II CR 1035/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mieczysława N. przeciwko b. Gminie Żydowskiej w S. o ustalenie prawa własności nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Generalnego Prokuratora od wyroku b. Sądu Grodzkiego w Kielcach z dnia 9 marca 1950 r., stwierdził, że zaskarżony wyrok został wydany z pogwałceniem przepisów prawa.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wytoczonym przeciwko kuratorowi b. Gminy Żydowskiej w S. Mieczysław N. wnosił o ustalenie, że jest właścicielem nieruchomości położonej w S., a składającej się z placu o powierzchni 595 m2 oraz domu mieszkalnego. Według twierdzeń pozwu, nieruchomość tę powód nabył w 1942 r. na podstawie pisemnej umowy, zawartej z b. Gminą Żydowską w S., za sumę 10.000 zł, przy czym egzemplarz umowy znajdującej się w posiadaniu powoda został przez niego spalony w 1943 r. w obawie przed ewentualnymi represjami ze strony okupanta.Sąd Grodzki w Kielcach wyrokiem z dnia 9.III.1950 r. powództwo uwzględnił ustalając, że powód jest właścicielem spornej nieruchomości, po czym powód na podstawie tego wyroku został wprowadzony przez komornika w posiadanie spornej nieruchomości, która jako mienie opuszczone znajdowała się w zarządzie Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Generalny Prokurator, zarzucając pogwałcenie istotnych przepisów prawa i naruszenie interesu Państwa Ludowego.Wedle rewizji nadzwyczajnej, naruszenie przepisów prawa polega z jednej strony na rozpoznaniu sprawy, pomimo że strona pozwana nie była należycie reprezentowana, ze względu bowiem na istnienie przepisów szczególnych w ustawie o majątkach opuszczonych i poniemieckich stronę tę powinien reprezentować nie kurator, lecz odpowiedni urząd likwidacyjny, z drugiej zaś strony uchybienie to wyraża się w niedostatecznie wnikliwym postępowaniu, skoro Sąd oparł swój wyrok jedynie na zeznaniach żony powoda (a nawet tego świadka nie przesłuchał dokładnie), pomijając zarazem szereg istotnych dla sprawy okoliczności, jak np. to, czy umowa była zawarta z osobami uprawnionymi do reprezentowania b. Gminy Żydowskiej w S., czy nie zawarto jej w warunkach przymusu itp. Skarżący dopatruje się również naruszenia interesu Państwa Ludowego, "gdyż w razie nieudowodnienia przez powoda tytułu własności, sporna nieruchomość przeszłaby jako mienie opuszczone na własność Państwa w trybie art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich z dnia 8.III.1946 r. ".Na rozprawie w Sądzie Najwyższym pełnomocnik powoda złożył 4 zaświadczenia Prezydium Osiedlowej Rady Narodowej w S. stwierdzające, że sporny plac o obszarze 595 m kw. i wartości 1.600 zł jest podmokły i zagłębiony i z tego tytułu nie nadaje się do innego wykorzystania poza obecnym, że dawny dom stojący na tym placu spłonął w dniu 27 maja 1955 r., że powód obecnie wystawił na tym placu nowy dom kosztem 170.000 zł oraz że powód jest rzemieślnikiem i na spornej nieruchomości prowadzi warsztat stolarski.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji nadzwyczajnej dotyczące naruszenia przepisów prawa są trafne. Istotnie, z przepisów dekretu o majątkach opuszcz. i poniem., które m.in. stanowią, że ustawowym zarządcą mienia opuszczonego są odpowiednie organy Państwa, wynika, że w zakresie zarządu tego mienia nikt inny nie jest władny reprezentować osoby, do której to mienie należy. Tym samym nie jest do tego powołany zarówno kurator osoby nieobecnej, o jakim mowa w art. 58 Prawa opiekuńczego z 1946 r. (obecnie w art. 31 przep. org. pr. cyw.), jak i kurator procesowy ustanowiony w konkretnej sprawie. Podobnie trafnie rewizja nadzwyczajna zarzuca, że Sąd obowiązany był zgodnie z art. 243 k.p.c. (według numeracji obowiązującej w dacie wyrokowania przez b. Sąd Grodzki w Kielcach) wyświetlić wszystkie fakty mające istotne znaczenie dla sprawy.Mimo powyższych uchybień zaskarżony wyrok nie może ulec zmianie ani uchyleniu, gdyż rewizja nadzwyczajna wniesiona została po upływie 6-miesięcznego terminu, licząc od daty jego uprawomocnienia się, a Sąd Najwyższy nie podziela poglądu rewizji nadzwyczajnej, że wyrok ten narusza interes Państwa Ludowego (art. 399 § 1 k.p.c.). W szczególności interes Państwa Ludowego (w rozumieniu przepisów art. 396 § 1 i 399 § 1 k.p.c.) nie może wyrażać się - jak to sugeruje rewizja nadzwyczajna - wyłącznie w dążeniu do zapobieżenia pewnej stracie majątkowej Skarbu Państwa, chyba że w rachubę wchodziłaby strata szczególnie poważna. Gdy chodzi o sprawę niniejszą, to podkreślić wypada, że zaskarżony wyrok nie powoduje zmniejszenia się majątku Skarbu Państwa przez utratę określonego składnika tego majątku, lecz stoi jedynie na przeszkodzie ewentualnemu nabyciu własności spornej nieruchomości w trybie przewidzianym w art. 34 dekretu o maj. opuszcz. i poniem. Dla oceny, czy w grę wchodzi interes Państwa Ludowego, ma to o tyle istotne znaczenie, że przepisy tego dekretu nie mają charakteru przepisów nacjonalizacyjnych, lecz zmierzają jedynie do zabezpieczenia mienia obywateli, którzy w związku z wojną utracili posiadanie tego mienia, przejście zaś własności tego mienia na Państwo ustawa traktuje jedynie jako konieczną z punktu widzenia gospodarczego likwidację stanu niepewności i tymczasowości.Pomijając kwestię ewentualnych strat w majątku państwowym interes Państwa Ludowego mógłby oczywiście polegać także na konieczności ochrony innego dobra społecznego, jednakże rewizja nadzwyczajna nie zawiera co do tego żadnych twierdzeń.Przeciwnie, z okoliczności wynikających z akt sprawy, a potwierdzonych złożonymi w Sądzie Najwyższym zaświadczeniami wynika, że w interesie społecznym bynajmniej nie leży pozbawienie powoda niewielkiej działki budowlanej, na której wybudował on dla siebie dom mieszkalny i na której prowadzi warsztat rzemieślniczy. Co więcej, pozbawienie powoda po kilkunastu latach takiej działki godziłoby w politykę gospodarczą Państwa Ludowego, które prowadzi akcję nadawania obywatelom ziemi państwowej na cele budownictwa mieszkaniowego.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy ograniczył się na podstawie przepisu art. 399 § 1 k.p.c. do stwierdzenia, że zaskarżony wyrok został wydany z pogwałceniem przepisów prawa.