I OZ 204/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , , po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 463/06 odrzucające zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia 9 listopada 2007 r. o odrzuceniu sprzeciwu w sprawie ze skargi D. D. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia i sprostowania postanowienia dotyczącego przekazania sprawy według właściwości Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 11 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 463/06 odrzucił zażalenie skarżącego D. D. wniesione na postanowienie tego Sądu z dnia 9 listopada 2007 r. o odrzuceniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2007 r. o przyznaniu radcy prawnemu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane w ramach przyznanego prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, oraz na postanowienia których przedmiot dotyczy spraw taksatywnie wyliczonych w powołanym przepisie. W powołanym przepisie postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu nie figuruje. Dopuszczalności takiego zażalenia nie można również wywieść z analizy przepisów rozdziału 2 ustawy proceduralnej, albowiem nie przewiduje on wprost takiej możliwości, stanowiąc jedynie w art. 259 § 2 P.p.s.a., że sprzeciw wniesiony po terminie sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Sąd powołał się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2004 r., sygn. akt FZ 336/04, w którym wskazano, że przepisy powołanej wyżej ustawy nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu. Podobne stanowisko NSA zajął w kolejnych postanowieniach: z dnia 10 października 2005 r., sygn. akt II FZ 606/05, z dnia 14 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 712/05 oraz 5 grudnia 2005 r., sygn. akt II FZ 713/05 (niepubl.). Wprawdzie wykładnia literalna sformułowania zawartego w art. 259 § 3 P.p.s.a. - "sprzeciw został prawomocnie odrzucony" wskazywałaby możliwość wniesienia środka zaskarżenia od postanowienia odrzucającego sprzeciw wniesiony po terminie, jednakże przyjęcie takiej interpretacji przepisu stoi w sprzeczności z postanowieniami art. 194 § 1, nie stanowiąc zdaniem Sądu wystarczającej podstawy prawnej do złożenia zażalenia. Podobnie odwołanie się do wykładni systemowej w tym zakresie i próby uzasadnienia możliwości wniesienia zażalenia na przedmiotowe postanowienie przepisem art. 227 § 1 P.p.s.a. nie wydają się trafne. Zgodnie z brzmieniem art. 227 § 1 zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych. Postanowienia w przedmiocie kosztów sądowych zawierają merytoryczne rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów i w związku z tym przysługuje od nich środek zaskarżenia, który gwarantuje stronie kontrolę rozstrzygnięcia - takim postanowieniem jest niewątpliwie postanowienie wydane przez sąd w trybie art. 260 P.p.s.a. Odmienny charakter ma natomiast orzeczenie o odrzuceniu sprzeciwu. Ustawa nie określa formy tego orzeczenia, lecz skoro jest ono wydawane przez sąd, należy przyjąć, że zapada w formie postanowienia. Postanowienie to nie zawiera merytorycznych rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów, a jedynie jest wynikiem badania przez sąd sprzeciwu pod kątem wymagań formalnych - w tym dochowania ustawowego terminu wniesienia sprzeciwu - czyli badania jego dopuszczalności. Niedopuszczalność zażalenia na powyższe postanowienie nie odbiera stronie prawa do weryfikacji rozstrzygnięcia, gdyż w przypadku uchybienia terminowi strona może wnioskować o przywrócenie terminu, w przedmiocie którego sąd zgodnie z przepisami art. 86 P.p.s.a. orzeka postanowieniem, na które służy zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd pierwszej instancji podniósł, że nie sposób zgodzić się również z wykładnią systemową art. 259 § 3 w zw. z art. 227 § 1 P.p.s.a. stosowaną przez niektórych autorów komentarzy, którzy wnioskują dopuszczalność zażalenia ze względu na zamieszczenie art. 227 w przepisach ogólnych rozdziału II (koszty sądowe) (por. B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, 2005 r., str. 617). Zdaniem Sądu jest to pogląd nieuprawniony, gdyż z konstrukcji ustawy w żaden sposób nie wynika, iż przepisy ogólne rozdziału 2 (koszty sądowe), jak i również przepisy ogólne rozdziału 3 (zwolnienie od kosztów sądowych) odnoszą się do całego działu V zatytułowanego koszty postępowania, a ponadto tak rozdział 2 jak i 3 wspomnianego działu V są równorzędnymi jednostkami redakcyjnymi aktu prawnego. Za takim rozumieniem aktu prawnego przemawia również rozbudowanie systemu środków zaskarżenia przez wprowadzenie szczególnej instytucji sprzeciwu, gdzie w dalszej kolejności po przeprowadzeniu - spowodowanego wniesionym skutecznie sprzeciwem - postępowania przysługuje zainteresowanym podmiotom prawo do wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 260 w zw. z art. 194 § 1 P.p.s.a. (por. Jan Kacprzak, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zagadnienia wybrane, Warszawa 2003 r., str. 147). Zgodnie z powyższym w myśl art. 260 P.p.s.a. na postanowienie wydane w wyniku wniesienia sprzeciwu zażalenie przysługuje ale tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy sprzeciw nie został odrzucony. Na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył D. D., wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie odrzuconego zażalenia. Skarżący wskazał, że sformułowanie zawarte w art. 259 § 3 P.p.s.a. "sprzeciw został prawomocnie odrzucony" wskazuje na to, że ustawodawca zakłada przysługiwanie prawa do drugiej instancji w przypadku odrzucenia sprzeciwu. W przeciwnym razie nie użyłby zwrotu "prawomocnie", gdyby od rozstrzygnięcia o odrzuceniu sprzeciwu nie przysługiwał środek odwoławczy. Ponadto na istnienie prawa do drugiej instancji w sprawie będącej przedmiotem sprzeciwu wskazuje art. 176 ust. 1 Konstytucji, który stanowi, iż postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu, że na postanowienie odrzucające sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie kosztów sądowych nie przysługuje zażalenie. Należy podzielić pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt II OZ 1030/06, w którym wskazano, że z treści art. 227 § 1 P.p.s.a. wynika, iż na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych przysługuje zażalenie, o ile strona nie składała środka odwoławczego co do istoty sprawy. Przepis art. 227 § 1 P.p.s.a. zamieszczony został w dziale V "Koszty postępowania", który to w rozdziale 2 - "Przepisy ogólne" - zawiera unormowania odnoszące się do całego działu. Z kolei zamieszczony w dziale V przepis art. 259 P.p.s.a. reguluje możliwość kwestionowania orzeczeń wydawanych przez referendarzy sądowych wprowadzając specyficzny środek prawny w postaci sprzeciwu. Należy zatem stwierdzić, że analiza ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi daje podstawy do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji co do braku dopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu. Niezależnie od usytuowania omawianej normy prawnej w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zauważyć trzeba, że przepis § 3 art. 259 P.p.s.a. zawiera też wprost stwierdzenie mówiące o prawomocnym odrzuceniu sprzeciwu, co wskazuje na to, iż ustawodawca przewidział możliwość zaskarżania orzeczeń wydawanych w oparciu o ten przepis. Tak więc należy przyjąć, że przepis art. 227 § 1 P.p.s.a. daje możliwość zaskarżania wszelkich zarządzeń przewodniczącego lub postanowień sądu pierwszoinstancyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, w tym postanowień sądu odrzucających sprzeciw. Jest to zatem przepis stanowiący podstawę prawną do wniesienia zażalenia również na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu w tymże przedmiocie. Należy zaakceptować zgodne z powyższym stanowiskiem poglądy doktryny np. J.P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006 r. s. 533, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze, 2005 str. 617. Skoro zatem na postanowienie sądu o odrzuceniu sprzeciwu przysługuje zażalenie na podstawie art. 227 § 1 P.p.s.a., to odrzucenie zaskarżonym postanowieniem zażalenia D. D. jako niedopuszczalnego należało uznać za nieprawidłowe. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.