I OSK 467/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Joanna Runge-Lissowska Sędziowie NSA Irena Kamińska Leszek Włoskiewicz (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 maja 2005r. sygn. akt II SA/Wr 284/03 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego zbycia na własność nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] nr [...] i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nr [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 19 maja 2005 r. II SA/Wr 284/03 oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] Nr [...], którą odmówiono skarżącemu nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr 100, o powierzchni 1177 m2 , położoną przy ul. [...] w [...]. Nieruchomość ta, w 1964 r. została oddana w użytkowanie wieczyste – wraz ze sprzedażą domu jednorodzinnego – B. i S. P., S. P. zaś zmarła w 1991 r. i spadek po niej nabył A. P., który – na mocy zawartej w 1993 r. umowy zniesienia współużytkowania wieczystego i współwłasności budynku – stał się jedynym użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynku. Sąd podzielił stanowisko orzekających w sprawie organów, że w świetle literalnego brzmienia art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) – roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości przysługuje następcom prawnym tylko tych osób, które pozostawały użytkownikami wieczystymi nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 24 października 2001 r.). Wnosząc skargę kasacyjną A. P., reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu, jako jej podstawy przytoczył naruszenie prawa materialnego przez : – "błędną wykładnię art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), zwanej dalej ustawą polegającą na ograniczeniu i zawężaniu zakresu podmiotowego uprawnionych do nabycia przez wymóg tożsamości osób fizycznych (wieczystych użytkowników) w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 23 października 2001 r. oraz zdefiniowanie następcy prawnego nie jako osoby fizycznej, na którą w okresie między 26 maja 1990 r. oraz 24 października 2001 r. przeszło prawo użytkowania wieczystego nieruchomości i będącej nadal także w dacie wejścia w życie ustawy wieczystym użytkownikiem, ale jako osoby fizycznej, która nabyła prawo użytkowania wieczystego od osób posiadających uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności na mocy ustawy, po dniu 24 października 2001 r., – niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 Konstytucji polegające na niezastosowaniu ww. przepisów Konstytucji i przez to dyskryminacji skarżących jako następców prawnych". W skardze kasacyjnej zawarto również wniosek: – "o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji z pytaniem prawnym czy kryterium czasowe wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników prawa własności nieruchomości nie dyskryminuje następców prawnych osoby fizycznej, która była użytkownikiem wieczystym nieruchomości przed 26 maja 1990 r. i przez to jest sprzeczne z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji, – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wg norm przypisanych". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że bez ustalenia ratio legis oraz sięgnięcia do wykładni systemowej i funkcjonalnej, przy zastosowaniu tylko wykładni gramatycznej, nie jest możliwe ustalenie rzeczywistego znaczenia prawnego art. 1 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, której celem było powszechne uporządkowanie stosunków własnościowych na terenach Ziem Odzyskanych; i rozróżnienie następców prawnych osób fizycznych będących użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r. w zależności od tego, kiedy doszło do następstwa, przed lub po 24 października 2001 r., nie znajduje uzasadnienia, ani faktycznego, ani prawnego, natomiast narusza konstytucyjną zasadę równości. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] oraz Prokurator Okręgowy we Wrocławiu wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zarzucili, że w skład spadku nie mogą wchodzić prawa, które nie istniały w chwili otwarcia spadku, ustawa zaś wprowadziła szczególny rodzaj następstwa prawnego, natomiast wyjątkowe uprawnienie do nieodpłatnego nabycia własności musi być ściśle interpretowane i literalne brzmienie ustawy nie pozostawia wątpliwości wymagających wykładni. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak o tym mowa w art. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości (ust. 1), decyzje zaś o nabyciu prawa własności wydaje starosta "na wniosek osoby, o której mowa w ust. 1, a także osoby fizycznej będącej jej następcą prawnym" (ust. 2). Nie było w tej sprawie potrzebne wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę w świetle wykładni prezentowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyrokach z dnia 17 listopada 2004 r. OSK 745/04, z dnia 7 lutego 2006 r. I OSK 410/05, czy też z dnia 15 marca 2006 r. I OSK 638/05, wyjaśniono bowiem, że wprawdzie literalne brzmienie art. 1 ust. 1 powołanej ustawy wydaje się wprost potwierdzać stanowisko przyjęte w zaskarżonym wyroku, jednak nie można podzielić przekonania, aby sytuacja prawna spadkobierców pierwotnego użytkownika wieczystego była zależna od chwili otwarcia spadku, gdyż dla każdej osoby fizycznej, będącej użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r., z tym dniem rozpoczął się okres prowadzący do nabycia własności, spadkobierca zaś użytkownika wieczystego jest kontynuatorem wszelkich uprawnień związanych z wykonywaniem użytkowania wieczystego przez swego poprzednika. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie orzeczono o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu, gdyż pełnomocnik nie złożył oświadczenia, że opłaty nie zostały opłacone.