzki powinien był zatem zawiesić postępowanie z mocy art. 191 pkt 3 k.p.c. i odpowiednio zastosować § 2 art. 192 k.p.c. (por. analogiczne wytyczne zawarte w uchwale 1 CO 19/58). Umorzenie postępowania stanowi w świetle powyższego naruszenie powołanych przepisów i prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do dalszego postępowania przy zastosowaniu art. 191 i 192 k.p.c.Wobec tego, że kwestia, czy sporna nieruchomość odpowiada kwalifikacji prawnej z art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r., należy do władzy administracyjnej, która orzeka o tym, czy przepis ten powinien być w sprawie tej nieruchomości zastosowany, a nieruchomość przejęta - zbędna staje się ocena zarzutów zawartych w rewizji co do stosunku art. 9 do przepisów o mieniu opuszczonym i poniemieckim oraz do ustawy z dnia 20 marca 1950 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 81). W sprawie tej nie jest zresztą rzeczą sporną, że sporna nieruchomość jest nieruchomością rolną.