I KO 166/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S. Kurowski. Sędziowie: K. Dobesz (sprawozdawca), A. Kafarski, E. Merz, M. Paluch, S. Pławski (współsprawozdawca), J. Zembaty. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Lecha D. i innych, oskarżonych z art. 2 § 2 dekretu z dn. 4.III.1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił przedstawioną przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. powiększonemu składowi tego Sądu kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy kwalifikowana postać przestępstwa z art. 2 § 2 dekretu z dn. 4.III.1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (Dz. U. Nr 17, poz. 68) zachodzi wtedy tylko, gdy sprawca sprowadził obiektywny stan zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego sposobami wymienionymi w tym przepisie?2. Czy wobec tego użycie broni palnej, o którym mowa w tym przepisie, polega na użyciu jej zgodnie z przeznaczeniem, tj. na oddaniu strzału?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzestępstwo określone w art. 2 wymienionego dekretu jest przestępstwem złożonym, do którego istoty należą dwa zasadnicze stany przestępstwa: pierwszy to zagarnięcie mienia społecznego, drugi to przemoc lub groźba. Przemoc polega na przełamywaniu oporu ofiary siłą fizyczną, groźba zaś na takim zachowaniu się sprawcy, które, zapowiadając ofierze wyrządzenie jej określonego zła, oddziaływa na jej psychikę przez paraliżowanie swobody jej woli. Przemoc lub groźba są sposobami działania sprawcy, za pomocą których urzeczywistnia on swój zamiar zagarnięcia mienia społecznego.W przepisie art. 2 wymienionego dekretu ustawa przewiduje dwa sposoby działania sprawcy, mianowicie w § 1 tego artykułu przemoc lub groźbę w ogólnym znaczeniu, w § 2 zaś przemoc lub groźbę uzupełnioną dodatkowymi szczególnymi elementami, wiążącymi się z działaniem sprawcy. Zestawienie zawartych w przepisie art. 2 § 2 wymienionego dekretu słów "używając broni lub innego niebezpiecznego narzędzia" ze słowami "albo w inny sposób zagrażając życiu lub zdrowiu ludzkiemu" wskazuje na to, że ustawa wszystkie sposoby działania sprawcy określone w tym przepisie traktuje na równi, czyli że zarówno użycie broni, jak i innego niebezpiecznego narzędzia musi być tego rodzaju, by wprost narażało życie lub zdrowie ofiary rabunku. Różnica więc między sposobami działania sprawcy określonymi w § 1 a wymienionymi w § 2 tego artykułu polega nie tylko na stopniu intensywności przełamywania oporu ofiary, lecz nadto także na ich rodzaju.Z kontekstu art. 2 wymienionego dekretu wynika, że pojęcie "zagrażając" nie może być identyfikowane z pojęciem przemocy lub groźby, lecz że należy je rozumieć jako dodatkowy, szczególny czynnik w działaniu sprawcy, stwarzający stan obiektywnego i konkretnego narażenia życia lub zdrowia ofiary rabunku na konkretne niebezpieczeństwo. Ustawodawca dopatruje się w kwalifikowanym rabunku wyższego stopnia niebezpieczeństwa społecznego i zawinienia sprawcy w tym, że jego zamach skierowany jest nie tylko przeciwko mieniu społecznemu i woli człowieka, co zachodzi już przy zwykłym rabunku, lecz nadto także przeciwko życiu lub zdrowiu ludzkiemu.Podczas gdy groźba może być oceniana według psychicznego subiektywnego odczucia ofiary, to zagrożenie życiu lub zdrowiu ludzkiemu może być ocenione tylko obiektywnie. Ocena ta musi opierać się na takich okolicznościach, które wyraźnie mogą wskazywać na zamiar sprawcy, od którego nie można się odrywać.W świetle tego, co powiedziano wyżej, należy przyjąć, że "zagrażające życiu lub zdrowiu człowieka" działanie sprawcy przy zagarnianiu mienia społecznego musi być nie tylko obiektywnie możliwe, ale zarazem tak bliskie realizacji, iż jest obiektywnie sprawdzalne.Należy zatem dojść do wniosku, że wszelkie sposoby działania sprawcy przy użyciu przemocy, które, obiektywnie rzecz biorąc, nie może zagrażać bądź nie zagraża życiu lub zdrowiu człowieka, albo przy użyciu groźby, która z istoty swej stanowi jedynie zapowiedź wyrządzenia określonego zła, będą zwykłym rabunkiem z art. 2 § 1 wymienionego dekretu. Jeżeli więc np. sprawca, zapowiadając przy zagarnianiu mienia społecznego zabicie lub zranienie ofiary, przyłoży lufę pistoletu do jej skroni (bez względu na to, czy broń ta była nabita, czy nie, czy była zdatna i gotowa do strzału, czy nie) albo strzeli na postrach, to dopuści się on zwykłego rabunku. Takie bowiem działanie sprawcy nie wyszło jeszcze ze stanu groźby i nie wkroczyło w stan obiektywnie zagrażający życiu lub zdrowiu ludzkiemu. Stan takiego obiektywnego zagrożenia nastąpi dopiero z chwilą oddania z tej broni strzału, i to w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ofiary rabunku.Stopień nasilenia groźby, jej intensywność może i w zasadzie powinna mieć znaczenie przy wymiarze kary określonej w szerokich granicach oznaczonych w art. 2 § 1 dekretu.Gdyby na tle określonego przypadku wspomnianego narażenia trzeba było mówić o usiłowaniu zabójstwa, to wtedy też byłaby właściwa kwalifikacja prawna czynu jako zbrodni przewidzianej w art. 2 § 2 dekretu, gdyż przepis ten jest surowszy od art. 225 § 1 k.k. (art. 36 k.k.). To samo byłoby również wtedy, gdyby sprawca rabunku zabił przy tym napadniętego, jeżeli bowiem samo narażenie na utratę życia (a nawet tylko zdrowia) pociąga odpowiedzialność z przepisu art. 2 § 2 dekretu, to tym więcej - pozbawienie życia człowieka.