I OSK 683/23

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2026-03-04

Skład orzekający: Piotr Przybysz, Krzysztof Sobieralski, Jolanta Górska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy pozbawienie strony możliwości obrony jej praw w postępowaniu sądowym administracyjnym stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania, niezależnie od tego, czy zarzut ten został podniesiony w skardze kasacyjnej i czy miał wpływ na wynik sprawy?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pozbawienie strony możliwości obrony jej praw, zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 PPSA, stanowi bezwzględną podstawę nieważności postępowania sądowo-administracyjnego. Wystąpienie takiej podstawy skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, bez możliwości merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Sąd podkreślił, że sąd jest zobowiązany do ochrony praw uczestników postępowania na prawach strony, a uchybienia w tym zakresie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności postępowania.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1980 r. Minister Rozwoju i Technologii umorzył postępowanie, uznając, że wniosek został złożony po upływie 30 lat od doręczenia decyzji, co uniemożliwia wszczęcie postępowania na podstawie nowelizacji KPA z 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając nieważność postępowania z powodu pozbawienia części stron postępowania administracyjnego (A.C.1 i R.C.) statusu uczestników postępowania sądowego, co uniemożliwiło im obronę praw.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant starszy asystent sędziego Marita Gagatek-Jarzyna po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 641/22 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 stycznia 2022 r. nr DO.7.7613.24.2021.JT w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.P. (dalej: skarżący) na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (dalej: organ) z 10 stycznia 2022 r., nr DO.7.7613.24.2021.JT, w przedmiocie umorzenia postępowania, wyrokiem z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 641/22, oddalił skargę. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną decyzją z 10 stycznia 2022 r., nr DO.7.7613.24.2021.JT, Minister Rozwoju i Technologii (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania J.P. uchylił w całości decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 23 grudnia 2020 r., nr WSPN/DW.7581.10.2020.WJ, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Decyzją z 12 listopada 1980 r., nr GT-8221/19/80, Naczelnik Miasta Rypin orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,0674 ha, stanowiącej współwłasność F. i S. małż. C. Pismem z 17 kwietnia 2020 r. J.P. (następca prawny dawnych właścicieli nieruchomości) wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r. Powołaną na wstępie decyzją z 23 grudnia 2020 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r. Pismem z 20 stycznia 2021 r. J.P. wniósł odwołanie od decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 23 grudnia 2020 r. Ww. decyzją z 10 stycznia 2022 r. Minister Rozwoju i Technologii uchylił w całości decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 23 grudnia 2020 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma wejście w życie z dniem 16 września 2021 r. przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1491, dalej "ustawa nowelizująca k.p.a."). Wskazał, że art. 1 ww. ustawy wprowadził nowe brzmienie art. 156 § 2 k.p.a., zaś do art. 158 k.p.a. dodano § 3 w brzmieniu: "§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Jednocześnie przepis przejściowy, tj. art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej k.p.a. przewidział, że w postępowaniach w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu nadanym ww. ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. Minister podkreślił, że przedmiotowa sprawa nie została zakończona decyzją ostateczną, gdyż od decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 23 grudnia 2020 r. J.P. złożył w ustawowym terminie odwołanie. Tym samym, jeżeli przedmiotowe postępowanie nie zostało zakończone ostateczną decyzją do 15 września 2021 r., zastosowanie w sprawie znajduje dodany ustawą nowelizującą k.p.a. przepis art. 158 § 3 k.p.a. Regulacja art. 158 § 3 k.p.a. przewiduje zakaz wszczynania postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku złożenia wniosku wszczynającego postępowanie po upływie trzydziestu lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Zatem, organ odwoławczy stwierdził, że przed przystąpieniem do oceny zasadności wniosku dotyczącego oceny legalności decyzji (orzeczenia) Minister obowiązany jest ustalić, czy na gruncie art. 158 § 3 k.p.a. zaistniała negatywna przesłanka wszczęcia postępowania nadzorczego w przedmiocie oceny legalności decyzji (orzeczenia). Mając powyższe na względzie, Minister wskazał, że w aktach archiwalnych sprawy zachowały się zwrotne potwierdzenia odbioru decyzji Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r., w tym zwrotne potwierdzenie odbioru ww. decyzji przez spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości datowane na 14 listopada 1980 r. Ponadto w aktach archiwalnych sprawy znajduje się egzemplarz decyzji wywłaszczeniowej z 12 listopada 1980 r. opatrzony przez organ wywłaszczeniowy w dniu 23 grudnia 1980 r. klauzulą, iż decyzja niniejsza stała się ostateczna 29 listopada 1980 r. i podlega wykonaniu. Powyższa okoliczność dowodzi, w ocenie Ministra, że decyzja wywłaszczeniowa z 12 listopada 1980 r. została doręczona stronom przed 29 listopada 1980 r., jak również nie wniesiono od niej odwołania. Z akt sprawy wynika, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r. został złożony przez J.P. pismem z 17 kwietnia 2020 r. (data wpływu do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego 20 kwietnia 2020 r.). Tym samym (jak podniósł Minister) ww. wniosek został złożony ponad 30 lat po doręczeniu kwestionowanej decyzji Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r. W konsekwencji, w ocenie Ministra brak jest możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, tj. dokonania oceny legalności decyzji Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r. przez pryzmat przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., albowiem wniosek J.P. z 17 kwietnia 2020 r. w przedmiocie oceny legalności decyzji został wniesiony do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z przekroczeniem terminu wskazanego w art. 158 § 3 k.p.a. Wobec powyższego Minister stwierdził, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r. stało się bezprzedmiotowe (albowiem w oparciu o wniosek J.P. z 17 kwietnia 2020 r. brak jest obecnie, po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., możliwości wszczęcia postępowania w przedmiocie oceny legalności decyzji z 12 listopada 1980 r.) a postępowanie wszczęte należy umorzyć. Skargę na powyższą decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 10 stycznia 2022 r. wniósł J.P. (dalej: "skarżący"), zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że niniejsze postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe, podczas gdy wnioskodawca złożył wniosek przed wejściem w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego; 2) zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa wynikającej z ogólnej zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażonej w art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez zastosowanie przepisów ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2021 r. do postępowań, które zostały wszczęte przed wejściem w życie tejże ustawy; 3) art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji naruszającej interes społeczny i słuszny interes obywateli; 4) art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy decyzja Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów. M.in. podniósł, że w wyniku wprowadzonych zmian w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego organy prowadzące postępowania administracyjne otrzymały "narzędzie", za pomocą którego wiele spraw (nawet tych trwających od kilku do kilkunastu lat) mogą umarzać jako bezprzedmiotowe, co uczynił Minister w przedmiotowej sprawie. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju i Technologii w całości. Ponadto wniósł o zasądzenie od Ministra kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wskazał, że organ administracyjny nie ma kompetencji do badania przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. nowelizującej kodeks postępowania administracyjnego z aktem wyższego rzędu i w konsekwencji nie może odmówić ich stosowania. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanej decyzji Naczelnika Miasta Rypin z 12 listopada 1980 r. z uwagi na brzmienie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 1491). Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. (16 września 2021 r.) organy administracji utraciły bowiem możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, gdy od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat (art. 156 § 2 k.p.a.). Jeżeli zaś od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się w ogóle postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 k.p.a.). Z akt sprawy wynika, że doręczenie kontrolowanej decyzji Naczelnika z 12 listopada 1980 r. miało miejsce przed 29 listopada 1980 r., wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego 20 kwietnia 2020 r., czyli ponad 30 lat od doręczenia. W sytuacji więc, gdy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z 12 listopada 1980 r. zostało zainicjowane wnioskiem po upływie 30 lat i jest "niezakończone" w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., to podlega ono umorzeniu z mocy prawa (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.). W konsekwencji Minister prawidłowo orzekł w zaskarżonej decyzji z 10 stycznia 2022 r. W konsekwencji Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty są niezasadne i tym samym na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji: I. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: – art 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.) poprzez błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż zaskarżona decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 10 stycznia 2022 r. nie narusza obowiązującego prawa, podczas gdy przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego jest niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; – art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podczas gdy skarga ta była w pełni zasadna, a zaskarżony wyrok narusza interes społeczny i słuszny interes obywateli; – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z nieprawidłowym zastosowaniem art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., pomimo oczywistej sprzeczności ustawy nowelizującej k.p.a. z przepisami art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r., art. 17 ust. i Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i nieuchylenie decyzji Ministra Rozwoju i Technologii w całości, w sytuacji gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, przez zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. do postępowania toczącego się przed wejściem w życie przepisów tejże ustawy, tj. 16 września 2021 r. – art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 k.p.a. przez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego i uznanie, iż doręczenie decyzji Naczelnika z dnia 12 listopada 1980 r. miało miejsce przed 29 listopada 1980 r. co oznacza, iż upłynął 30 letni termin od doręczenia decyzji na złożenie wniosku o stwierdzenie jej nieważności, podczas gdy decyzja ta była skierowana do osób niemających wówczas legitymacji do bycia stroną, przez co nie można stwierdzić daty doręczenia stronom przedmiotowej decyzji, co miało wpływ na wynik sprawy; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: – art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. ratyfikowanej w roku 1993, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż zaskarżona decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 stycznia 2022 r. nie narusza obowiązującego prawa, podczas gdy zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. do postępowań, które zostały wszczęte i niezakończone przed wejściem w życie tejże ustawy, narusza normę wyrażoną w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, który to akt jest stosowany przed ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r., w związku z czym przepis art. 2 ust. 2 w zakresie postępowań, które zostały wszczęte i niezakończone przed wejściem w życie tejże ustawy nie powinien być stosowany, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; – art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej przez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, co naruszyło istotę prawa do własności i prawa dziedziczenia oraz uniemożliwiło dochodzenia swoich praw, podczas gdy przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. w zakresie postępowań, które zostały wszczęte i niezakończone przed wejściem w życie tejże ustawy narusza art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; – art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i uznanie, iż decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 stycznia 2022 r. nie narusza obowiązującego prawa, co skutkowało oddaleniem skargi, podczas gdy przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. w zakresie stosowania przepisów tejże ustawy do postępowań, które zostały wszczęte i niezakończone przed wejściem jej w życie narusza przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co miało wpływ na wynik sprawy. Podnosząc powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Jednocześnie wniesiono o przedłożenie przez Naczelny Sąd Administracyjny pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu mającego na celu ustalenie zgodności art. 2 ust 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie Kodeksu postępowania administracyjnego z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Organ oraz uczestnicy postępowania nie złożyli odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie wystąpiła podstawa nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swoich praw. Należy zaznaczyć, że podstawa ta odnosi się nie tylko do stron w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., ale rozciąga się również na podmioty posiadające status uczestnika postępowania na prawach strony na podstawie art. 33 § 1 i § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Uczestnikom na prawach strony, wymienionym w art. 33 § 1 p.p.s.a., udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym przysługuje z mocy prawa z chwilą wszczęcia takiego postępowania. Ich udział określa się jako obligatoryjny, w przeciwieństwie do fakultatywnego udziału pozostałych uczestników. Ustalenie uczestników postępowania, o których mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a. opiera się na takich ich cechach, jak: uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, które jest przedmiotem kontroli sądowej; niewniesienie skargi do sądu administracyjnego w związku z postępowaniem administracyjnym, w którym brały udział; wynik sprawy administracyjnej, o której mowa wyżej, dotyczy ich interesu prawnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że badanie interesu prawnego w rozumieniu powyższego przepisu przez sąd administracyjny ma ograniczony charakter, w przeciwieństwie np. do badania interesu prawnego skarżącego przy wnoszeniu skarg na akty prawa miejscowego. Użycie bowiem w art. 33 § 1 p.p.s.a. pojęcia "interesu prawnego" ma służyć odróżnieniu podmiotu, który będzie uczestnikiem na prawach strony, gdyż brał udział w postępowaniu administracyjnym (w szerokim tego słowa znaczeniu), którego wynik na podstawie art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. podlega sądowej kontroli z uwagi na swój interes prawny (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I GSK 649/14). Odnosi się on zatem do podmiotów potencjalnie legitymowanych do wniesienia skargi, które jednak tego uprawnienia z różnych powodów nie zrealizowały (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., III FSK 365/22, LEX nr 3413730). Ochrona praw uczestników postępowania, o których mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., należy do obowiązków sądu, który jest np. zobligowany do zawiadamiania ich na piśmie o jawnych posiedzeniach (art. 91 § 2 p.p.s.a.), doręczania im z urzędu postanowień wydanych na posiedzeniu niejawnym (art. 163 § 2 p.p.s.a.) lub odraczania rozprawy, jeśli nie zostali o niej zawiadomieni (art. 109 i 110 p.p.s.a.). Uchybienia ze strony sądu w tym zakresie mogą stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności postępowania, jeśli doprowadziły do pozbawienia uczestnika możności obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5, art. 271 pkt 2 w zw. z art. 12 p.p.s.a.). Bez znaczenia zaś pozostaje to, czy pozbawienie możności obrony praw miało wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyroki NSA z 30 listopada 2017 r., II OSK 915/17, LEX nr 2445960 oraz z 20 lipca 2023 r., III OSK 2554/21, LEX nr 3598454). Z akt sprawy wynika, że stronami postępowania administracyjnego, w którym została wydana decyzja zaskarżona przez J.P., są również następujące osoby: P.P., M.P., U.P., J.C., A.C., A.C.1 oraz R.C. Wszystkie te osoby zostały wskazane w skardze oraz w skardze kasacyjnej jako uczestnicy postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sądowoadministracyjnych wynika, że jedynie P.P., M.P., U.P., J.C. oraz A.C. zostali uznani za uczestników postępowania. W ocenie Sądu Kasacyjnego niewątpliwie A.C.1 oraz R.C. jako strony postępowania administracyjnego posiadają interes prawny w rozumieniu art. 33 § 1 p.p.s.a. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Powyższe okoliczności potwierdzają wystąpienie podstawy nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Wystąpienie w sprawie podstawy nieważności postępowania powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do przytoczonych w skardze kasacyjnej zarzutów. Stwierdzenie kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa procesowego, przewidzianego m.in. w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. skutkuje bowiem uchyleniem zaskarżonego wyroku, bez możliwości merytorycznej oceny podstaw skargi kasacyjnej (System prawa administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, t. 10, Sądowa kontrola administracji publicznej, Warszawa 2014, s.459). Z tych też względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, bowiem uchylenie zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania, której nie podniesiono w skardze kasacyjnej, jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 207 § 2 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło