II SAB/Bk 47/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, asesor WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 04 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi E. D. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: 1. umorzyć postępowanie sądowe w sprawie, 2. zasądzić od Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. na rzecz skarżącego kwotę 106 (sto sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SAB/Bk 47/07 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 21 września 2007 r. E. D. zwrócił się do Sądu Okręgowego w Ł. o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej treści wyroku wraz z uzasadnieniem wydanego przez Sąd Wojewódzki w Ł. w następstwie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 05 czerwca 1991 r. sygn. akt III CZP 43/91, opublikowanej w zbiorze urzędowym orzecznictwa Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 1992 r. w zeszycie nr 1 pod poz. 12. Powołując się na przepis art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.) wniósł o udostępnienie informacji w formie kopii kserograficznej na nośniku papierowym. W dacie wpływu wniosku wezwano E. D. do podania sygnatury akt sprawy Sądu Wojewódzkiego w Ł., której dotyczy żądanie – w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku. W dniu 27 września 2007 r. E. D. wniósł do Sądu Apelacyjnego w B., za pośrednictwem Sądu Okręgowego w Ł., zażalenie na bezczynność Sądu Okręgowego w Ł. polegającą na faktycznej odmowie dostępu do informacji publicznej w postaci wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. Pismem z dnia 28 września 2007 r. stanowiącym odpowiedź na zażalenie poinformowano w/w, iż przepis art. 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej nie wymienia expressis verbis sądów i trybunałów jako podmiotów zobligowanych do udostępnienia informacji publicznej. Kwestie proceduralne związane z udostępnianiem takich informacji uregulowane są w poszczególnych kodeksach oraz w aktach prawnych niższego rzędu, w tym w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. ustalającym regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 218). O udostępnieniu akt sądowych osobom nie posiadającym uprawnień procesowych decyduje przewodniczący wydziału. Brak jest w niniejszym przypadku, zdaniem autorów pisma, przesłanek do udostępnienia żądanego odpisu orzeczenia Sądu Wojewódzkiego w Ł. W dniu 02 listopada 2007 r. E. D. wniósł do sądu administracyjnego skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, której dotyczy wniosek z dnia 21 września 2007 r. żądając nakazania sądowi – jego prezesowi udostępnienia zanonimizowanej wersji wskazanego we wniosku orzeczenia. W uzasadnieniu skargi powołał się na przepisy zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 lutego 1988 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. Nr 2, poz. 6 z zm.), które wskazują, jego zdaniem, na obowiązek udostępnienia żądanej informacji. W ocenie skarżącego ustawa o dostępie do informacji publicznej dotyczy również udostępniania orzeczeń sądowych, które są dokumentami urzędowymi wydanymi przez sąd jako organ władzy publicznej. Wskazał również, iż kierowana do niego w niniejszej sprawie sądowa korespondencja nie posiada wymaganej przepisami formy urzędowej. Pismem z dnia 09 listopada 2007 r. Prezes Sądu Okręgowego w Ł. poinformował wnioskodawcę, iż o wniosku o udostępnienie informacji publicznej uzyskał wiedzę w dniu 02 listopada 2007 r., w związku z czym nie mógł podjąć stosownych czynności zmierzających do jego załatwienia przed tą datą. Podał również, iż z urzędu ustalono sygnaturę orzeczenia Sądu Wojewódzkiego w Ł. - I Cr [...], wydanego na skutek rewizji od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. w sprawie o sygn. akt I C [...]. Z uwagi na upływ okresu archiwizacji przewidzianej dla zbiorów odpisów orzeczeń sądu drugiej instancji z okresu rozpoznania sprawy orzeczenie zostało zniszczone. Egzemplarz wyroku w sprawie sygn. akt Cr [...] znajduje się natomiast w Sądzie Rejonowym w Ł. i do tego podmiotu jako do dysponenta objętej wnioskiem informacji powinien się on zwrócić. Prezes Sądu Okręgowego w Ł. poinformował również, iż posiada jedynie repertorium sądowe z okresu, w którym zapadł wyrok i jest w stanie udostępnić jedynie wypis z przedmiotowego repertorium. Następnie organ przesłał zebraną w sprawie dokumentację do sądu administracyjnego wraz z odpowiedzią na skargę wnosząc o jej oddalenie i podtrzymując w całości argumentację z pisma z dnia 09 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpatrywana skarga na bezczynność zawierała w dacie jej wniesienia usprawiedliwione podstawy, które jednak odpadły w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Okoliczność tę sąd - orzekając w granicach sprawy i nie będąc związany w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a. zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - miał obowiązek uwzględnić z urzędu, co prowadziło do umorzenia postępowania w oparciu o przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Przedmiotem sporu w rozpoznawanym przypadku było istnienie lub brak zaistnienia po stronie Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. stanu bezczynności w załatwieniu wniosku skarżącego z dnia 21 września 2007 r. o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. Zgodnie z wypracowaną przez doktrynę definicją stanu bezczynności zachodzi ona, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia, innego aktu lub też nie podjął innej stosownej czynności (vide T. Woś "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005, s. 86). Dla stwierdzenia stanu bezczynności potrzebne jest zatem ustalenie, iż przekroczono termin w załatwieniu sprawy (dokonaniu stosownej czynności). Ustawa z dnia 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.) powoływana dalej jako u.i.p. przewiduje, iż udostępnienie informacji publicznej powinno się odbyć bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia wpływu wniosku, a jeśli nie jest to możliwe – należy powiadomić stronę w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 3 ust. 2 i art. 13 ust. 1 i 2 u.i.p.). Udostępnienie informacji publicznej ma formę czynności materialno – technicznej. W przypadku, gdy organ dysponuje żądaną informacją, jednak ze względów szczególnych (np. ochrona informacji niejawnych czy tajemnic ustawowo chronionych – art. 5 u.i.p) udostępnić jej nie może, wydaje decyzję odmowną, a gdy nie może jej udostępnić w określony wnioskiem sposób - umarza postępowanie (art. 16 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 2 u.i.p.) przy zachowaniu procedury przewidzianej w ostatnio powołanym przepisie. Obowiązek załatwienia wniosku w jeden ze wskazanych wyżej sposobów dotyczy, w myśl art. 4 ust. 3 u.i.p., tylko tych podmiotów, które dysponują informacją publiczną objętą żądaniem. W sytuacji, gdy organ informacji nie posiada, powinien bez zbędnej zwłoki poinformować stronę o przedmiotowym fakcie. Jest to co prawda sposób nie przewidziany expressis verbis w u.i.p., jednak stanowi dopuszczalne załatwienie wniosku (udzielenie informacji) i skutecznie chroni organ od zarzutu bezczynności. Stanowisko to nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów, a skład orzekający w sprawie niniejszej również w pełni je podziela (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 06 października 2004 r. w sprawie sygn. akt II SAB/Sz 31/04, nie publ. oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 06 lipca 2006 r. w sprawie sygn. akt II SAB/Wa 48/06, Lex nr 271609). W rozpoznawanej sprawie pismo skarżącego zatytułowane "Wniosek o udostępnienie informacji publicznej" wpłynęło do Sądu Okręgowego w Ł. w dniu 21 września 2007 r. i w pierwszej kolejności było załatwiane w wydziale orzeczniczym tego sądu w ten sposób, że wezwano w/w do podania sygnatury orzeczenia, a następnie udzielono mu pismem z dnia 28 września 2007 r. informacji, iż wskazany przez niego tryb załatwienia żądania jest niewłaściwy. Postępowanie to było nieprawidłowe w sytuacji czytelnego i jasnego określenia wniosku przez żądającego ("wniosek o udostępnienie informacji publicznej"). Uprawnienia do podejmowania czynności zmierzających do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej posiada organ właściwy do reprezentowania sądu i kierowania (administrowania) nim, a więc prezes sądu w myśl art. 22 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – vide również wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2005 r. w sprawie sygn. akt OSK 1782/04, Lex 188809. Wniosek skarżącego powinien być zatem skierowany, niezwłocznie po jego wpłynięciu, jak wymaga tego przepis art. 3 ust. 2 u.i.p., bezpośrednio do Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. jako organu właściwego. Tak się jednak nie stało, w związku z czym o żądaniu skarżącego w/w organ dowiedział się w dniu 02 listopada 2007 r. i dopiero wówczas mógł podjąć działania zmierzającego do jego załatwienia we właściwym trybie. W wyniku tych działań niezwłocznie, bo w ciągu kilku zaledwie dni, ustalono sygnaturę sprawy, w której zapadło żądane orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w Ł., a następnie udzielono informacji pismem z dnia 09 listopada 2007 r., iż wskazany we wniosku wyrok nie pozostaje w dyspozycji sądu z uwagi na zniszczenie go po upływie okresu archiwizacji. Opisany wyżej sposób postąpienia z wnioskiem skarżącego przez Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. (pismo z dnia 09 listopada 2007 r.) po wpłynięciu do niego sprawy w dniu 02 listopada 2007 r. był prawidłowy. Organ ten nie posiadał żądanej informacji, a zatem, jak to już wyżej wywiedziono, nie był zobowiązany przepisem art. 4 ust. 3 u.i.p. do załatwienia wniosku w sposób przewidziany expressis verbis w ustawie. Informacja zawarta w piśmie z dnia 09 listopada 2007 r. stanowiła natomiast faktyczne udzielenie informacji. Powyższej oceny nie zmienia fakt nieodebrania przez skarżącego korespondencji z sądu wysłanej drogą pocztową czyli w sposób prawnie przewidziany (k. 37,38, 38 odwrót). Korespondencja była dwukrotnie awizowana zatem doręczenie było skuteczne mimo wyrażonej wcześniej woli E. D. aby żądanej informacji nie przesyłać drogą pocztową. Ustalenie, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodził stan bezczynności wymagało jednak oceny, czy ustosunkowanie się do wniosku w sposób opisany powyżej nastąpiło niezwłocznie, jak tego wymagają przepisy art. 3 ust. 2 i art. 13 ust. 1 u.i.p. Wskazanego terminu w sprawie niniejszej nie dochowano, albowiem wniosek wpłynął do sądu w dniu 21 września 2007 r., a pismo Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. wystosowano do skarżącego dopiero w dniu 09 listopada 2007 r. Należało zatem przyjąć, iż organ, do którego skierowano wniosek, pozostawał w bezczynności do dnia 09 listopada 2007 r. Dla przyjęcia stanu bezczynności organu bez znaczenia pozostają powody, dla których nie udzielono skarżącemu odpowiedzi na wniosek w terminie określonym w u.i.p., w szczególności czy opieszałość w działaniu pracowników sądu odpowiedzialnych za nadanie wnioskowi biegu była zawiniona czy niezawiniona, w tym czy wiązała się z ich błędnym przekonaniem co do sposobu jego załatwienia (vide pismo z dnia 28 września 2007 r.). Skarga na bezczynność jest nie tylko środkiem służącym dyscyplinowaniu organów do terminowego załatwiania sprawy, ale służy również zapewnieniu prawidłowej wykładni i stosowania przepisów prawa administracyjnego, a osiągnięcie tego celu możliwe jest tylko wówczas, gdy ocena działań organów oderwana będzie od kryteriów winy (por. T. Woś "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 86). Zatem należało przyjąć (dając wiarę wyjaśnieniom Prezesa Sądu co do daty wpływu do niego żądania E. D. z dnia 21 września 2007 r.), że faktycznie żądanie nie było załatwione. Co prawda to sam skarżący przyczynił się do zaistniałej sytuacji wskazując jako adresata pisma sąd, nie prezesa – ale przy czytelnym charakterze żądania pismo winno niezwłocznie zostać przekazane Prezesowi Sądu, jako organowi właściwemu. Ustalenie przez sąd w niniejszej sprawie bezczynności organu trwającej od 21 września do 09 listopada 2007 r. oznacza, iż istniała ona w dacie wniesienia skargi tj. 02 listopada 2007 r., natomiast przestała istnieć w dacie wydania przez sąd wyroku tj. 18 grudnia 2007 r. Odpadnięcie głównej przesłanki rozstrzygnięcia (bezczynności organu) w okresie pomiędzy wpłynięciem skargi na bezczynność a jej rozpoznaniem uniemożliwiło sądowi jej uwzględnienie i zobowiązanie organu do podjęcia czynności udostępnienia informacji, która co prawda z przekroczeniem ustawowego terminu, ale została dokonana. Postępowanie sądowoadministracyjne stało się zatem bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Uzupełniająco ustosunkować się należy jeszcze do kilku kwestii. Odpowiedź z dnia 28 września 2007 r. wystosowana do skarżącego z wydziału orzeczniczego, z której wynikało, iż sąd nie jest organem właściwym do udostępniania informacji publicznej, a zgłoszony wniosek nie podlega reżimowi u.i.p. (pismo k. 12) była błędna. Zgodnie z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej (art. 61 ust. 1), w tym również sprawujących władzę sądowniczą (art. 10 ust. 2). Informacja o treści orzeczenia sądu jest zatem informacją o sprawach publicznych (informacją publiczną) według art. 1 ust. 1 u.i.p., albowiem stanowi informację o treści rozstrzygnięcia organu władzy publicznej, jakim jest sąd (art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.i.p.). Wskazać dalej trzeba, iż nie mógł odnieść skutku zgłoszony przez skarżącego na rozprawie w dniu 04 grudnia 2007 r. zarzut dotyczący braku pieczęci urzędowej na kierowanej do niego korespondencji sądowej. Z akt sprawy wynika, iż zarówno wezwanie do podania sygnatury orzeczenia Sądu Wojewódzkiego w Ł., jak też pismo z dnia 09 listopada 2007r. oraz odpowiedź na skargę zawierają podpisy osób uprawnionych do reprezentowania wydziału (wezwanie) i sądu (pismo z dnia 09 listopada 2007 r. i odpowiedź na skargę) oraz informacje co do stanowiska służbowego osoby podpisanej. Jedynie w piśmie z dnia 28 września 2007 r., będącym odpowiedzią na zażalenie skarżącego, nie wskazano stanowiska służbowego osoby podpisanej, jednak brak ten nie może mieć wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Na dopuszczalność orzekania przez sąd administracyjny o skardze nie miał również wpływu fakt wniesienia przez skarżącego zażalenia na bezczynność Sądu Okręgowego w Ł. Stanowisko orzecznictwa jest w tym przedmiocie jednolite i wynika z niego, iż skarga na bezczynność organu w przedmiocie informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej (vide wyroki NSA z dnia 24 maja 2006 r. w sprawie sygn. akt I OSK 601/05, Lex nr 236545 oraz WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2006 r. w sprawie sygn. akt II SAB/Wa 1/06, Lex nr 197599). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania (wpisu w kwocie 100 zł i 6 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za wydanie kopii dokumentów) sąd oparł na przepisach art. 201 § 1 w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. Zasadą jest, iż zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu w razie uwzględnienia skargi - art. 200 p.p.s.a. Na równi z sytuacją uwzględnienia skargi ustawodawca potraktował umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość wskutek uchylenia zaskarżonej decyzji przez organ w trybie autokontroli - art. 54 § 3 p.p.s.a. W ocenie sądu dokonanie przez organ - pomiędzy wniesieniem skargi na bezczynność a jej rozpoznaniem przez sąd - czynności, której niewydanie podniesiono w skardze na bezczynność, stanowi faktyczne "uwzględnienie" skargi przez organ ("przyznanie się" do uchybienia) i podobnie jak uchylenie decyzji w trybie autokontroli prowadzi do wyeliminowania popełnionego błędu z obrotu prawnego, a zatem uzasadnia zwrot skarżącemu kosztów postępowania w oparciu przepis art. 200 w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a.