VI KZP 46/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: J. Pustelnik, J. Zembaty (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana W., oskarżonego z art. 201 § 2 k.k., w zakresie przedstawionej na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Kielcach z dnia 14 października 1986 roku kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy odpowiedzialności karnej na podstawie art. 201 k.k. podlega również zobowiązany do alimentowania w dalszej kolejności w warunkach, gdy poniosła ją już osoba, na której obowiązek alimentacyjny ciąży w pierwszej kolejności, a uprawniony do alimentowania nie wykorzystał możliwości dochodzenia należności alimentacyjnych w drodze postępowania egzekucyjnego?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego orzeczenie sądu cywilnego wkładające na zobowiązanego obowiązek alimentacyjny może ulec zmianie "w razie zmiany stosunków". Przepis ten ma - rzecz jasna - zastosowanie również do wypadku, gdy sąd cywilny stwierdził obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności, opierając się na istnieniu wymienionych w art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przeszkód co do uczynienia zadość temu obowiązkowi przez osobę zobowiązaną w bliższej kolejności. Z chwilą gdy stosunki tej ostatniej osoby uległy takiej zmianie, która nie pozwala na przyjęcie istnienia jednej z takich przeszkód, zobowiązany do alimentowania w dalszej kolejności ma możność złożenia w sądzie cywilnym wniosku o odpowiednią zmianę orzeczenia co do obowiązku alimentacyjnego w stosunku do uprawnionego.Wybranie więc przez zobowiązanego do alimentowania w dalszej kolejności drogi powstrzymania się od alimentowania wbrew prawomocnemu lub podlegającemu wykonaniu orzeczeniu sądu cywilnego powinno pociągać względem niego konsekwencje prawne przewidziane w art. 201 § 2 k.k., jeżeli tylko było złośliwe i doprowadziło uprawnionego do alimentowania do nędzy lub konieczności korzystania ze wsparcia. Kwestia, czy to zachowanie się oskarżonego z art. 201 § 2 k.k. cechowała w takim wypadku złośliwość i czy pociągnęła ona za sobą jeden z wyżej wymienionych skutków, należy do sfery ustaleń faktycznych, dokonywanych przez sąd orzekający merytorycznie na tle całokształtu okoliczności rozpoznawanej sprawy.Niezależnie od tego trzeba nadmienić, że sądowi karnemu nie przysługuje prawo uchylenia wyroku sądu cywilnego. W świetle bowiem art. 201 § 2 k.k. orzeczenie sądu cywilnego stwierdzające istnienie obowiązku alimentacyjnego wiąże sąd karny. Gdyby zatem sąd cywilny w myśl art. 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zmienił swoje pierwotne orzeczenie stwierdzające obowiązek alimentowania lub jego zakres, to również ta zmiana wiązałaby sąd karny. Stanowisko takie zajęła uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1966 r. VI KZP 10/66 (OSNKW z. 8 z 1966 r., poz. 80), według której o braku podstaw do skazania na podstawie art. 201 § 2 k.k. świadczy późniejszy wyrok sądu cywilnego oddalający prawomocnie powództwo o alimenty. Uchwała ta bowiem odcina się wyraźnie od wypadków, w których wyrok sądu cywilnego stwierdzający obowiązek alimentacyjny nadal zachowuje swoją moc prawną.Z tych względów na pytanie prawne Sądu Wojewódzkiego należało odpowiedzieć jak w konkluzji uchwały.