II CR 1219/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski. Sędziowie: Z. Wasilkowska, F. Błahuta (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Artura L. przeciwko Spółdzielni Pracy "T" w W. o 15.233 zł 70 gr., po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 7 czerwca 1957 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 14 lipca 1956 r. powód inż. Artur L. wniósł pozew przeciwko Spółdzielni "T" w W. o przywrócenie do pracy. Według twierdzeń tego pozwu powód, począwszy od 15.III.1956 r., zatrudniony był w Spółdzielni Inwalidów w X na podstawie umowy o pracę na stanowisku kierownika punktu usług inwestycyjnych. Pod koniec czerwca 1956 r. wspomniany zakład pracy (punkt usług) przeszedł na Spółdzielnię Pracy "T", która jednak, mimo że z mocy samego prawa wstąpiła w stosunek pracy zawiązany przez powoda z wymienioną Spółdzielnią Inwalidów, rozwiązała w dniu 7 lipca 1956 r. umowę o pracę z powodem bez przewidzianej przez prawo przyczyny.Wyrokiem zaocznym z dnia 10 września 1956 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu uwzględnił powyższe powództwo, nakazując stronie pozwanej przywrócić powoda do pracy na poprzednich warunkach, tj. na stanowisko kierownika punktu usług inwestycyjnych za wynagrodzeniem 42,5% od wykonanej robocizny oraz za kierownictwo punktu miesięcznie 700 zł. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na przepis art. 10 dekretu z dnia 18.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia (Dz. U. Nr 2, poz. 11). Wyrok ten doręczono pozwanej 19.IX.1956 r. W dniu 29.IX.1956 r. pozwana złożyła sprzeciw, w którym wniosła o oddalenie powództwa. Postanowieniem z dnia 3.X.1956 r. Sąd Wojewódzki odrzucił sprzeciw, jako spóźniony. Zażalenie pozwanej na to postanowienie Sąd Najwyższy oddalił.W dniu 27 października 1956 r. wymieniony wyżej powód wytoczył przeciw pozwanej Spółdzielni Pracy "T" powództwo o zapłatę kwoty 15.233 zł 70 gr. Powołał się w tym pozwie na prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego z 10 września 1956 r., o którym była wyżej mowa, a nakazujący przywrócenie do pracy, i wyjaśnił, że nie otrzymał od pozwanej należnego mu z mocy przepisów art. 10 ust. 1 i 2 przeciętnego wynagrodzenia za lipiec, sierpień i wrzesień 1956 r. Wynosi ono 17.233 zł 70 gr, z których po potrąceniu zarobionej przez powoda we wrześniu 1956 r. kwoty 2.000 zł należy zasądzić 15.233 zł 70 gr.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem uwzględnił powództwo w całości, uznając za niezgodne z prawdą twierdzenie pozwanej, jakoby powód nie zgłosił się do pracy u pozwanej po wydaniu wyroku zaocznego. Dając wiarę zeznaniom powoda, Sąd Wojewódzki ustalił, że powód po upływie kilku dni od daty wyroku nakazującego przywrócenie do pracy zgłosił się w zarządzie pozwanej do pracy, spotkał się tam jednak z odmową. Wysokość przeciętnego wynagrodzenia powoda uznał Sąd za przyznaną (art. 238 § 2 k.p.c.)".Rewizja pozwanej zwalcza ustalenie dotyczące zgłoszenia się powoda do pracy, uważa je za sprzeczne z materiałem sprawy, a w każdym razie za przedwczesne wobec nieprzeprowadzenia dalszych dowodów z urzędu (art. 236 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zwalczane przez stronę pozwaną ustalenie jest bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy. Powód żądał zasądzenia wynagrodzenia za pierwsze trzy miesiące, licząc od bezprawnego rozwiązania umowy o pracę, z odliczeniem zarobionej we wrześniu 1956 r. u innego pracodawcy kwoty 2.000 zł. To roszczenie powoda znajduje podstawę w prawomocnym wyroku przywracającym powoda do pracy na poprzednich warunkach i w przepisie art. 10 (2) dekretu z 18.I.1956 r. o ograniczeniu rozwiązywania umów o pracę, bez względu na to, czy powód zgłosił się do dalszego pełnienia pracy, czy też nie. Sformułowanie przepisu art. 10 (2) cyt. dekretu nie zawiera wzmianki uzależniającej prawo do wynagrodzenia - za czas od rozwiązania umowy bez przewidzianej prawem przyczyny do przywrócenia do pracy - od stawienia się pracownika do pracy. Warunek taki nie wynika również w drodze wykładni przepisów cytowanego dekretu, a w szczególności jego art. 10 i nast.Rozważyć należy przede wszystkim, co oznacza pojecie "przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach". Gramatyczna wykładnia wyrazu "przywrócenie" używanego w aktach ustawodawczych normalnie znaczy to samo, co stworzenie takiego stanu, jaki istniał poprzednio, tak jakby żadnej zmiany nie było. Pracownik, z którym rozwiązano umowę o pracę bez przewidzianej prawem przyczyny, ma do wyboru dwa roszczenia: a) roszczenie o przywrócenie do pracy, b) roszczenie odszkodowawcze. To ostatnie roszczenie opiera się na założeniu, że nie było prawem przewidzianej przyczyny do rozwiązania, ale nie zmierza ono do uchylenia jego skutków w zakresie ustania stosunku pracy. Natomiast roszczenie pierwsze dąży nie tylko do wykazania bezpodstawności rozwiązania, lecz także do dalszego trwania stosunku pracy. Przywrócenie, zgodnie z wykładnią gramatyczną i swoistością stosunku prawnego, należy rozumieć w przepisie art. 10 cytowanego dekretu jako przywrócenie do życia poprzedniego rozwiązanego stosunku, i to z pewnymi skutkami wstecznymi. Że ustawodawca miał na myśli takie właśnie pojęcie "przywrócenia do pracy", świadczy także treść art. 10 (2) dekretu, w którym to przepisie mowa jest o tym, że pracownikowi przywróconemu do pracy przysługuje "wynagrodzenie za czas niewykonania pracy", a nie "odszkodowanie". Prawo do tego wynagrodzenia za czas od rozwiązania do przywrócenia do pracy (z ograniczeniem do 3 miesięcy) nie jest zależne od tego, czy pracownik po przywróceniu do pracy zgłasza się, by ją podjąć. Takie zgłoszenie się lub jego brak ma znaczenie jedynie dla okresu po przywróceniu do pracy (dobrowolnym lub z mocy wyroku). Jeśli zaś chodzi o okres wcześniejszy, to podjęcie pracy było w ogóle dla pracownika niemożliwe, skoro pracodawca rozwiązał umowę i na przywrócenie nie wyraził zgody.Spotkać by się można z zarzutem, że powyższa wykładnia otwiera pracownikom drogę do nadużywania przepisu art. 10 (2) dekretu i dlatego warunek podjęcia pracy uznać należy za konieczny do realizacji uprawnienia do wynagrodzenia za czas niewykonania pracy. Taki zarzut byłby słuszny, gdyby istotnie korzystanie z przepisu art. 10 (2) dekretu - mimo niepodjęcia pracy - pociągało dla zakładu pracy niezasłużone konsekwencje. Tak jednak nie jest. Pracownik pozbawiony przez zakład pracy zatrudnienia przez bezprawne rozwiązanie umowy o pracę może z dwu przysługujących mu w stosunku do pracodawcy sankcji wybrać tę, która w danych warunkach najlepiej mu odpowiada i najskuteczniej chroni jego interesy. Na sankcję odszkodowawczą z art. 11 dekretu zdecyduje się z reguły wówczas, gdy natychmiast uzyskać może u innego pracodawcy zajęcie, które mu odpowiada. Jeśli natomiast sytuacja jest dla pracownika w tym względzie niekorzystna, to z reguły żądać będzie przywrócenia do pracy. Do takiej ochrony swych interesów ma on z mocy ustawy prawo (art. 10 ust. 1). Występując z żądaniem przywrócenia do pracy, daje tym samym pracodawcy możność naprawienia krzywdy i skrócenia okresu, za jaki pracodawca stosownie do przepisu art. 10 (2) ma zapłacić wynagrodzenie. Pracodawca może natychmiast uczynić zadość żądaniu, a jeśli tego nie czyni, wda się w spór i przegra go, to nie ma usprawiedliwionej podstawy do zasłaniania się tym, iż pracownik później nie zgłosił się do pracy. Konsekwencje niepodjęcia pracy są inne. Pracownik skutkiem niezgłoszenia się nie ma prawa do wynagrodzenia za okres po przywróceniu do pracy, odpowiadać może za szkodę z powodu niewykonania umowy, stwarza podstawę do natychmiastowego rozwiązania umowy z winy pracownika. Zależnie od okoliczności niepodjęcie pracy może doprowadzić do zgodnego rozwiązania umowy przez strony.Z treści akt sprawy, w której zapadł wyrok przywracający powoda do pracy, wynika, że zgłoszenie się powoda do pracy mogło być aktualne dopiero w październiku 1956 r. Nie ma zatem żadnej podstawy do odmowy zasądzenia wynagrodzenia z art. 10 (2) dekretu za miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 1956 r.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy rewizję oddalił (art. 383 k.p.c.) i obciążył pozwaną kosztami postępowania rewizyjnego.