VI KZP 44/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski (sprawozdawca).Sędziowie: J. Majorowicz, J. Zembaty.Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Feliksa W., oskarżonego z art. 201 § 2 k.k., w zakresie przedstawionej w trybie art. 390 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy odpowiedzialności z art. 201 § 1 k.k. podlega osoba zobowiązana do płacenia renty dożywotniej z mocy prawomocnego wyroku sądowego wydanego w oparciu o przepis art. 605 k.z., o ile zachodzą pozostałe warunki z tego przepisu, tj. art. 201 § 1 i 2 k.k.?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArt. 201 § 1 k.k. odnosi się jedynie do ustawowego obowiązku alimentacji w stosunku do osoby najbliższej (art. 91 § 1 k.k.). Ponieważ w tym wypadku chodzi o obowiązek ciążący z mocy ustawy, sprawca może ponosić odpowiedzialność z art. 201 § 1 k.k., choćby orzeczenia sądowego w tym przedmiocie nie było albo choćby orzeczenie to nie było jeszcze prawomocne lub wykonalne. Sąd karny sam więc ocenia, czy obowiązek utrzymania pochodzi bezpośrednio z ustawy, nie czekając na orzeczenie sądu cywilnego w tym względzie.Przepis art. 201 § 2 k.k. różni się od przepisu § 1 tegoż artykułu tym, że w wypadku art. 201 § 2 k.k. obowiązek alimentacyjny pochodzi nie z mocy ustawy, lecz z innego źródła, którego istnienie stwierdza orzeczenie sądowe prawomocne, a co najmniej wykonalne.Art. 201 § 2 k.k., jak wynika z jego treści i celu, wymaga orzeczenia sądowego, które stwierdza obowiązek łożenia na utrzymanie oparty na właściwej podstawie materialnoprawnej. Dla skutków określonych w art. 201 § 2 k.k. wymaga się jedynie stwierdzenia obowiązku alimentacyjnego niezależnie od tego, czy u jego podstaw leży umowa czy ustawa, czy też obowiązek np. z tytułu odszkodowania wynikającego z przepisu kodeksu zobowiązań (lub - obecnie - kodeksu cywilnego), jeżeli odszkodowanie jest rentą mającą charakter łożenia na utrzymanie (por. uchwałę SN z dnia 12 lipca 1962 r. VI Ko 21/62 - OSNKW z 1963 r., z. 3, poz. 48). U podstaw więc omawianego orzeczenia leży umowa o dożywocie, zamieniona tym orzeczeniem na rentę dożywotnią.Orzeczenie to, stwierdzając obowiązek płacenia renty dożywotniej o charakterze łożenia na utrzymanie, staje się decydującą przesłanką odpowiedzialności z art. 201 § 2 k.k. Powodem takiego uregulowania jest okoliczność, że obowiązek, którego niewykonywanie może rodzić odpowiedzialność karną, musi być niewątpliwy, bezsporny, a takim jest on tylko wtedy, gdy albo wynika z mocy samej ustawy, albo został stwierdzony orzeczeniem sądowym.Jak wynika z pytania oraz z uzasadnienia postanowienia z dnia 22 września 1966 r., Sąd Wojewódzki odniósł swe wątpliwości do sytuacji, gdy rentę dożywotnią w zamian za prawa określone w umowie o dożywocie przyznano na podstawie art. 605 k.z. Powyższa odpowiedź uchwalona została na tak postawione pytanie. W związku z tym należy zaznaczyć, że wyrok Sądu Powiatowego w Ostrowie Wlkp., przyznający rentę dożywotnią w zamian za dożywocie, wydany został w dniu 26 lutego 1965 r., a więc pod rządem kodeksu cywilnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 1965 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93), co wynika z art. 1 w związku z art. XXVI przepisów wprowadzających ten kodeks, i niewątpliwie oparty był na przepisie art. 913 k.c. Ponieważ jednak art. 913 k.c. normuje to samo zagadnienie co art. 605 k.z. i nie wprowadza żadnych zmian w zakresie, który by wpływał na odpowiedzialność z art. 201 § 2 k.k. - należy zaznaczyć, że udzielona odpowiedź odnosi się również do wypadku, gdy zamieniono dożywocie na rentę dożywotnią na podstawie art. 913 k.c.