IV KO 2/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S. Kurowski. Sędziowie: Z. Sitnicki, J. Zembaty (współsprawozdawca), M. Paluch (sprawozdawca), A. Kafarski, A. Poźniczek, M. Kulesza.Prokuratorzy: H. Rajzman i T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława H. osk. z art. 201 § 2 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił: przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Kielcach w trybie art. 390 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy dla bytu przestępstwa określonego w art. 201 k.k. należy w dalszym ciągu - stosownie do poglądu wyrażonego w orzeczeniach Sądu Najwyższego z lat 1951-1953, uznawać za słuszną rozszerzającą wykładnię pojęcia nędzy, czy też zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy, dla bytu tego przestępstwa, niezależnie od innych przesłanek, wymagane jest stwierdzenie faktu popadnięcia w nędzę lub konieczność korzystania ze wsparcia?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePodstawowym zadaniem Państwa Ludowego jest najdalej posunięta, najbardziej wszechstronnie pojmowana troska o dobrobyt wszystkich ludzi pracy. Ustrój Państwa Polskiego, budowany na zasadach socjalizmu, zabezpiecza w sposób najpewniejszy trwałe i postępujące ku coraz wyższemu poziomowi warunki dostatniego bytu szerokich mas. Nie oznacza to jednak, że w ustroju demokracji ludowej od razu znikają wszelkie trudności materialne ludności i że nie ma - przed urzeczywistnieniem jego założeń - konkretnych wypadków znalezienia się poszczególnych rodzin lub jednostek w poważnym niedostatku w sferze zaspokajania codziennych potrzeb materialnych. Stan taki osiągnąć może także stopień określany jako nędza lub konieczność zwracania się i korzystania ze wsparcia. W szczególności dotknąć on może ludzi, którzy wskutek swych indywidualnych właściwości, związanych z wiekiem lub stanem zdrowia, nie wykazują odpowiedniej zdolności do zarobkowania.Stanowisko, że ściganie karne na podstawie art. 201 k.k. nastąpić może w każdym wypadku złośliwego uchylania się sprawcy od obowiązku łożenia na utrzymanie danej osoby, znajdowałoby się w sprzeczności z dyspozycją przestępstwa określonego w wymienionym przepisie. Nieodzownym bowiem warunkiem skazania w myśl tego przepisu jest ustalenie, że sprawca doprowadził oznaczoną osobę do nędzy lub do konieczności korzystania ze wsparcia. Jeżeli ustalono, że w ściśle indywidualnych okolicznościach konkretnego wypadku osoba, względem której oskarżony ma obowiązek łożenia na jej utrzymanie, znalazła się z powodu niewykonania tego obowiązku przez oskarżonego w położeniu równającym się nędzy lub w konieczności korzystania ze wsparcia, sprawca tego czynu - gdy działa złośliwie - ponosi odpowiedzialność karną określoną w art. 201 k.k.Od zawartych więc w orzeczeniach Sądu Najwyższego (ZO 44/52, OSN 10/53 i 12/54) tez odmiennych w omawianej kwestii, dających rozszerzającą wykładnię art. 201 k.k. w zakresie pojęć "nędza" i "konieczność korzystania ze wsparcia" w obecnych warunkach polityczno-gospodarczych Polski, należy odstąpić. Nie może zwłaszcza ostać się stanowisko (ZO 44/52), że w Polsce Ludowej wymieciono zupełnie nędzę i że nie dopiero nędza, lecz już niedostatek osoby, względem której ma być spełniony obowiązek łożenia na utrzymanie, sprowadza dzisiaj odpowiedzialność karną wedle art. 201 k.k. na uchylającego się złośliwie od wykonania tego obowiązku. Fakt, że osoba uprawniona do alimentacji znalazła się w niedostatku, tzn. w takiej sytuacji, że nie ma dostatecznych środków utrzymania, rodzi jedynie odpowiedzialność cywilną zobowiązanego do alimentowania (art. 73 Kod. rodz.). Odpowiedzialność karna zaczyna się tam, gdzie musi być mowa o poważnym niedostatku, mającym już znamiona nędzy lub wywołującym konieczność korzystania ze wsparcia.