I KO 222/57

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1. "Czy sąd rewizyjny mimo przepisu art. 227 § 1 k.p.k. może z urzędu zwrócić akta sądowi pierwszej instancji celem sprostowania oczywistej omyłki w protokole rozprawy głównej, do którego nie wpisano imienia i nazwiska drugiego z ławników?".2. "Czy podlega uchyleniu na mocy art. 378 § 1 lit. "b” k.p.k. wyrok Sądu Powiatowego w sprawie o występek przewidziany w art. 240 k.k., w której na rozprawie nie brał udziału jeden z ławników, a Sąd wyrokiem przypisał oskarżonemu występek przewidziany w art. 241 k.k., do którego ma zastosowanie przepis art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego i wyrok zaskarżył tylko prokurator?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Art. 221 lit. "b” k.p.k. wymaga wciągnięcia do każdego protokołu imion i nazwisk osób biorących udział w dokonywanej czynności. Opuszczenie w protokole rozprawy nazwiska jednego z ławników nie pozwala sądowi rozpoznającemu sprawę w wyższej instancji na powzięcie zdania co do ewentualnej przyczyny wyłączającej ławnika z urzędu (art. 34 k.p.k.), co do zachowania przepisu o rozpoznaniu sprawy w innym składzie w razie, gdy istniał poprzedni wyrok i został uchylony przez sąd rewizyjny (art. 388 § 1 zd. 2 k.p.k.), albo co do tego, czy sąd był należycie obsadzony według kryteriów art. 378 § 1 lit. "b” k.p.k. Fakt, iż zaskarżony wyrok podpisał sędzia i dwóch ławników, w protokole rozprawy głównej natomiast nie wskazano imienia i nazwiska jednego z ławników, stawia sąd rewizyjny wobec konieczności ustalenia, czy rzeczywiście obaj ławnicy, którzy zaopatrzyli wyrok w swoje podpisy, uczestniczyli w rozprawie. Konieczność ta wywołuje z kolei potrzebę zwrócenia akt sądowi pierwszej instancji, celem usunięcia oczywistej w tym zakresie niejasności, bądź przez wpisanie do protokołu opuszczonego imienia i nazwiska drugiego z ławników, biorącego udział w rozprawie, bądź - zaznaczenie w protokole, iż ławnik ten z określonego powodu w rozprawie udziału nie brał. Na dokonanie takiego uzupełnienia, mającego charakter sprostowania, zezwala w zupełności przepis art. 226 k.p.k., stanowiący o poprawkach i uzupełnieniach "wszelkiego rodzaju". Art. 227 § 1 k.p.k. nie wchodzi w tym przypadku w rachubę, jako dotyczący wyłącznie kwestii uprawnień stron do zgłoszenia wniosku o sprostowanie protokółu. Przemawia również za tym przewidziana w art. 46 k.p.k. dopuszczalność sprostowania z urzędu oczywistych omyłek pisarskich nawet w orzeczeniu lub zarządzeniu. Skoro dopuszczalne to jest co do orzeczeń, to tym bardziej możliwość taką trzeba odnieść do protokołu rozprawy.Uprawnienia sądu rewizyjnego do zwrotu akt sądowi pierwszej instancji celem uzupełnienia wspomnianej niejasności, sprzecznej z wymaganiem art. 221 lit. "b" k.p.k., wynika również z przepisów art. 48 § 3 i art. 52 § 1 u.s.p.2. Regułą jest, że sąd powiatowy orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników (art. 16 k.p.k.). W tym więc składzie sąd powiatowy - w zakresie swej właściwości rzeczowej - może rozpoznać każdą sprawę. Tylko wyjątkowo, gdy przepis szczególny to przewiduje, sąd powiatowy może rozpoznać sprawę w składzie jednego sędziego. Taki wyjątek przewiduje art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego - do spraw o przestępstwa, które według poprzednich przepisów należały do właściwości sądu grodzkiego.Jeżeli jednak sąd powiatowy nie jednoosobowo przeprowadził rozprawę i rozpoznał sprawę o przestępstwo, którą miał prawo osądzić jednoosobowo, to w toku całej rozprawy sąd ten winien być należycie - trójosobowo - obsadzony i w całej rozprawie winni brać udział wszyscy jego członkowie. Udział jednego tylko ławnika w rozprawie stwarza taką sytuację, że sąd był nienależycie obsadzony, rozprawa bowiem została przeprowadzona w składzie nieprzewidzianym w ustawie, co powinno spowodować uchylenie wydanego po tak przeprowadzonej rozprawie wyroku, a to na podstawie art. 328 § 1 lit. "b” k.p.k., choćby wyrok ten następnie został wydany przez skład trzyosobowy, gdyż ponadto w tym wypadku w wydaniu wyroku brała udział osoba (ławnik), która nie była obecna na rozprawie. Kwestia, która ze stron założyła rewizję, nie może mieć znaczenia, albowiem chodzi tu o bezwzględny zarzut rewizyjny, który sąd obowiązany jest brać pod uwagę niezależnie od zarzutów podniesionych w rewizji.