I CR 596/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: J. Marowski, J. Szczerski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wacława K. przeciwko Miejskiemu Handlowi Detalicznemu Art. Spożywcz. w B. o wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Białegostoku z dnia 23 października 1956 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód, pracownik umysłowy, w dniu 3 czerwca 1955 r. zawarł z pozwanym przedsiębiorstwem umowę o pracę na 3-miesięczny okres próbny. W dniu 31 sierpnia 1955 r. pozwany wypowiedział umowę na okres 3-miesięczny, tj. na dzień 30 listopada 1955 r. i w tymże dniu stosunek pracy został rozwiązany.Na podstawie powyższego bezspornego stanu faktycznego powód żąda zasądzenia na jego rzecz kwoty 1.583 zł stanowiącej odpowiednik miesięcznego wynagrodzenia za pracę i ekwiwalentu za 2-tygodniowy urlop. Zdaniem powoda umowa o pracę na okres próbny nie mogła już być wypowiedziana w dniu 31 sierpnia 1955 r., ponieważ do zakończenia okresu próbnego pozostawało mniej niż 2 tygodnie. Dnia 31 sierpnia nie istniała jeszcze umowa na czas nie określony i z tej przyczyny nie można mówić o rozwiązaniu takiej umowy przez 3-miesięczne wypowiedzenie. Opierając się na przedstawionym poglądzie, powód uważa wypowiedzenie z dnia 31 sierpnia za skuteczne dopiero na dzień 31 grudnia 1955 r., a wobec wcześniejszego rozwiązania umowy przez pracodawcę domaga się wynagrodzenia za grudzień 1955 r. oraz ekwiwalentu za urlop, do którego nabył prawo po półrocznym okresie pracy.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, wychodząc z następujących założeń:Umowa o pracę na 3-miesięczny okres próbny jest umową zawartą na czas określony i ulega rozwiązaniu po upływie tego okresu, jeżeli strony nie wyrażą woli dalszego pozostawania w stosunku pracy. Pozwany nie miał zatem obowiązku wypowiadania powyższej umowy, jeżeliby miał zamiar rozwiązać ją z upływem okresu próbnego. Pozwany jednakże zrezygnował z możności rozwiązania umowy po upływie okresu próbnego i w sposób korzystniejszy dla powoda pozostawił go nadal w pracy, wyrażając wolę kontynuowania stosunku pracy do końca listopada 1955 r. Powód wyraził zgodę na takie uregulowanie stosunku prawnego przez to, że nadal pełnił obowiązki określone w umowie o pracę.Z powyższego wynika, że oświadczenie pozwanego z dnia 31 sierpnia 1955 r. nie może być, w istocie, uważane za wypowiedzenie umowy na czas nie określony, skoro umowa taka jeszcze stron nie obowiązywała. W rzeczywistości "wypowiedzenie" z dnia 31 sierpnia doprowadziło do zawarcia dalszej umowy na czas określony, mianowicie do dnia 30 listopada 1955 r. Z upływem powyższego terminu stosunek pracy został rozwiązany prawidłowo i powód nie ma z tego tytułu żadnych usprawiedliwionych roszczeń.W rewizji od powyższego wyroku powód wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa albo o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Wywody rewizji zmierzające do wykazania naruszenia prawa materialnego sprowadzają się do powtórzenia poglądów przedstawionych w pozwie.Sąd Wojewódzki rozpoznanie sprawy odroczył i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane następująco: "Czy wypowiedzenie umowy o pracę przez pracodawcę w okresie próbnym na termin przypadający po skończeniu okresu próbnego skutkuje powstanie umowy o pracę na czas określony (od zakończenia okresu próbnego do końca terminu wypowiedzenia)?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy z mocy art. 388 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Zaskarżony wyrok identyfikuje umowę o pracę na okres próbny z umową na czas określony. Stanowisko to nie znajduje usprawiedliwienia w obowiązujących przepisach, w szczególności w art. 5, 7 i 25 rozporz. o umowie o pracę prac. um. Przepisy te wymieniają cztery rodzaje umów o pracę, biorąc za podstawę klasyfikacji czas trwania umowy oraz sposób jej wygaśnięcia, m.in. przez wypowiedzenie na ściśle określony termin. Wśród tych rodzajów umów o pracę występuje umowa na okres próbny niezależnie od umowy na czas oznaczony. O generalnym zrównaniu umowy na okres próbny z umową na czas określony nie może być zatem mowy już choćby z tego względu, że umowa na czas określony nie dopuszcza możliwości wypowiedzenia.Różnica między dwoma ostatnio wymienionymi rodzajami umów nie sprowadza się także tylko do powyższej kwestii wypowiedzenia. Art. 25 ust. 1 omawianego rozporządzenia nie zawiera postanowienia, które by upoważniało do wniosku, że umowa na okres próbny rozwiązuje się przez sam upływ okresu próby. Ustawodawca, chcąc tak zagadnienie unormować, zamieściłby w tej kwestii odpowiednie postanowienie, tak jak to uczynił w art. 25 ust. 3 w przedmiocie rozwiązania umowy na czas określony. Potrzeba odpowiedniego postanowienia co do wygaśnięcia umowy na okres próbny nasuwałaby się tym bardziej w porównaniu z umową na czas określony, że wygaśnięcie tej ostatniej umowy po upływie czasu, na jaki została zawarta, jest wyraźnie przez strony zamierzone i z góry już rozstrzygnięte. Inaczej jest przy umowie na okres próbny, z której wynika, że strony nastawione są raczej na kontynuowanie stosunku pracy także po upływie próby, jeżeli w tym okresie którakolwiek z nich nie wyrazi w przepisanym terminie swej odmiennej woli.Niejasność sformułowania art. 25 ust. 1 rozp. o umowie o pracę prac. um., nie upoważniająca - jak już powiedziano - do analogicznego traktowania różnych w swej istocie umów, i to w zasadniczej kwestii wygaśnięcia umowy, zobowiązuje do rozważenia zagadnienia na tle konfrontacji z przepisami Kodeksu zobowiązań oraz rozporządzenia o umowie o pracę rob. W stosunkach uregulowanych tymi przepisami nierozwiązanie umowy o pracę na okres próbny przed końcem tego okresu sprawia, że umowa przekształca się w umowę na czas nie określony (art. 467 k.z. i art. 5 rozp. o umowie o pracę rob.), oczywiście o ile strony nie postanowiły inaczej. W stosunkach powyższych okres wypowiedzenia jest unormowany jednakowo tak dla rozwiązania umowy przed upływem okresu próbnego, jak i dla jej rozwiązania na koniec tego okresu. Zestawienie zatem wszystkich przepisów dotyczących wypowiedzenia umowy na okres próbny - przy niejasności sformułowania art. 25 ust. 1 rozp. o umowie o prac. um. - prowadzi do wniosku, że system pracy nie zna rozwiązania umowy na okres próbny przez sam upływ tego okresu.Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia omawianego zagadnienia jest także treść art. 446 k.z. W szczególności, gdyby stanąć na stanowisku, że art. 25 rozporz. o umowie o pracę prac. um. nie normuje kwestii dalszego trwania stosunku pracy zawiązanego na okres próbny po upływie tego okresu i w braku terminowego wypowiedzenia umowy przez którąkolwiek stronę, wówczas miałaby zastosowanie zasada wyrażona w art. 467 § 2 k.z., nakazująca uważać w takich wypadkach umowę za zawartą na czas nie określony. W tej bowiem sytuacji interesujący nas przedmiot (art. 466 k.z.) nie byłby uregulowany w rozporz. o umowę o pracę prac. um., co z kolei prowadzi do rozstrzygnięcia pytania w myśl zasady wynikającej z art. 467 § 2 k.z. Zasada powyższa sprowadza się do tego, że rozwiązanie umowy o pracę z końcem okresu próbnego wymaga także wypowiedzenia, i to na taki sam termin, jaki obowiązuje przy wypowiedzeniu w czasie całego okresu próbnego.W świetle przytoczonych argumentów umowa o pracę zawarta z pracownikiem umysłowym na okres próbny może być rozwiązana z końcem tego okresu po uprzednim wypowiedzeniu w sposób określony w art. 25 ust. 1 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Jeżeli wypowiedzenie nie nastąpi przed końcem okresu próbnego z zachowaniem terminów z art. 25 ust. 1, to umowę uważa się za zawartą na czas nie określony. Wniosek, że następuje przedłużenie umowy, na czas nie określony, znajduje uzasadnienie nie tylko w art. 446 i 467 § 2 k.z., ale wypływa także stąd, że przekształcenie umowy na inny jej rodzaj (na czas oznaczony lub na czas wykonania określonej roboty) wymagałoby dodatkowych postanowień umownych. Umowa na czas nie określony wymaga najmniej postanowień, skoro w braku zastrzeżeń, że chodzi o umowę na próbę, na czas oznaczony lub na okres wykonania wskazanej roboty, każdą umowę uważa się za zawartą na czas nie określony.Przedstawione rozstrzygnięcie zagadnienia wskazuje, że Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela poglądu wyrażonego w orzeczeniu z dnia 19 maja 1953 r., sygn. I C 421/53 ("P. i Pr." z 1953 r., nr 11 i "Przeg. Zag. Soc." z 1954 r., nr 1), streszczającego się w tym, że wypowiedzenie stosunku pracy zawartego na okres próbny na 2 tygodnie naprzód na środek lub koniec miesiąca wymagane jest tylko w czasie trwania okresu próbnego. Wedle tego poglądu brak jakiegokolwiek oświadczenia o wypowiedzeniu ma ten skutek, że z upływem okresu próbnego stosunek pracy ulega rozwiązaniu i każda ze stron może oświadczyć, że nadal stosunku pracy nie kontynuuje, lub nawet bez tego oświadczenia pracownik może zaprzestać dalszego pełnienia pracy, a pracodawca odmówić jej przyjęcia.Pogląd wyrażony w orzeczeniu z dnia 19 maja 1953 r. opiera się w istocie wyłącznie na tym, że art. 25 ust. 1 rozporz. o umowie o pracę prac. um. mówi jedynie o rozwiązaniu umowy "w okresie próbnym". Powyższe sformułowanie art. 25 ust. 1 nie daje jednak dostatecznej podstawy do wniosków, o których mowa w powołanym orzeczeniu.Niezależnie od argumentów już przytoczonych należy dodać, że sformułowanie "w okresie próbnym" oznacza, iż przewidziane w art. 25 ust. 1 terminy wypowiedzenia obowiązują przez cały czas trwania próby, także gdy strona chce rozwiązać umowę na koniec okresu próbnego. Tę samą myśl wyraża art. 5 rozporz. o umowie o pracę rob. słowami "podczas okresu próbnego", oznaczającymi to samo co zwrot "w okresie próbnym". Poza tym trudno oddzielić zakończenie okresu próbnego od chwili ustania stosunku pracy w razie jego wypowiedzenia na koniec okresu próby. W takim wypadku można zatem mówić, że upłynął okres próbny oraz zakończył się stosunek pracy. Stosunek pracy uległ zatem rozwiązaniu w okresie próbnym i wymagał wypowiedzenia z art. 25 ust. 1.Przechodząc do rozstrzygnięcia rozpoznawanego sporu stwierdzić należy, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę w dniu 31 sierpnia 1955 r. nastąpiło w chwili, kiedy strony były związane umową na czas nie określony, skoro pozwany (a także powód) nie mógł już wypowiedzieć umowy o pracę w okresie próbnym według art. 25 ust. 1 wobec tego, że do końca okresu próby pozostało mniej niż 2 tygodnie i koniec wypowiedzenia nie mógł przypadać na pierwszy ani na szesnasty dzień miesiąca kalendarzowego. W pierwszym wypadku do dnia 1 września nie mógł być zachowany okres 2 tygodni, a w drugim dzień szesnasty przypadał już po upływie okresu próby.Wypowiedzenie umowy na czas nie określony nastąpiło zatem z zachowaniem terminu z art. 25 ust. 4 rozporz. o umowie o pracę prac. um., roszczenie więc powoda o wynagrodzenie za grudzień 1955 r. jest bezzasadne. Nie jest również usprawiedliwione roszczenie o ekwiwalent urlopowy, skoro powód nie przepracował okresu potrzebnego, wymaganego do nabycia prawa do 2-tygodniowego urlopu (art. 2 ustawy o urlopach).Z powyższych przyczyn oddalenie powództwa w całości pomimo błędnego uzasadnienia było w ostatecznym wyniku zgodne z prawem (art. 383 k.p.c), tak że rewizja powoda ulega oddaleniu.Dotychczasowe motywy zawierają tylko częściowe wyjaśnienie wątpliwości przedstawionych w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego. Dla wyczerpania zagadnienia należałoby wyjaśnić, że wypowiedzenie umowy w okresie próbnym na czas przypadający po zakończeniu tego okresu może doprowadzić do zawarcia umowy na czas określony z terminem rozwiązania zbiegającym się z terminem wypowiedzenia. Może to jednak nastąpić wówczas, gdy umowa nie przekształciła się jeszcze w umowę na czas nie określony. W tym ostatnim bowiem wypadku nie można już mówić o wypowiedzeniu w okresie próbnym, który zresztą nie może przekraczać 3 miesięcy (art. 7 rozp. o umowie o pracę prac. um.). Strona, mając natomiast jeszcze możność wypowiedzenia umowy na koniec okresu próbnego, przez doręczenie kontrahentowi "wypowiedzenia" za czas po upływie okresu próby daje wyraz swej woli uniknięcia skutków przekształcenia umowy na czas nie określony. Wypowiedzenie jest wówczas" w istocie, wypowiedzeniem na koniec okresu próbnego z ofertą przedłużenia umowy na czas oznaczony. Przyjęcie oferty ze strony kontrahenta może nastąpić także w sposób dorozumiany przez kontynuowanie stosunku pracy.Bliższe rozważenie powyższego zagadnienia nie jest konieczne, skoro zagadnienie to jest w niniejszym sporze nieaktualne.