IV CR 575/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Państwowej Centrali Drzewnej - Ekspozytura w Poznaniu przeciwko Michałowi P. o zapłatę po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 31 marca 1956 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePaństwowa Centrala Drzewna - Ekspozytura w Poznaniu domagała się zasądzenia od Michała P. kwoty 34.169 zł 19 gr podając, że pozwany jako kierownik składnicy powodowego przedsiębiorstwa nie dopełnił obowiązku dozoru nad powierzonym jego pieczy mieniem i obowiązku kontroli pracy personelu składnicy, wskutek czego umożliwił Marianowi C., brakarzowi składnicy, popełnienie nadużyć. Okoliczności powyższe zostały ustalone prawomocnym wyrokiem skazującym pozwanego za przytoczone niedopełnienia obowiązków na mocy art. 286 § 1 k.k.Pozwany nie kwestionując zasady powództwa wniósł o jego oddalenie zarzucając, że szkoda została zbyt wysoko obliczona oraz zgłaszając do potrącenia szereg pretensji do powodowego przedsiębiorstwa.Pismem z dnia 25 marca 1952 r. powodowe przedsiębiorstwo ograniczyło powództwo do kwoty 28.377 zł 73 gr.W toku procesu pozwany podniósł zarzut prekluzji z art. 473 k.z.Wyrokiem z dnia 3 listopada 1954 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, ustalając, że umowa o pracę między stronami rozwiązana została dnia 31 grudnia 1949 r., a pozew niniejszy wpłynął 27 września 1951 r. Sąd Wojewódzki wyraził przy tym pogląd, że roszczenia strony powodowej jako roszczenia ze stosunku pracy ulegają rocznej prekluzji z art. 473 k.z., a okoliczności, że roszczenia te dotyczą szkody wyrządzonej takim zaniedbaniem przez pracownika jego obowiązków wynikających z umowy o pracę, za które został on skazany w postępowaniu karnym, nie przypisał Sąd żadnego znaczenia.W uwzględnieniu rewizji powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z 10 czerwca 1955 r. uchylił powyższy wyrok, wyrażając z powołaniem się na uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siemiu sędziów 1 Co 47/54 z dnia 30 października 1954 r. pogląd, iż skazanie pracownika z art. 286 k.k. przesądza, że odpowiedzialność cywilna tego pracownika za szkodę wyrządzoną przypisywanym mu czynem, kształtuje się jako odpowiedzialność nie tylko z art. 239 k.z., ale również z art. 134 k.z., co wyłącza stosowanie przepisu art. 473 k.z. o prekluzji.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 31 marca 1956 r. oddalił powództwo przyjmując, że pretensje strony powodowej uległy umorzeniu przez potrącenie z odpowiednią częścią zgłoszonych do potrącenia wzajemnych pretensji pozwanego.W rewizji od powyższego wyroku strona powodowa domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając, że Sąd Wojewódzki wbrew dowodom zbyt wysoko obliczył pretensję pozwanego i w konsekwencji niesłusznie oddalił całe powództwo, zamiast uwzględnić je do kwoty 20.336 zł 73 gr.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 26 października 1956 r. Sąd Najwyższy przyjął, iż okoliczność, że pracownik popełnił czyn przewidziany art. 286 § 1 i § 3 k.k. nie zmienia podstawy prawnej jego odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzoną pracodawcy takim czynem. Jest to mimo skazania z art. 286 § 1 lub § 3 k.k. odpowiedzialność ex contractu (art. 239 k.z.), a nie odpowiedzialność ex delicto (art. 134 k.z.), ma więc do niej zastosowanie przepis art. 473 k.z.Skoro stosunek pracy między stronami został rozwiązany w dniu 31 grudnia 1949 r., a pozew wpłynął 27 września 1951 r., roszczenia powódki w świetle przytoczonego poglądu uległy prekluzji. Nie zmienia niczego uznanie przez pozwanego obowiązku pokrycia strat pismem z dnia 27 marca 1950 r., już dlatego, że od tej daty do daty pozwu również upłynęło ponad rok, co czyni zbędnym rozważenie znaczenia tego pisma, które nie wymienia konkretnej kwoty.Wyrok oddalający powództwo okazuje się więc, mimo błędnego uzasadnienia, zgodny z prawem (art. 473 k.z.), rewizja zatem podlega oddaleniu bez potrzeby badania jej zarzutów.Pozostaje do wyjaśnienia kwestia zastosowania art. 385 k.p.c., ponieważ zaskarżony wyrok zapadł zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 czerwca 1955 r., który był dla Sądu Wojewódzkiego wiążący.Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że przepis art. 385 k.p.c. wiąże nie tylko sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, ale że również sąd rewizyjny, rozpoznając sprawę wskutek rewizji od wyroku zapadłego po ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd I instancji, związany jest poglądem prawnym własnego wyroku, którym poprzednio uchylił wyrok sądu I instancji w tej samej sprawie.Sąd Najwyższy jest więc w niniejszej sprawie związany wyrażonym w wyroku z dnia 10 czerwca 1955 r. poglądem, że do roszczeń powódki przepis art. 473 k.z. nie ma zastosowania.Równocześnie jednak skład orzekający z mocy art. 25 prawa o ustroju sądów powszechnych związany jest powołaną uchwałą Izby Cywilnej z dnia 26 października 1956 r., której zastosowanie do stanu niniejszej sprawy przesądza tę samą kwestię w kierunku przeciwnym.W tej szczególnej sytuacji wymaga rozważenia wzajemny stosunek przepisów art. 385 k.p.c. i art. 25 prawa o ustroju sądów powszechnych. Przede wszystkim należy zauważyć, że problem taki może powstać tylko w Sądzie Najwyższym, gdyż przepis art. 25 prawa o ustroju sądów powszechnych stosuje się tylko do składników orzekających tego Sądu. Sąd Wojewódzki jako rewizyjny byłby bezwzględnie związany przepisem art. 385 k.p.c., a chcąc pod wpływem opublikowanego po wydaniu swego pierwszego wyroku orzeczenia Sądu Najwyższego odstąpić od poglądu w tym wyroku wyrażonego, w oparciu o który sąd powiatowy wydał nowy wyrok, mógłby tylko przedstawić wchodzące w grę zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 388 k.p.c., co ewentualnie mogłoby doprowadzić do wyrażenia w tej samej sprawie wiążącego sąd wojewódzki odmiennego poglądu Sądu Najwyższego.W postępowaniu przed Sądem Najwyższym należy przyjąć, że skład orzekający będąc równocześnie związany poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wydanym wcześniejszym wyroku w danej sprawie (art. 385 k.p.c.) oraz wpisaną do księgi zasad prawnych zasadą przeciwną, powinien dać pierwszeństwo zasadzie prawnej, jako orzeczeniu wyższego rzędu. Odmienne stanowisko prowadziłoby do konieczności wydania przez Sąd Najwyższy świadomie błędnego wyroku, który musiałby wraz z jego poprzednim wyrokiem zostać następnie zmieniony lub uchylony wskutek rewizji nadzwyczajnej. Szkodliwość takiej wykładni jest oczywista.