I SA/Ka 87/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Mikosz, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.), Protokolant Katarzyna Orzoł, po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2004 r. sprawy ze skargi H.W. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych. oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) Urząd Skarbowy w Z. określił H. W. podatek dochodowy od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie [...] zł, zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie [...] zł oraz wysokość odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł, należnych od dnia następnego po upływie ustawowego terminu płatności do dnia wydania decyzji, tj. do dnia [...] 2002 r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, iż w dniu [...] 2002 r. do Urzędu Skarbowego w Z. wpłynęło zeznanie podatkowe PIT-37 H. W. o dochodach uzyskanych w 2001 r. W związku ze stwierdzeniem wadliwości zeznania organ wezwał podatniczkę do jego weryfikacji. W związku z tym H. W. ujawniła, iż w 2001 r. uzyskała dochód z tytułu alimentów w kwocie [...] zł. Z zebranych w sprawie materiałów dowodowych wynika, iż powyższe alimenty zostały zasądzone na rzecz podatniczki wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] 1994 r. od jej męża S. W., a ponadto, że otrzymuje je za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. Podatniczka odmówiła korekty zeznania rocznego. Postanowieniem z dnia [...] r. zostało wszczęto postępowanie podatkowe w sprawie określenia należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2001. Organ pierwszej instancji uznał, iż opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem wymienionych w art. 21 i zwolnionych od podatku na podstawie innych przepisów. Urząd Skarbowy powołuje się na treść art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z którego wynika, iż dochody ze źródeł nie wymienionych bezpośrednio w ustawie podlegają również opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Z kolei art. 20 ust. 1 ustawy podatkowej za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uznaje m.in. alimenty, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci. Tym samym organ uznał, iż alimenty otrzymane przez podatniczkę od męża stanowią dochód podlegający opodatkowaniu. W odwołaniu od decyzji Urzędu Skarbowego podatniczka zakwestionowała ustalenie organu pierwszej instancji, wskazując, iż mąż przekazuje należne jej kwoty alimentów z otrzymywanych przez niego dochodów po opodatkowaniu. Wykazywała zatem, iż - według oceny organu - otrzymana przez nią suma ulega powtórnemu opodatkowaniu, co jej zdaniem musi kolidować z sensem ustawy. W piśmie uzupełniającym z dnia [...] 2002 r. wskazuje, że pozostawała nadal w związku małżeńskim ze S. W. oraz, że łączyła ich wspólność majątkowa małżeńska. Z faktu tego wywodziła konkluzję, iż wypłata alimentów stanowiła jedynie przesunięcie środków majątkowych, w ramach tej samej wspólności majątkowej, w związku z czym podatek po jej stronie nie powinien był wystąpić. Podatniczka wskazywała również, iż organ podatkowy nie podjął kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też nie udzielił jej właściwych wskazówek, aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Izba Skarbowa w K. decyzją z dnia [...] r. nr ([...]) utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Izba w całości podtrzymała argumentację Urzędu Skarbowego, podkreślając, iż stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy podatkowej alimenty, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, stanowią dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Wskazuje, iż ustawodawca zdecydował się na opodatkowanie generalnie alimentów, a wyłączeniu podlegają jedynie alimenty na rzecz dzieci. Podkreśla, iż twierdzenia podatniczki, iż nie spoczywał na niej obowiązek podatkowy, nie znajdują odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach podatkowych. Zdaniem organu odwoławczego przepisy nie dają podstaw do uznania, że opodatkowanie dochodu z którego alimenty te były potrącane, tj. emerytury S. W., jest równoznaczne z brakiem opodatkowania alimentów w sytuacji, gdy podstawą do ich ustalenia jest dochód (emerytura) pomniejszony o zapłacony podatek. W myśl przepisów ustawy podatkowej zarówno emerytura, jak i alimenty są dochodami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem dochodowym po stronie osób, które te dochody otrzymują (art. 12 ust. 17 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 oraz art. 20 ust. 1 ustawy podatkowej). W skardze na powyższą decyzję H. W. wniosła o jej uchylenie, jako niezgodnej z prawem. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, iż została zmuszona do dochodzenia na drodze sądowej zaspokajania swych potrzeb z majątku wspólnego. Powoływała się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 1998 r. (sprawa I SA/Gd 1216/97), w którym wyrażony został pogląd, iż otrzymywana przez skarżącą część renty męża nie może stanowić jej przychodu, skoro świadczenie to - wobec trwania małżeństwa - jest niewątpliwie wspólnym dorobkiem małżonków. Ponownie podnosi, iż zabezpieczeniem potrzeb rodziny w trakcie trwania związku małżeńskiego w drodze orzeczenia sądowego, stanowi realizację obowiązku wobec rodziny i jest tylko przesunięciem środków majątkowych w ramach tej samej majątkowej wspólności. Skarżąca wskazuje, że z alimentodawcą łączy ją związek małżeński i pozostaje z nim we wspólnocie małżeńskiej majątkowej. Stwierdza również, iż w analizowanej sprawie wystąpił przypadek podwójnego opodatkowania świadczeń alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumentację jak w objętej skarga decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W rozpatrywanej sprawie spór sprowadza się do oceny instytucji świadczeń alimentacyjnych pod kątem obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 pkt 1 i 9 oraz 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.) emerytura i alimenty, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, stanowią źródło przychodu i na podstawie art. 9 ust. 1 tejże ustawy podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Oznacza to, że osoba otrzymująca zarówno emeryturę, jak i alimenty - z wyjątkiem dzieci uzyskujących alimenty - posiada źródło przychodu podlegające opodatkowaniu. W związku z powyższym osoba uzyskująca dochód z tytułu alimentów obowiązana jest go wykazać, zgodnie z art. 45 ustawy podatkowej, w zeznaniu rocznym i zapłacie z tego tytułu należny podatek. Skarżąca uważała, iż obowiązek podatkowy nie dotyczy sytuacji, w której alimenty są wypłacane z emerytury męża uprawnionej, który to dochód należy do wspólności majątkowej małżeńskiej (art. 31 i 36 K. r. i op.). Jej zdaniem, wypłacane w taki sposób alimenty nie mogą stanowić przychodu, a jedynie przesunięcie środków majątkowych w ramach tej samej majątkowej wspólności. Tezę tą poparła poglądem wyrażonym w cyt. wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie sposób jednak zgodzić się z takim tokiem rozumowania. Oznaczałoby to bowiem, iż o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku podatkowego mogą zadecydować przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego, a nie ustawa podatkowa. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczące majątku wspólnego, nie mogą mieć przesądzającego znaczenia przy wykładni przepisów podatkowych, chociażby ze względu na autonomiczność prawa podatkowego w stosunku do innych gałęzi prawa (por. uzasadnienie uchwały składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 1996 r., sygn. FPK 6/96 ONSA 1996, z. 3, poz. 106, s. 89). Art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyraźnie określa alimenty, jako źródła przychodu, a więc podlegające opodatkowaniu. Wyłączeniu od generalnej zasady opodatkowania alimentów podlegają wyłącznie alimenty na rzecz dzieci. W rozpatrywanym przypadku taka sytuacja nie zachodzi. Wolą ustawodawcy jest zatem opodatkowanie (poza przedstawionym wyjątkiem) wszelkiego rodzaju alimentów, niezależnie od tego kto jest nimi obciążony, jaki zachodzi stosunek rodzinny między zobowiązanym, a uprawnionym, wreszcie z jakiego rodzaju przychodów są one wypłacane. Brak odesłania w ustawie podatkowej do jakiegokolwiek innego aktu prawnego czyni ocenianą regulację podatkową zupełną, całościowo ujmującą rozpatrywany problem. Na gruncie prawa rodzinnego i opiekuńczego należy doszukiwać się wyłącznie odpowiedzi na pytanie czy analizowane świadczenia są alimentami. W rozpatrywanej sprawie kwestia ta nie budzi wątpliwości. Gdyby ustawodawca zamierzał wyłączyć z opodatkowania alimenty wypłacane drugiemu małżonkowi z dochodów wchodzących w skład wspólności małżeńskiej, przewidziałby to w ustawie podatkowej. Na marginesie można podnieść również wątpliwość, czy wypłata alimentów następowała rzeczywiście z majątku wspólnego. Do majątku wspólnego zalicza się pobrane wynagrodzenia za pracę (art. 32 § 2 pkt 1 k.r. i o.), a co za tym idzie również pobrane świadczenia emerytalne (tak jak wynagrodzenia za pracę należy traktować świadczenia, które w rodzinie spełniają taką samą funkcję ekonomiczną, tj. emeryturę, rentę i in. - por. H. Ciepła i in., Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, Warszawa 2000, s. 148). Z akt sprawy wynika, iż skarżąca otrzymywała alimenty za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czyli wypłacane przed przekazaniem świadczenia mężowi. Wobec powyższych ustaleń Sąd oddalił skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku, działając w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271).