C 344/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia dr B. Dobrzański (sprawozdawca); Sędziowie: dr J. Marowski, dr J. Jodłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko Marianowi K. o eksmisję, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej pozwanego na wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 22 grudnia 1949 r., zaskarżony wyrok uchylił i całe postępowanie zniósł.Uzasadnienie faktycznePowód, Skarb Państwa (Dyrekcja Lasów Państwowych w Siedlcach), w którego imieniu działała w sprawie Prokuratoria Generalna R. P., żądał w pozwie wyeksmitowania pozwanego "wraz z osobami jego prawa reprezentującymi" z 3-pokojowego mieszkania, bliżej w pozwie określonego, zajmowanego przez pozwanego w Siedlcach, w domu "stanowiącym według określenia pozwu własność Dyrekcji Lasów Państwowych w Siedlcach". W uzasadnieniu tego żądania powód twierdził, że Dyrekcja Lasów Państwowych rozwiązała z dniem 11 stycznia 1947 r. stosunek służbowy z pozwanym, który był jej pracownikiem i na zasadzie § 17 ust. 1) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.I.1934 r. o uposażeniu funkcjonariuszów administracyjnych lasów państwowych (Dz. U. R. P. Nr 8, poz. 67) wezwała pozwanego do opróżnienia w ciągu trzech miesięcy mieszkania zajmowanego przezeń na podstawie umowy najmu z dnia 1 grudnia 1947 r. i stanowiącego poprzednio mieszkanie służbowe pozwanego, a przeznaczonego i niezbędnego "na mieszkanie służbowe dla pracowników Państwowej Administracji Leśnej", pozwany jednakże wzbrania się opróżnić mieszkanie.Pozwany żądał oddalenia powództwa. Pozwany zarzucał, że jakkolwiek pkt 2 umowy stron z dnia 1 grudnia 1947 r. stwierdza, że "najem został umówiony na czas od dnia 1 grudnia 1947 r. na czas nieokreślony z zastosowaniem postanowienia § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20.I.1934 r. (Dz. U. R. P. Nr 8, poz. 67)", to jednak § 17 tegoż rozporządzenia, na który powód powołuje się w pozwie, w sprawie nie ma zastosowania, gdyż pozwany nie był etatowym pracownikiem powoda, lecz kontraktowym, a mieszkanie nie ma charakteru mieszkania służbowego, lecz pozwany był "pracownikiem, korzystającym z lokalu jedynie w związku ze służbą".Sąd Grodzki uwzględnił powództwo, a Sąd Okręgowy zatwierdził wyrok Sądu Grodzkiego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że wobec niewydania jeszcze rozporządzenia Rady Ministrów, które z mocy art. 15 ust. 2) dekretu z dnia 28 lipca 1948 r. o najmie lokali (Dz. U. R. P. Nr 36, poz. 259) "określi, jakie lokale mieszkalne uważa się za służbowe lub za mieszkania w naturze, warunki uzasadniające żądanie opróżnienia takich lokali, właściwość władz i tryb postępowania w tych sprawach", sąd ma obowiązek sam decydować o tym, czy sporny lokal mieszkalny ma charakter mieszkania służbowego i czy w sprawie chodzi właśnie o taki lokal służbowy, który pozwany otrzymał od Skarbu Państwa z tytułu zajmowanego stanowiska w Dyrekcji Lasów Państwowych w Siedlcach. Za służbowym charakterem mieszkania przemawia - zdaniem Sądu Okręgowego - także i to, że umowa najmu lokalu mieszkalnego nie była "zatwierdzona przez władze kwaterunkowe zgodnie z art. 21 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r., co niewątpliwie miałoby miejsce, gdyby umowa quaestionis miała charakter prywatny".W skardze kasacyjnej pozwany żąda uchylenia wyroku Sądu Okręgowego i odesłania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z mocy art. 434 k.p.c. Sąd Najwyższy z urzędu musi wziąć pod rozwagę, że zachodzi niedopuszczalność drogi procesu cywilnego. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 czerwca 1950 r. w sprawie mieszkań służbowych i mieszkań pracowniczych (Dz. U. R. P. Nr 28, poz. 257), wydane na zasadzie wyżej cytowanego przepisu art. 15 ust. 2) dekretu o najmie lokali, przewiduje szczególny tryb postępowania w sprawach o opróżnienie mieszkań tak służbowych, jak i pracowniczych, którymi (§ 3 ust. 1) są lokale mieszkalne, nie będące mieszkaniami służbowymi, lecz przydzielone "do używania pracownikowi w związku ze stosunkiem służbowym lub umową o pracę". W szczególności pracodawca żądający opróżnienia mieszkania służbowego czy pracowniczego powinien sam skierować do pracownika wezwanie o opróżnienie mieszkania, zawierające treść przewidzianą w § 15 powyższego rozporządzenia. Pracownik może w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania wnieść zarzuty do wojewódzkiej komisji lokalowej, która rozstrzyga w tym przypadku o tym, czy pracownik ma mieszkanie opuścić (§ 18), jako też wydaje decyzję co do opróżnienia mieszkania na żądanie pracodawcy, jeśli pracownik z prawa wniesienia zarzutów nie skorzystał (§ 17 ust. 2). W obu przypadkach w myśl § 19 rozporządzenia - "decyzja wojewódzkiej komisji lokalowej jest ostateczna i stanowi tytuł wykonawczy podlegający wykonaniu w trybie, określonym w przepisach o postępowaniu przymusowym w administracji".Z powyższego stanu prawnego wynika, że spory między pracodawcami i pracownikami, określonymi § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 21 czerwca 1950 r., o opróżnienie mieszkania służbowego lub pracowniczego przekazane zostały innym władzom, a tym samym wyłączona jest właściwość sądów powszechnych do orzekania w tych sprawach (art. 2 k.p.c.). W konsekwencji pozew pracodawcy przeciwko pracownikowi o opróżnienie mieszkania oparty na tym, że pracownik zajmuje mieszkanie służbowe lub pracownicze, powinien ulec odrzuceniu (art. 213, 236 k.p.c.) i to w każdym stanie sprawy.Z przepisów §§ 22-24 rozporządzenia z dnia 21 czerwca 1950 r. wynika, że przewidziane w rozporządzeniu tryb postępowania i właściwość władz dotyczą wszystkich mieszkań, które według przepisów rozporządzenia "uważa się za mieszkania służbowe lub pracownicze" (§ 22 ust. 1), a więc bez względu na to, czy mieszkania te zostały zajęte przez pracownika po czy też przed wejściem w życie, bądź to pomienionego rozporządzenia, bądź też przepisu art. 15 ust. 2 dekretu o najmie lokali, który przewidywał wydanie tego rozporządzenia, jak też niezależnie od tego, czy i ewentualnie w jakim czasie - została wszczęta (a prawomocnie nie ukończona) przed sądem powszechnym sprawa o opróżnienie mieszkania. W szczególności z przepisu § 23 w związku z § 22 rozporządzenia wynika ogólniejsza zasada, że tylko wojewódzka komisja lokalowa może rozstrzygać spory, powstające - jak w sprawie niniejszej - na tle, gdy pracownik wychodzi z założenia, iż zajmowane przez niego mieszkanie nie jest mieszkaniem służbowym, czy pracowniczym, lecz że "zajmuje lokal na podstawie innego tytułu". Sąd powszechny mógłby stać się właściwym do orzekania o eksmisji - na innej podstawie - z mieszkania, którego opróżnienia pracodawca uprzednio żądał na tej podstawie, że jest ono mieszkaniem służbowym, czy pracowniczym, tylko w takim przypadku, gdyby właściwa wojewódzka komisja lokalowa stwierdziła, że to stanowisko pracodawcy było bezzasadne.Należy zaznaczyć, że stosowanie przepisów ograniczających właściwość sądów powszechnych na rzecz innych władz czy też odwrotnie rozszerzających tę właściwość także w stosunku do spraw wszczętych poprzednio, o ile szczególny przepis nie stanowi inaczej, stanowi ogólnie przyjętą zasadę doktryny i orzecznictwa. Rozporządzenie z dnia 21 czerwca 1950 r. nie tylko takiego przepisu stanowiącego inaczej nie zawiera, lecz z jego postanowień, wyżej powołanych, wynika nawet jasno, że intencja ustawodawcy szła wyraźnie po linii realizacji pomienionej ogólnej zasady.W świetle powyższych wyjaśnień zachodzi niedopuszczalność drogi procesu cywilnego dla orzekania o zasadności powództwa, opartego w sprawie niniejszej wyłącznie na tym, że pozwany zajmował mieszkanie służbowe, a stosunek służbowy ustał; nie inaczej przedstawiałaby się sprawa, gdyby powód ze względu na treść § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 czerwca 1950 r. wychodził z założenia, że pozwany zajmuje mieszkanie pracownicze. Z tych zasad i z mocy art. 440, 101, 109, 110 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.