II CO 38/54

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowieniem wydanym w sprawie z powództwa Józefa W. przeciwko Janowi i Jadwidze K. o zapłatę, do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy w miejscowościach objętych publiczną gospodarką lokalami właściwym do rozstrzygnięcia sporu o przynależność pomieszczenia pomocniczego (np. chlewa, szopy) do lokalu mieszkalnego jest sąd powszechny, czy władze kwaterunkowe?"udzielił następującej odpowiedzi:"W miejscowościach objętych publiczną gospodarką lokalami do rozstrzygnięcia sporów o przynależność pomieszczenia pomocniczego właściwe są zależnie od charakteru sporu zarówno sądy powszechne, jak i władze administracyjne".Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Powiatowy oddalił żądanie powoda o zasądzeniu mu 288 zł 30 gr tytułem czynszu za chlewik położony na nieruchomości powoda za czas od dnia 1 września 1948 r., wychodząc z założenia, że chlewik jest "przynależnością" czteroizbowego lokalu zajmowanego przez pozwanych na tej samej nieruchomości na podstawie przydziału władzy kwaterunkowej i jako taki nie podlega odrębnej opłacie czynszowej.W rewizji od tego wyroku powód wnosi o jego zmianę i zasądzenie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku i odesłanie sprawy do sądu pierwszej instancji. Pozwani wnoszą o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpoznając w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości zważył, co następuje:Zagadnienie przedstawione do rozstrzygnięcia dotyczy rozgraniczenia kompetencji sądów powszechnych od kompetencji władz administracyjnych, rozpoznanie bowiem sprawy przez władze kwaterunkowe ma charakter postępowania administracyjnego. O kompetencji sądów powszechnych z jednej, a władz administracyjnych z drugiej strony rozstrzyga charakter stosunku, na którym opiera się przedmiot sporu. Do sądów powszechnych należą spory oparte na stosunku cywilnym, do władz administracyjnych sprawy wypływające ze stosunku administracyjnego. Charakter zaś cywilny lub administracyjny nadaje stosunkowi ustawa, mocą której on powstaje. Na prawo cywilne składają się ustawy, które regulują stosunki majątkowe, prawo administracyjne normuje stosunki wchodzące w zakres działania władz administracyjnych, jednak również wówczas, gdy dotyczą spraw majątkowych. Dlatego np. prawo z zakresu finansów państwowych jest prawem administracyjnym. Tak samo i prawo o publicznej gospodarce lokalami należy do prawa administracyjnego, aczkolwiek prawo do używania mieszkań jest prawem majątkowym.O "przynależnościach" traktują art. 10-12 pr. rzecz., a zatem prawo cywilne. Rozważanie jednak, czy przepisy te mają w ogóle zastosowanie w zakresie działania władz kwaterunkowych, a w danym razie czy mogłyby wpływać na charakter sporu jako sprawy cywilnej lub administracyjnej, jest bezprzedmiotowe i dlatego należy je pominąć. Według bowiem powyższych przepisów prawa rzeczowego, "przynależnością" może być tylko rzecz ruchoma. Część nieruchomości określa się jako "przynależność" tylko w języku potocznym. Określenie to nie jest jednak obojętne dla powstania skutków prawnych, może bowiem być wskaźnikiem dla wykładni oświadczeń woli, aczkolwiek nie tak jak w art. 12 pr. rzecz. z mocy wyraźnego przepisu ustawy, lecz poprzez przepisy ogólne. Tak np. przy wynajmowaniu lokalu w miejscowości, gdzie nie ma publicznej gospodarki lokalami, dzięki okoliczności, że z izbami mieszkalnymi oddaje się pewne pomieszczenia uboczne zwane potocznie "przynależnościami", umowa, która jako przedmiot najmu określa tylko same izby, może być tłumaczona w ten sposób, że najemca ma otrzymać oprócz izb także to, co potocznie uważa się za "przynależności" mieszkania. Jeżeli zaś w takiej miejscowości wynajmuje się mieszkanie "z przynależnościami", to najemca powinien otrzymać także dodatkowe pomieszczenia, które rozumie się w języku potocznym pod tym określeniem. Normą ogólną, która otwiera możliwość takiej interpretacji, jest art. 47 przep. og. pr. cyw. Ponadto art. 11 ust. 2 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami (tekst jednolity: Dz. U. z 1950 r. Nr 36r poz. 343) stanowi, że z chwilą objęcia lokalu na podstawie przydziału dokonanego przez władze kwaterunkowe - a o taki lokal chodzi w sprawie niniejszej - zawiązuje się z mocy samego prawa pomiędzy właścicielem a osobą, która lokal objęła, stosunek najmu. Mógłby nasuwać się wniosek, że cały stosunek pomiędzy właścicielem a najemcą jest cywilny i dlatego też spór o "przynależności" jest sprawą cywilną. Takiemu ujmowaniu sprawy sprzeciwia się jednak zasada podana na wstępie, że sprawa majątkowa przestaje być cywilną, jeżeli wchodzi w zakres działania władz administracyjnych.Według przepisów dekretu o publicznej gospodarce lokalami, całą powierzchnią mieszkalną w danej miejscowości rozporządza władza kwaterunkowa, a więc przydziela pomieszczenia zarówno główne, jak i uboczne - zwane w języku potocznym "przynależnościami". Ona też, przydzielając lokal, powinna określić powierzchnię składającą się z obu rodzajów pomieszczeń i tylko w granicach tej przestrzeni nawiązuje się pomiędzy właścicielem a osobą, która lokal przydzielony objęła, stosunek najmu. Tym samym decyzja władzy kwaterunkowej w przedmiocie tzw. "przynależności" należy do kompetencji władzy kwaterunkowej. Tej istoty rzeczy nie zmienia okoliczność, że władza kwaterunkowa ograniczy się w konkretnym przypadku do przydziału samych izb bez wyszczególnienia "przynależności". Jeżeli nawet wyjdzie się z założenia, że norma art. 47 przep. og. pr. cyw. ma zastosowanie także w stosunku najmu powstałym na podstawie art. 11 ust. 2 cytowanego dekretu, to i wówczas należy mieć na względzie to, że stosunek najmu nie zawiązuje się mocą oświadczeń woli stron, lecz z zarządzenia władzy kwaterunkowej i dlatego granice przedmiotu tego stosunku należy wyjaśnić nie w drodze wykładni czynności prawnych, lecz z treści samej decyzji o przydziale lokalu. Toteż decyzja władzy kwaterunkowej powinna określić dokładnie całą przydzieloną powierzchnię zarówno w granicach izb, jak i tzw. "przynależności". Jeżeli to jednak nie nastąpiło, to konsekwentnie każde wyjaśnienie, czy pewne "przynależności" są objęte przydziałem, ma charakter uzupełnienia decyzji o przydziale lokalu. Ponieważ sam przydział powierzchni mieszkalnej lub użytkowej należy do kompetencji władzy kwaterunkowej, przeto spór o "przynależność" wchodzącą w zakres przydziału tej powierzchni jest sprawą władzy kwaterunkowej i jako taki podlega rozpoznaniu przez tę władzę.Inaczej przedstawia się sprawa, gdy spór o "przynależność" wchodzi w skład stosunku, który w całości ma charakter cywilny. Jeżeli np. spadkodawca zapisał dwom zapisobiercom dwa lokale z "przynależnościami", to powstały dwie wierzytelności spadkowe oparte na testamencie, czyli dwa stosunki o niewątpliwym charakterze cywilnym. W takim przypadku może powstać spór pomiędzy obydwoma zapisobiercami, jakie pomieszczenia są "przynależnościami" jednego lokalu, a które należy zaliczyć do drugiego. Nie wchodzi wówczas w grę żadna działalność przydziałowa władzy kwaterunkowej, bo przyznanie lokalu zapisobiercom (na własność) nie wchodzi w zakres jego kompetencji. Toteż dochodzenie roszczeń "o przynależności" na podstawie zapisu, z uwagi na swój charakter cywilny, należy do kompetencji sądu powszechnego.Z wyjaśnień powyższych wynika, że kompetencja władzy kwaterunkowej czy też sądu powszechnego do rozstrzygania sporów o przynależność pomieszczenia pomocniczego do lokalu mieszkalnego w miejscowościach objętych publiczną gospodarką lokalami jest zależna od charakteru sporu jako administracyjnego lub cywilnego i w tym sensie Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na postawione pytanie. Ze stanu faktycznego sprawy wynika jednak, że według powyższych wyjaśnień dla rozstrzygnięcia pomiędzy stronami sporu o "przynależność" chlewu do przydzielonego lokalu właściwa jest władza kwaterunkowa. Postępowanie należałoby zatem zawiesić aż do rozstrzygnięcia sporu o przynależność przez władzę kwaterunkową. Przy dalszym rozpoznaniu po jej podjęciu w grę wchodzi zastosowanie § 3 rozporządzenia z dnia 29 września 1948 r. o właściwości władz i postępowaniu przy ustalaniu wysokości czynszu oraz przy wymiarze i ściąganiu wpłat na Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 49, poz. 375).