I FSK 930/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "P." Sp. z o. o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 173/07 w sprawie ze skarg "P." Sp. z o. o. w K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 18 grudnia 2006 r. od nr (...) do nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2001 r. do grudnia 2002 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zaskarżonym postanowieniem z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 173/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargi "P." Sp. z o. o. w K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 18 grudnia 2006 r. od nr (...) do nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2001 r. do grudnia 2002 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skargi wniesione do WSA 17 stycznia 2007 r. zostały podpisane przez doradcę podatkowego, który został wezwany 6 grudnia 2007 r. do uzupełnienia braków formalnych skarg poprzez złożenie pełnych odpisów z Krajowego Rejestru Sądowego w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skarg (doręczenie wezwania nastąpiło 18 grudnia 2007 r., zatem termin ten upływał 27 grudnia 2007 r.). W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik dołączył jedną kopię odpisu pełnego z KRS do sprawy ze skargi na decyzję o najniższej sygnaturze, uzasadniając takie działanie wyznaczeniem dla wszystkich spraw jednego terminu rozprawy oraz wysokim prawdopodobieństwem połączenia spraw. WSA uznał, że skoro pełnomocnik był wezwany o złożenie dokumentów oddzielnie do każdej ze skarg, a złożył jedynie jedną kserokopię odpisu z KRS do jednej z 24 spraw, co nie pozwala na stwierdzenie, że spełnił on obowiązek uzupełnienia warunków formalnych pozostałych skarg, to skargi te podlegają odrzuceniu z powodu nieuzupełnienia braków formalnych w wyznaczonym terminie. Ponadto według tego Sądu nie można skutecznie uznać za dokument urzędowy kopii odpisu. Powyższe postanowienie spółka zaskarżyła w całości i zarzuciła mu w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: A. art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż w stanie faktycznym sprawy zaistniała przesłanka w tym przepisie wymieniona; B. art. 49 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 32 ust. 1 oraz § 36 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 18 września 2003 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (dalej Regulamin); C. art. 44 § 1 i 2 w związku z art. 6 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne pominięcie dyspozycji tych przepisów; D. art. 47 § 1 p.p.s.a. w związku z § 26 ust. 2 zarządzenia Nr 11 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2003 r.; E. art. 109 w związku z art. 6 oraz art. 31 § 2 p.p.s.a. poprzez pominięcie dyspozycji tego przepisu, pomimo uzasadnionego wniosku strony skarżącej; F. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nierzetelne, bo niepełne przedstawienie stanu faktycznego sprawy, uzasadnienie wydanego orzeczenia w oparciu o błędną wykładnię art. 29 p.p.s.a., a także użycie wewnętrznie sprzecznej, nielogicznej argumentacji; G. § 41 pkt 3 Regulaminu; H. art. 29 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że walor dokumentu, o którym mowa w tym przepisie spełnia jedynie dokument urzędowy - oryginał odpisu pełnego z KRS; I. art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.; dalej p.u.s.a.) w związku z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nadmiernie rygorystyczną i przez to błędną wykładnię przepisów postępowania ograniczającą prawo obywatela do sądu. Skarżąca zarzuciła ponadto, iż zaskarżone orzeczenie wydano w wyniku postępowania obciążonego wadą nieważności, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu wskazano, że do sprawy o sygnaturze akt I SA/Kr 172/07 załączono oryginał pełnomocnictwa procesowego dotyczącego wszystkich decyzji, dowód uiszczenia należnej opłaty skarbowej oraz fotokopię odpisu aktualnego z KRS. W załączeniu do pozostałych skarg przekazano uwierzytelnione odpisy pełnomocnictw procesowych oraz dowody uiszczenia należnej opłaty skarbowej. W odpowiedzi na wezwania o przedłożenie odpisu z KRS skarżąca złożyła jedno pismo procesowe wskazując wyraźnie, iż dotyczy wszystkich spraw o sygnaturach od I SA/Kr 172/07 do 196/07, do którego to pisma załącznikiem była jedna fotokopia odpisu pełnego z KRS opieczętowana przez stronę skarżącą i poświadczona w dobrej wierze przez prokurenta spółki. Oryginał pisma procesowego strony skarżącej wraz z załącznikiem (kopia odpisu pełnego KRS) pozostawiono w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Kr 173/07, zaś w aktach pozostałych spraw znajdują się poświadczone za zgodność z oryginałem przez pracownika Sądu kopie pisma już bez załącznika (KRS). Natomiast w sprawie o sygnaturze I SA/Kr 172/07 WSA ponownie wystosowano do pełnomocnika strony wezwanie. Skarżąca uznała, że wezwanie o uzupełnienie braków było wadliwe, bowiem nie wskazano początku biegu zakreślonego siedmiodniowego terminu, ani o jaką postać odpisu pełnego z KRS strona skarżąca jest wzywana. Nie sprecyzowano, że chodzi o dokument w postaci oryginału urzędowego tego odpisu, jak również zaniechano powołania jakiejkolwiek podstawy prawnej, która taką identyfikację mogłaby umożliwić. Zdaniem strony w niniejszej sprawie chodziło zatem o jakąkolwiek postać odpisu pełnego z KRS. Wezwania wysyłane stronie powinny być precyzyjne, a sędzia sprawozdawca powinien sprawować nadzór nad należytym wykonaniem zarządzeń przewodniczącego wydziału stosownie do § 36 ust. 1 Regulaminu. W ocenie spółki Sąd uznając, że pełnomocnik strony skarżącej działa bez wykazania swego umocowania, winien albo wyznaczyć dodatkowy termin na złożenie właściwego dokumentu, albo umożliwić bezpośrednio stronie skarżącej zatwierdzenie czynności podjętych przez nienależycie umocowanego pełnomocnika. Strona podniosła, że WSA nie rozpoznał w ogóle wniosków strony zawartych w piśmie z 7 stycznia 2008 r. o odroczenie terminu rozprawy z powodu nadzwyczajnej przeszkody, która uniemożliwiała stawienie się pełnomocnika na rozprawę (inne obowiązki pełnomocnika w tym samym terminie), co pozwoliłoby pełnomocnikowi wyjaśnić powody przedłożenia kopii odpisów. W ocenie strony uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest nierzetelne, bo przedstawia przebieg postępowania poprzedzającego odrzucenie skarg w sposób niepełny. Nie jest bowiem prawdą, że pełnomocnik dołączył kserokopię dokumentu jedynie do jednej sprawy, skoro w piśmie procesowym z 21 grudnia 2007 r. zaznaczono, że kopia ta dotyczy wszystkich wymienionych sygnatur spraw. Spółka wskazała na zachowanie Sądu w sprawie o sygnaturze I SA/Kr 172/07, gdzie pomimo niezałączenia w ogóle (wg opinii Sądu) dokumentu urzędowego - pełnego odpisu z KRS, sprawę odroczono, wzywając stronę skarżącą ponownie o przesłanie pełnego odpisu z KRS, tym razem już z powołaniem na stosowne podstawy prawne. Dla potwierdzenia wywodów swojej skargi kasacyjnej spółka dołączyła wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego oraz poglądy doktryny. W ocenie spółki w niniejszej sprawie skarżąca pozbawiona została możności działania, co stanowi o obciążeniu wadą nieważności, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1); - naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2). Skarga kasacyjna jest zatem środkiem prawnym wysoce sformalizowanym, a wymogi formalne i materialne, jakimi jest obarczona, służą ustaleniu ponad wszelką wątpliwość zakresu rozpoznania sprawy przez NSA. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a jedynie nieważność postępowania bierze pod uwagę z urzędu. Nie jest zatem dopuszczalne ani konkretyzowanie, uściślanie, korygowanie skargi kasacyjnej, ani wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków (por. wyrok NSA z 14 listopada 2006 r., sygn. akt II FSK 1401/05, LEX nr 262797). Skarga kasacyjna powinna być tak sformułowana, aby nie stwarzała wątpliwości interpretacyjnych. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej spółka powołała się na podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., czyli naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem winna była wskazać, na czym polegało naruszenie tych przepisów, a także dlaczego jej zdaniem miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącej Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że nie uzupełniła ona w terminie braków formalnych skarg, przyjmując, że przedłożenie kopii odpisu z rejestru nie jest wystarczające dla prawidłowego wykazania sposobu reprezentacji spółki. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wypełniając wspomniany wymóg z art. 183 § 1 p.p.s.a. nie stwierdza, aby postępowanie przed Sądem pierwszej instancji było obciążone wadą nieważności postępowania. Zarzut podniesiony w tej kwestii na tym etapie postępowania mógłby być jednak rozpatrywany jedynie w świetle art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., a nie na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., skoro jego treść dotyczy przesłanek wznowienia postępowania, z którym nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia. Na podstawie akt sprawy należy stwierdzić, że WSA nie poddawał w wątpliwość umocowania doradcy podatkowego jako pełnomocnika spółki, a jedynie wezwał pełnomocnika do wypełnienia obowiązku z art. 29 p.p.s.a., czyli wykazania sposobu reprezentacji spółki. Sąd ten przyjął, że pełnomocnik nie wykonał wezwania w wyznaczonym terminie. W tej sytuacji nie można uznać, żeby zachodziła przyczyna nieważności z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podobnie nie można uznać, aby zachodziła podstawa stwierdzenia nieważności z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Konieczne jest również podkreślenie, że zarzuty skargi kasacyjnej z pkt D i G - naruszenia art. 47 § 1 p.p.s.a. w związku z § 26 ust. 2 zarządzenia Nr 11 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2003 r. oraz § 41 pkt 3 Regulaminu - nie wskazują, na czym te naruszenia miały polegać i w związku z tym, dlaczego miałyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny realizując dalej dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może rozpatrywać tak sformułowanych zarzutów, bowiem będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest władny domyślać się, precyzować i konkretyzować, o co chodziło w tych zarzutach autorowi skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Organy te lub osoby, o których mowa w tym przepisie na podstawie art. 29 p.p.s.a. mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Jeżeli tego nie zrobią, Sąd uprawniony jest w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. wezwać ich do usunięcia dostrzeżonych braków pod rygorem określonych skutków prawnych. Strona powinna zastosować się do treści wezwania sądowego. W przeciwnym wypadku musi być świadoma negatywnych konsekwencji procesowych niezastosowania się lub niewłaściwego zastosowania do tego wezwania - np. odrzucenia skargi. Odnosząc te rozważania do zarzutu z pkt A skargi kasacyjnej należy wskazać, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, nie jest zatem słuszna teza autora skargi kasacyjnej, że w takiej sytuacji należy pozostawić pismo bez rozpoznania (vide postanowienie NSA z 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FSK 598/06, opublik. LEX nr 340231). Art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma pierwszeństwo zastosowania, jest bowiem przepisem szczególnym wobec art. 49 § 1 i § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że już kiedyś ten sam pełnomocnik reprezentował tę spółkę przed WSA w Krakowie w innych sprawach. Wobec szeroko rozważanego przez stronę aspektu wezwania o uzupełnienie braków konieczne jest wskazanie, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 lutego 2005 r., GSK 1337/04 (ONSAiWSA 2005/5/91, M. Prawn. 2005/6/277) uznał, że brak dokumentu stwierdzającego umocowanie do reprezentowania strony (art. 29 p.p.s.a.) stanowi brak formalny, którego usunięcie w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. w odniesieniu do spółek kapitałowych polega na przedstawieniu aktualnego odpisu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że prawidłowa jest praktyka wzywania o konkretny dokument potwierdzający sposób reprezentacji osoby prawnej - dzięki temu strona otrzymuje precyzyjne wezwanie, którego przedmiotu nie musi się domyślać, a sąd po otrzymaniu takiego dokumentu ma możliwość szybkiego zbadania jego autentyczności i prawidłowości oraz aktualności zawartych w nim danych. W tym miejscu należy podkreślić, że z samej nazwy "kopia odpisu" wynika, że nie jest ona "odpisem", a strona wzywana była wyraźnie o odpis. Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, powołując się przy tym na postanowienie NSA z 25 października 2007 r., sygn. akt I FSK 1546/07, że kserokopia nie może być w przeciwieństwie do oryginału uznana za dokument skutecznie wykazujący umocowanie osoby do działania za osobę prawną. W kwestii zaś samej treści wezwania należy stwierdzić, że odpowiadało ono wymogom z art. 49 § 1 p.p.s.a., zostało bowiem sformułowane w taki sposób, iż zawiera wszystkie wymagane tym przepisem elementy - przedmiot (odpis pełny z KRS), termin (7 dni) oraz rygor (odrzucenie skargi), natomiast nie musiało zawierać ani uzasadnienia, ani wyszczególnienia podstawy prawnej. Trudno wobec tego stwierdzić, że było sformułowane wadliwie (niejasno lub nie dość precyzyjnie), co spowodowałoby konieczność ochrony skarżącej przed negatywnymi skutkami takiego wezwania. Odnośnie zarzutu z pkt B należy wskazać, że w świetle § 36 ust. 1 Regulaminu wyznaczającego obowiązki sędziego sprawozdawcy, trudno stwierdzić, w czym strona skarżąca upatruje brak nadzoru ze strony sędziego sprawozdawcy, zarzucając naruszenie tego przepisu. W odniesieniu zaś do zarzutu naruszenia § 32 ust. 2 Regulaminu, zgodnie z którym wezwanie do uiszczenia wpisu należy połączyć z wezwaniem do usunięcia braków formalnych skargi, konieczne jest wskazanie, iż przepis ten należy interpretować jako przepis porządkowy, sformułowany w celu realizacji zasady ekonomiki procesowej. Zatem wysłanie wezwania do przedłożenia odpisu z KRS oddzielnie od innych wezwań, w tym o wpis i pełnomocnictwo, nie stanowi istotnego naruszenia przepisu zarządzenia, uzasadniającego uchylenie postanowienia. Przeciwna interpretacja tego przepisu uniemożliwiałaby bowiem wysyłanie wezwań o uzupełnienie braków pism na wypadek ich późniejszego dostrzeżenia. Mając na uwadze art. 6 p.p.s.a. - zgodnie z którym sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań - należy w odniesieniu do zarzutu z pkt C skargi kasacyjnej wyjaśnić, że możliwość zatwierdzenia czynności przez stronę na gruncie art. 44 § 2 p.p.s.a. dotyczy tylko czynności dokonanych już w toku postępowania, a nie wniesienia skargi (vide postanowienie NSA z 22 listopada 2006 r., sygn. akt I GSK 1278/06, opublik. LEX nr 301843). Wniesienie skargi nie jest bowiem "czynnością naglącą" w rozumieniu art. 44 § 1 p.p.s.a. W odniesieniu do zarzutu z pkt E skargi kasacyjnej należy wskazać, że stawiennictwo na rozprawie w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest obowiązkowe, natomiast nieobecność pełnomocnika na rozprawie 15 stycznia 2008 r. (spowodowana innymi obowiązkami, których dopełnienie wybiera pełnomocnik w danym terminie, co akurat nie stanowi sytuacji nadzwyczajnej), brak zawieszenia postępowania lub odroczenia rozprawy nie ma znaczenia dla faktu, że pełnomocnik w wyznaczonym terminie (czyli do 27 grudnia 2007 r.) nie wypełnił wezwania Sądu. W sytuacji, gdy nikt nie stawił się na rozprawie za stronę prawidłowo wezwaną, nie ma zastosowania art. 31 § 2 p.p.s.a. o tymczasowym dopuszczeniu do czynności strony niemającej zdolności sądowej lub procesowej. Zarzut ten zatem również nie jest zasadny. Oceniając zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (pkt F), należy zgodzić się z wywodami skargi kasacyjnej w tym zakresie, bowiem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie wyjaśnia jednoznacznie, jaka była podstawa odrzucenia skargi, a wręcz przeciwnie - zawiera w tym zakresie sprzeczność. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika: - czy WSA uznał za tę przyczynę przedstawienie kopii odpisu z KRS zamiast oryginału lub uwierzytelnionej kopii; - czy WSA uznał, że dołączenie do wszystkich skarg jednocześnie tylko 1 egzemplarza kopii jest skuteczne w jednej sprawie, a w pozostałych sprawach powoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Uzasadnienie pomija również fakt, iż pismo skarżącego zostało złożone do akt od sygnatury I SA/Kr 172/07 do I SA/Kr 196/07, przy czym jak wskazuje strona w skardze kasacyjnej, w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 172/07 ponownie została wezwana o doręczenie odpisu z KRS, podczas gdy w pozostałych sprawach skargi odrzucono. Świadczyć to może o niekonsekwencji Sądu pierwszej instancji. W kwestii zarzutu z pkt I naruszenia art. 1 p.u.s.a. w powiązaniu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP należy wskazać, że wobec powyższych ustaleń nie ma on znaczenia, bowiem: - art. 1. p.u.s.a. nie ma zastosowania w tej sprawie, skoro z uwagi na braki formalne skargi nie doszło w ogóle do oceny legalności aktu wydanego przez organ administracyjny; - art. 45 ust. 1 Konstytucji jest w istocie przepisem prawa materialnego i rozpatrywanie tego zarzutu wobec uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na naruszenie przepisu postępowania byłoby przedwczesne. Wobec powyższego, skoro zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. okazał się zasadny, gdyż wobec niejednoznaczności i sprzeczności uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, nie wiadomo, co w rezultacie było przyczyną odrzucenia skargi, należało na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 i § 3 p.p.s.a. orzec jak w sentencji. ----------------------- 7