IV KO 100/58

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w przypadku, gdy akt oskarżenia zarzuca oskarżonemu popełnienie przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego w rozumieniu dekretu z dnia 4 marca 1953 r., sąd może, bez zachowania wymogów z art. 313 k.p.k., skazać oskarżonego na podstawie art. 286 § 1 k.k., jeżeli przewód sądowy wyłącza zamiar sprawcy w kierunku przywłaszczenia mienia społecznego, a jedynie daje podstawę do przyjęcia, iż w działaniu oskarżonego istnieją elementy niedopełnienia względnie przekroczenia władzy lub obowiązków" - na podstawie art. 390 k.p.k. - rozstrzygnąć jak następuje:Sąd może postąpić w sposób określony w pytaniu, jeśli przedmiot czynności wykonawczej, na który sprawca oddziaływa swą czynnością wykonawczą, jest ten sam w czynie zarzuconym i w czynie mu przypisanym. W przypadku tym art. 313 k.p.k. nie ma zastosowania.Uzasadnienie faktycznePytanie Sądu Wojewódzkiego dotyczy zagadnienia tożsamości czynu. Tożsamość ta ma miejsce również wtedy, gdy działania, chociaż zewnętrznie zupełnie różne, ze względu na swą materialną treść wykazują te same cechy. Zachodzi to wtedy, gdy oceniając konkretne zdarzenie faktyczne spostrzegamy, że działania nawet zupełnie różne zwracają się przeciw temu samemu przedmiotowi przestępstwa.W związku z tym należy stwierdzić, że decydującym dla ustalenia czy zachodzi tożsamość czynu jest przedmiot czynności wykonawczej. Może bowiem zdarzyć się, że inny jest przedmiot ochrony karnej czynu zarzuconego sprawcy, a inny czynu przypisanego, a ze względu na to, że różne co do treści działania sprawcy w czynie zarzuconym i przypisanym zwracają się przeciw temu samemu przedmiotowi czynności wykonawczej, wypadnie uznać, że ma się do czynienia z tożsamością czynu. Dla zilustrowania powyższej tezy, można przytoczyć, iż nie wykracza poza granice tożsamości czynu wyrok skazujący za paserstwo (art. 160 lub 161 k.k.) oskarżonego, któremu akt oskarżenia zarzuca kradzież lub oszustwo, albowiem oskarżyciel dopatrzył się przestępstwa w tym samym zdarzeniu faktycznym, którego istotę stanowi bezprawne uzyskanie przez sprawcę danego mienia, chociaż rozdziały części szczególnej kodeksu karnego grupują przestępstwa według przedmiotów ochrony karnej, a odmienność tych przedmiotów w stosunku do przestępstwa paserstwa i kradzieży jest oczywista.W rozpatrywanym przypadku sąd, skazując oskarżonego o przestępstwo z art. 1 § 3 lit. "a” dekretu z dnia 4 marca 1953 roku (poz. 68) na podstawie art. 286 § 1 k.k. za spowodowanie niedoboru towarowego wskutek niedopełnienia ciążących na nim obowiązków, nie wykroczył poza granice tożsamości czynu. Przy przestępstwach bowiem polegających na zaniechaniu, przedmiotem jest twór materialny, względem którego sprawca powinien wykonać prawem nakazaną czynność pozytywną. Przedmiot zatem przestępstwa przypisanego oskarżonemu stanowiło to samo mienie, którego zagarnięcie zostało mu zarzucone.Art. 313 k.p.k. nie ma w tym wypadku zastosowania, dotyczy on bowiem sytuacji, gdy oskarżonemu w toku rozprawy oskarżyciel zarzucił inny jeszcze, dodatkowy czyn, obok czynu zarzuconego aktem oskarżenia. Może natomiast w pewnych przypadkach mieć zastosowanie art. 324 § 2 k.p.k.W związku z tym należy zauważyć, iż kodeks postępowania karnego w art. 324 § 2 k.p.k. przewiduje jedynie, gdy sąd stwierdzi możność zakwalifikowania czynu zarzuconego oskarżonemu pod surowszy przepis prawa, konieczność wznowienia przewodu sądowego i uprzedzenia stron o zaistniałej możliwości. Nie przewiduje jednak kodeks odmiennej sytuacji, gdy czyn zarzucony oskarżonemu może być zdaniem sądu zakwalifikowany z innego łagodniejszego przepisu prawa. Nie nakazuje kodeks w tego rodzaju przypadkach obligatoryjnego wznowienia przewodu sądowego, aczkolwiek te same względy co w przypadku art. 324 § 2 k.p.k. przemawiają za wznowieniem tego przewodu. Fakt, że nowe ujęcie stanu faktycznego pod względem kwalifikacji prawnej da się podciągnąć pod surowszy względnie łagodniejszy przepis prawa, dla obrony z reguły nie jest obojętny. Nie można bowiem uznać, że w przypadku zagrożenia łagodniejszą sankcją karną oskarżony miałby mieć mniej praw do swej obrony, niż w przypadku zagrożenia sankcją surowszą. Należy nadmienić, że kwestia górnej granicy ustawowego wymiaru kary często dla sprawy praktycznego znaczenia nie ma i sąd może z przepisu zagrożonego sankcją łagodniejszą wymierzyć karę surowszą, niż by to uczynił w oparciu o kwalifikację prawną aktu oskarżenia. Istotnym jest fakt, że oskarżony zostaje zagrożony odpowiedzialnością karną z innego przepisu prawa i fakt ten wymagać może dalszej obrony. Nie można oceniać art. 324 § 2 k.p.k. w oderwaniu od zasadniczego przepisu procedury karnej, tj. art. 266 § 1 k.p.k., który nakazuje przewodniczącemu danie możności stronom wypowiedzenia się co do wszystkich przedmiotów ulegających rozstrzygnięciu, gdy powstaje zatem możliwość innej oceny prawnej przez sąd, ustalonego na przewodzie sądowym stanu faktycznego, sąd powinien dać możność wypowiedzenia się zgodnie z art. 266 § 1 k.p.k. oskarżonemu i obronie co do możliwości nowej kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego. W pewnych przypadkach łączyć się to może również z koniecznością wznowienia przewodu sądowego.