I OSK 399/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędziowie NSA Leszek Kiermaszek Jan Paweł Tarno Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 823/07 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby uchyla zaskarżony wyrok, a także decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] lipca 2007r. znak [...]. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. (znak: [...]) Dyrektor Izby Celnej w Toruniu, powołując się na przepis art. 26 ust. 8 w związku z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. zwolnił A. P. ze służby z dniem [...] października 2007 r. Przyczynę zwolnienia stanowiło prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia [...] lutego 2003 r. sygn. akt [...] warunkowo umarzające postępowanie karne przeciwko funkcjonariuszowi Służby Celnej. Organ wskazał, że stosownie art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej sama okoliczność wydania przez sąd orzeczenia warunkowo umarzającego postępowanie karne o czyn stanowiący przestępstwo popełnione umyślnie, ścigany z oskarżenia publicznego, jest wystarczającą przesłanką do usunięcia skarżącego z szeregów Służby Celnej. Ponadto stwierdził, iż prawomocne orzeczenie sądu o warunkowym umorzeniu postępowania karnego kłóci się z zasadą zawartą w art. 2 pkt. 5 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którą funkcjonariuszem celnym może być osoba, która "cieszy się nieposzlakowaną opinią". W dniu [...] lipca 2007 r. do Izby Celnej w Toruniu wpłynął wniosek A. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. W jego uzasadnieniu skarżący wskazał, iż po pozytywnym zakończeniu sześciomiesięcznego okresu próby, ustanowionego przytoczonym orzeczeniem Sądu Okręgowego w Inowrocławiu, nie może już zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej czy służbowej, ponieważ przytoczone orzeczenie jest orzeczeniem prawomocnym i zgodnie z art. 68 § 1–4 k.k. nie może zostać podjęte później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Dyrektor Izby Celnej w Toruniu zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. (znak. [...]), po rozpoznaniu wniosku A. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, iż twierdzenie, że warunkowe umorzenie postępowanie podlega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy po zakończeniu okresu próby i wówczas uważa się je za niebyłe, jest bezpodstawne i nie znajduje odzwierciedlenia w Kodeksie karnym, który reguluje tylko i wyłącznie kwestie odpowiedzialności karnej i brak jest w nim przepisów pozwalających na wysnucie takiego wniosku. Ponadto organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, zgodnie z którym stosownie art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej sama okoliczność wydania przez sąd orzeczenia warunkowo umarzającego postępowanie karne o czyn stanowiący przestępstwo popełnione umyślnie, ścigany z oskarżenia publicznego, jest wystarczającą przesłanką usunięcia z szeregów Służby Celnej. Powyższa decyzja z dnia [...] sierpnia 2007 r. stała się przedmiotem skargi A. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie przytoczył zarzuty dotyczące naruszenia przez Dyrektora Izby Celnej w Toruniu art. 26 ust. 8 w sytuacji uprawomocnienia się decyzji o warunkowym umorzeniu postępowania, która jego zdaniem jest już niebyła i doszło z uwagi na pomyślny przebieg okresu próby oraz spełnienia warunków z niej wynikających do ostatecznego umorzenia toczącemu się przeciwko niemu postępowania karnego. Zdaniem skarżącego decyzja Dyrektora Izby Celnej ma charakter fakultatywny, przy wydawaniu której powinny być brane pod uwagę konsekwencje natury dyscyplinarnej i służbowej, poniesione w związku z toczącym się przeciwko skarżącemu postępowaniem karnym. Skarżący podkreślił także, że nigdy nie był pociągnięty do odpowiedzialności karnej, ponieważ warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem a uchyleniem odpowiedzialności karnej i rezygnacją ze skazania i kary. Dyrektor Izby Celnej w Toruniu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 823/07 po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby, skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że warunkowe umorzenie postępowania karnego jest sądowym faktem popełnienia przestępstwa, tak więc chybione jest twierdzenie skarżącego, iż nigdy nie był pociągnięty do odpowiedzialności karnej, skoro toczyło się przeciwko niemu postępowanie przygotowawcze dotyczące popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. Sąd podkreślił, że ustawa Kodeks karny nie zawiera przepisu, który by nakazywał zatarcie informacji o zastosowaniu środka w postaci warunkowego umorzenia postępowania. Skutkuje to zdaniem Sądu niemożnością uznania osoby, wobec której warunkowo umorzono postępowanie karne jako osoby, przeciwko której nie toczyło się postępowanie karne, ponieważ nie ulega wątpliwości, że skarżący został uznany winnym popełnienia przestępstwa i sąd tylko warunkowo odstąpił od prowadzenia postępowania karnego wobec jego osoby na okres próby. Sąd wskazał, iż ten fakt znajduje zastosowanie przy interpretacji art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej, który zezwala na zwolnienie ze służby celnej takiej osoby poprzez użycie sformułowania "można zwolnić". Oznacza to, że zwolnienie ze służby na podstawie tego przepisu ma charakter uznania administracyjnego i ustawa o Służbie Celnej w art. 26 pkt 8 poza istnieniem przesłanki w postaci orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania karnego dotyczącego przestępstwa popełnionego umyślnie i ściganego z oskarżenia publicznego nie wymienia dodatkowych przesłanek jakie organ powinien brać pod uwagę przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu ze służby. Sąd odniósł się także do faktu, że przestępstwo popełnione przez skarżącego ma związek z jego służbą i zostało popełnione podczas wykonywania służby, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą zawartą w art. 2 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, który mówi, że "funkcjonariuszem celnym musi być osoba, która cieszy się nieposzlakowaną opinią". W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący A. P. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Jako podstawę kasacyjną wskazał naruszenie prawa materialnego, zarzucając niewłaściwe zastosowanie art. 26 pkt 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej poprzez dokonanie błędnej jego wykładni i art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej oraz art. 57 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania poprzez naruszenie art. 170 i art. 171 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził, że na gruncie przepisów prawa karnego warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Stanowi o tym wprost art. 68 § 4 k.k. Zgodnie z prezentowanymi w doktrynie prawa karnego poglądami, jeżeli postępowanie warunkowo umorzone nie zostało podjęte w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, umorzenie ma charakter ostateczny i sprawca nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Na poparcie stanowiska przywołał Komentarz do Kodeksu Karnego, część ogólna, pod redakcją Andrzeja Zolla, tom 1, komentarz do art. 1–116 k.k., Zakamycze 2004, s. 1020 oraz Komentarz do Kodeksu Karnego Andrzeja Marka wyd. Lex a Wolters Business 2007, s. 184. Postanowienie wydane przez Sąd Rejonowy II Wydział w Inowrocławiu w dniu [...] lutego 2003 r. umarzało warunkowo wszczęte przeciwko skarżącemu postępowanie karne i taka sytuacja trwała do dnia [...] września 2004 r. Z dniem [...] września 2004 r. postanowienie Sądu Rejonowego w Inowrocławiu stało się z mocy samego prawa postanowieniem ostatecznie umarzającym uprzednio wszczęte postępowanie karne przeciwko skarżącemu. Zatem do dnia [...] września 2004 r. istniała przesłanka prawa materialnego opisana w art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej umożliwiająca zwolnienie ze służby celnej skarżącego. Przesłanka ta przestała istnieć z dniem [...] września 2004 r. i to z mocy samego prawa, bowiem powołany wyżej art. 26 pkt 8 stoi na przeszkodzie zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego w razie ostatecznego umorzenia postępowania karnego, jeżeli ścigany czyn dotyczył przestępstwa popełnionego umyślnie, ściganego z oskarżenia publicznego. Skoro przesłanka opisana w art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej umożliwiająca zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby nie istniała już w dniu [...] września 2004 r., to tym bardziej nie istniała ona i nie mogła istnieć w dniu [...] lipca 2007 r., czyli w dniu wręczenia skarżącemu decyzji o zwolnieniu go ze służby z dniem [...] października 2007 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie żaden ze wskazanych tam przypadków nie miał miejsca wobec czego Sąd odwoławczy oceniał tylko zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie skargę kasacyjną oparto na obu podstawach przewidzianych w art. 174 ustawy p.p.s.a. W takim przypadku Sąd odwoławczy bada najpierw zasadność naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 170 i 171 ustawy p.p.s.a. podniesione w rozpoznawanej skardze kasacyjnej uznać należy za niezasadne. Przepis art. 170 p.p.s.a. stanowi, że prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z kolei zgodnie z art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Przepisy te dotyczą mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 kwietnia 2007 r. w sprawie II SA/Bd 195/07 jak słusznie podnosi skarżący faktycznie zapadł w stosunku do tych samych stron i przy tym samym stanie faktycznym i prawnym. Jednak Sąd uchylając zaskarżone decyzje wskazał, że ich uzasadnienia nie spełniają wymogów wskazanych w art. 107 § 1 k.p.a. Nie przesądził zatem sprawy co do istoty. Organy administracji zgodnie z wyrokiem Sądu rozpoznały sprawę ponownie i Sąd I instancji ponownie rozpoznając skargę stwierdził, że prawidłowo i wyczerpująco wykazane zostały wszystkie polecenia zawarte w poprzednim wyroku WSA z dnia 24 kwietnia 2007 r. (strona 4 i 5 uzasadnienia wyroku Sądu I instancji). Tym samym zarzut naruszenia art. 170 i 171 p.p.s.a. uznać należy za bezzasadny. Co do naruszenia art. 57 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 81 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej to skarżący nie uzasadnił na czym naruszenie to miałoby polegać oraz czy miało wpływ na wynik sprawy. Zarzut ten również nie mógł być skuteczny. Za zasadny uznać należy natomiast zarzut naruszenia art. 26 pkt 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej przez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu. Wskazana norma stanowi, że funkcjonariusza celnego można zwolnić ze służby w wypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego jeżeli ścigany czyn dotyczył przestępstwa popełnionego umyślnie, ściganego z oskarżenia publicznego. Przy stosowaniu wyłącznie literalnej wykładni tego przepisu wskazana w nim przesłanka została spełniona bowiem w stosunku do skarżącego zapadło w dniu [...] lutego 2003 r. postanowienie o warunkowym umorzeniu postępowania karnego dotyczącego przestępstwa popełnionego umyślnie, ściganego z oskarżenia publicznego. Należy jednak wskazać, że w demokratycznym państwie prawa obowiązujący w nim system prawny traktować należy jako system spójny i wewnętrznie niesprzeczny. Stosując przepis art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej organy winny zatem mieć na uwadze okoliczności wynikające z przepisów Kodeksu karnego i dotyczące skutków upływu okresu próby (art. 66 k.k., 67 k.k., 68 § 4 k.k.). Zgodnie z tymi przepisami pozytywny upływ okresu próby liczonego od dnia uprawomocnienia się wyroku przekształca warunkowe umorzenie w umorzenie definitywne a jego warunkowość po upływie okresu, o którym mowa w art. 68 § 4 k.k. staje się historyczna. Ostateczne umorzenie postępowania nie powinno zatem, jeżeli przepis szczególny ustawy nie stanowi inaczej, wywoływać dla skarżącego negatywnych skutków nie tylko na płaszczyźnie odpowiedzialności karnej ale również w oparciu o przepis art. 26 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 października 2008 r. w sprawie sygn. I OSK 1707/07, gdzie stwierdził, że orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania karnego może stanowić podstawę zwolnienia funkcjonariusza (art. 26 pkt 3 ustawy), w stosunku do którego zapadło, tylko przed upływem sześciu miesięcy od dnia zakończenia okresu próby, w którym to okresie można jeszcze postępowanie podjąć (art. 68 § 4 k.k.). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd. Niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że zwolnienie skarżącego po upływie ponad 2 lat od daty, w której upłynął przewidziany w postanowieniu o warunkowym umorzeniu postępowania okres próby, stanowi przekroczenie granic uznania administracyjnego. Przepis art. 26 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej nie nakłada bowiem na organy obowiązku zwolnienia ze służby pozostawiając decyzje w tym zakresie uznaniu organu administracyjnego. Powinien on jednak podejmując decyzję rozważyć wszystkie istotne w sprawie okoliczności tak aby nie przekroczyć granic przysługującego mu uznania. W przedmiotowej sprawie warunek ten nie został jednak spełniony. Decyzję o zwolnieniu ze służby, która zapadła po ponad dwóch latach od upływu okresu próby, o którym mowa w art. 68 § 4 k.k., należy uznać za wydaną z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, w jakich organ administracji powinien się poruszać. Mając wszystko to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i zgodnie z art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. a/ p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.