I OSK 673/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Izabella Kulig-Maciszewska Jerzy Stankowski (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. O. reprezentowanego przez H. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1899/07 w sprawie ze skargi R. O. reprezentowanego przez H. O. na decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1899/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi R. O. zastępowanego przez H. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddalił skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił małoletniemu R. O. (reprezentowanemu przez przedstawicielkę ustawową H. O.) przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka, D. C.. Podstawą tej decyzji był art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Organ wskazał, że ojciec dziecka, zmarły w wieku [...] lat (data zgonu -[...] marca 2007 r.), miał wykazany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 16 lat, 10 miesięcy i 4 dni. W latach 1997 - 2001, 2002 - 2004 oraz 2004 - 2007 nie wykazał żadnego okresu zatrudnienia, nie była też wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Nie zaszły natomiast żadne szczególne okoliczności uzasadniające powyżej wskazane przerwy w zatrudnieniu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. O. podkreśliła, że w latach 2002 - 2004 oraz 2004 - 2005 ojciec dziecka był zarejestrowany w urzędzie pracy, co wskazuje, że poszukiwał on zatrudnienia. Kwestionując decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. podkreśliła, że odmowa przyznania jej synowi świadczenia jest krzywdząca. Wskazała też na swoją chorobę, która uniemożliwia jej zatrudnienie. Otrzymywana przez nią renta nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Po śmierci ojca dziecka nie będzie też otrzymywała zaliczki alimentacyjnej. Brak tych środków uniemożliwi wykształcenie dziecka. Utrzymując decyzję w mocy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że bezczynność zawodowa zmarłego w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią nie wyniknęła ze szczególnych okoliczności. Nie można do nich zaliczyć braku ofert pracy czy też faktu zarejestrowania w urzędzie pracy. Organ wskazał ponadto na relatywnie krótki okres ubezpieczenia zmarłego na przestrzeni jego całego życia (niecałe 17 lat). W skardze H. O. podkreśliła, że art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie wymaga łącznego spełnienia wskazanych w nim przesłanek. Uznała, że organ w sposób lekceważący odniósł się do jej trudnej sytuacji finansowej. Jej były mąż szukał pracy, ale pracodawcy preferowali zatrudnienie "na czarno". Nie mógł więc posiadać ubezpieczenia. Powinno się uwzględnić, że zmarły pracował w sumie przez prawie 17 lat, a nie koncentrować się jedynie na ostatnim okresie jego życia. Ponownie wskazała na fakt poszukiwania pracy przez zmarłego ojca dziecka. Stanowisko organu, iż nawet najtrudniejsza sytuacja materialna nie pozwala, sama w sobie, przyznać świadczenia, skarżąca oceniła jako bezduszne. W odpowiedzi na skargę organ podkreślił, że zmarły w ostatnim dziesięcioleciu wykazał tylko 1 rok i 7 miesięcy ubezpieczenia. Jego rejestracja jako bezrobotnego trwała tylko 22 miesiące, zatem przez 8 lat i 5 miesięcy pozostawał bez jakiegokolwiek ubezpieczenia. Trudna sytuacja materialna dziecka, której organ nie kwestionował, nie była wystarczającą przesłanką przyznania świadczenia. Oddalając skargę wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1899/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w myśl art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o rentach i emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organ właściwie uznał, że wyliczone w tym przepisie przesłanki nabycia świadczenia powinny być spełnione kumulatywnie. Oznacza to, że brak którejkolwiek z nich nie pozwala na przyznanie tego świadczenia. Sąd podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzą wymagane szczególne okoliczności usprawiedliwiające fakt, iż zmarły D. C. nie nabył prawa do świadczenia ustawowego. Podkreślił, że ten aspekt sprawy powinien być badany w pierwszej kolejności. Renta rodzinna przyznawana w drodze wyjątku po zmarłym ubezpieczonym jest bowiem pochodną uprawnień, jakie przysługiwałyby temu zmarłemu. Ostatni okres zatrudnienia zmarłego przypada na lipiec 2004 r., a w okresie 10 lat przed śmiercią zmarły pozostawał w zatrudnieniu przez mniej niż 2 lata. W okresie tego dziesięciolecia wystąpiły liczne przerwy w jego zatrudnieniu, a rejestracja w charakterze bezrobotnego (która nie zalicza się do okresów składkowych lub bezskładkowych) trwała zaledwie 22 miesiące. Zdaniem Sądu - wbrew wywodom skargi - trudności w znalezieniu pracy, stan bezrobocia (potwierdzony nawet formalnym zarejestrowaniem w urzędzie pracy), nieformalne zatrudnienie u pracodawców "na czarno", nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ustawy ubezpieczeniowej. Organ prawidłowo przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych, które tych okoliczności nie zaliczają do szczególnych, nadzwyczajnych i usprawiedliwionych przyczyn bezczynności zawodowej. Gdyby okoliczności te stanowić miały podstawę przyznania świadczenia wyjątkowego, to świadczenie to straciłoby swój wyjątkowy charakter, a stałoby się regułą, wbrew treści i celowi przywołanego przepisu. W toku całego postępowania, a nadto w skardze, skarżąca nie podała przy tym żadnej okoliczności, która w świetle art. 83 ustawy mogła został zakwalifikowana jako szczególna. Podzielając stanowisko organu Sąd wyjaśnił, że sama trudna sytuacja materialna małoletniego R. O. nie uprawniała do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o świadczenie wyjątkowe. Konieczne było bowiem łącznie spełnienie wszystkich czterech przesłanek z art. 83 ustawy. Brak którejkolwiek z nich wykluczał przyznanie tego świadczenia. W skardze kasacyjnej reprezentująca R. O. H. O. wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wybiórcze ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w skardze, a co za tym idzie oparcie orzeczenia na wadliwie ustalonym stanie faktycznym i niepełnym materiale dowodowym; art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez niewykonanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji organu administracji wydanej z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Skarżąca wskazała również na naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię, to jest nieuznanie, że śmierć w młodym wieku i fakt niemożliwości znalezienia legalnego zatrudnienia nie stanowi okoliczności szczególnej, przemawiającej za przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. W motywach skargi kasacyjnej H. O. podniosła, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Samo tylko przedstawienie stanowiska strony zawierające jej zarzuty podniesione w skardze nie jest wystarczające, by uznać, że uzasadnienie odpowiada treści art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten zobowiązuje Sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy. Nieustosunkowanie się do istotnych zarzutów strony albo brak ich oceny, jak również brak umotywowania przyjętego rozstrzygnięcia, należy postrzegać jako naruszenie tego przepisu. Zdaniem skarżącej Sąd wybiórczo ustosunkował się do zarzutów skargi, jak również w sposób nieprecyzyjny uzasadnił zawarte w wyroku stanowisko. Nie wyjaśnił dlaczego nie należało trudności zmarłego w znalezieniu pracy uznać za okoliczności szczególne. Henryka Osowska stwierdziła, że stan bezrobocia, a także powszechna praktyka pracodawców polegająca na nielegalnym zatrudnianiu pracowników, są okolicznościami szczególnymi, którym zmarły nie mógł się przeciwstawić; stanowiły one wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę usprawiedliwiającą jego pozostawanie bez pracy lub zatrudnianie "na czarno". Należało ponadto uwzględnić aktywność D. C. w poszukiwaniu pracy - czego nie rozważył Sąd oraz organy administracji. Skarżąca podniosła, że na organie ciąży obowiązek dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wykazał tymczasem aktywności w tym zakresie, a zawarte w decyzjach twierdzenia pozostają gołosłowne. Cała inicjatywna organu sprowadzała się do dokonania wyliczenia okresów składkowych i nieskładkowych - nie będących najistotniejszymi okolicznościami w przypadku rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W tego rodzaju postępowaniu należy podjąć wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.) oraz wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy (art. 77 i art. 80 K.p.a.). W tym kontekście szczególnie istotne było zbadanie uprawnień do renty zmarłego D. C. - w aspekcie wskazanych przez skarżącą okresów, kiedy zmarły zarejestrowany był jako osoba bezrobotna. Zdaniem H. O., nawet tak niepełny materiał dowodowy dawał podstawy do stwierdzenia, że zachodziły przesłanki do przyznania R. O. świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jako świadczenie w drodze wyjątku może być przyznana, gdy osoba po której renta ma być przyznana, posiadała odpowiednio długi, w stosunku do wieku, łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do "wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres". W rozpatrywanej sprawie ubezpieczony był człowiekiem młodym (44 lata) i jako taki posiadał długi w stosunku do wieku - okres składkowy (16 lat, 10 miesięcy i 4 dni). Dopiero w dziesięcioleciu poprzedzającym zgon ubezpieczonego, łączny okres składkowy i nieskładkowy wyniósł 1 rok i 7 miesięcy. Wobec faktu, iż w latach 2002-2004 oraz 2004-2005 ubezpieczony zarejestrowany był w urzędzie pracy, brak wymaganego ustawą okresu składkowego i nieskładkowego, można i należało uznać za "niewielki okres", szczególnie, iż ustalone zostało, że zmarły pracował i odprowadzał składki przez prawie 17 lat. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wskazała, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności. Zaznaczyła, że skoro łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia zmarłego D. C. był okresem długim i adekwatnym do wieku ubezpieczonego, to należało ustalić na skutek jakich okoliczności ubezpieczony nie spełnił warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych oraz, czy okoliczności te można uznać za szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy. Ponadto, w ocenie H. O. brak możliwości podjęcia zatrudnienia w sytuacji pobierania przez ubezpieczonego zasiłku dla bezrobotnego oraz zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego bez prawa do zasiłku można uznać za szczególną okoliczność. Należało ustalić czy zmarły podejmował działania w celu znalezienia pracy, co powinno mieć decydujące znaczenie przy ocenie istnienia szczególnych przesłanek. Niezależnie od tego, sam fakt zgonu ojca dziecka w młodym wieku i w trakcie zatrudnienia, mógłby być traktowany jako szczególna okoliczność, wskutek której zmarły nie nabył uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W stanie faktycznym tej sprawy warunki przyznania świadczenia w drodze wyjątku należało oceniać mając na względzie art. 65 ust. 1 i 2, art. 57 i art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy. Zgodnie w tymi przepisami renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy (art. 65 ust. 1 i 2 ustawy). W przypadku zmarłego D. C., z uwagi na jego wiek w chwili śmierci, konieczne było zatem ustalenie czy spełniał on warunki do nabycia renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 58 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 58 ust. 2 ustawy) - hipotetycznie mógł bowiem spełniać warunki do nabycia tylko tego świadczenia. Następnie - jeżeli warunki te nie były spełnione - należało ocenić, czy ich niespełnienie było wynikiem "szczególnych okoliczności" uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku (art. 83 ustawy). Zasadniczym ustawowym warunkiem przyznania renty rodzinnej, o jaką ubiegać się mogą członkowie rodziny po uprawnionej osobie zmarłej (w wieku powyżej 30 lat), jest posiadanie przez tę osobę okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego 5 lat, przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed dniem jej śmierci (zob. art. 65 ust. 2 w zw. z art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy). Zmarły D. C. w ostatnim dziesięcioleciu przed datą zgonu posiadał okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 1 rok, 7 miesięcy i 18 dni. Motywując zarzuty skargi kasacyjnej skarżąca skoncentrowała się na wykazaniu, że w toku postępowania administracyjnego nie rozważono i nie uwzględniono podejmowanych przez D. C. starań w kierunku uzyskania zatrudnienia, które zostały potwierdzone okresami zarejestrowania go jako osoby bezrobotnej, a także faktu istniejącego stanu bezrobocia. Nie uwzględniono też okresów jego zatrudnienia bez objęcia ubezpieczeniem społecznym. Zdaniem H. O. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył w ten sposób art. 7, art. 77 i 80 K.p.a. przez nienależyte wyjaśnienie sprawy. Skarżąca podniosła, że ponadto naruszeń tych nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji uchybiając art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: P.u.s.a.). Sąd nie odniósł się także do podniesionych w skardze zarzutów ani nie wyjaśnił dlaczego trudności w znalezieniu pracy nie mogły być uznane za okoliczności szczególne w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych co - w ocenie skarżącej - stanowiło naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: P.p.s.a.). Odnosząc się do zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności wskazuje, że zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. mogą one zostać uwzględnione, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Można się zgodzić ze skarżącą, że Sąd pierwszej instancji uchybił art. 141 § 4 P.p.s.a. Nie odniósł się bowiem do części zarzutów skargi i nie wyjaśnił wyczerpująco (odwołał się tylko do orzecznictwa) dlaczego nie uznał trudności w znalezieniu pracy, stanu bezrobocia oraz faktu nieformalnego zatrudniania D. C. za okoliczności szczególne w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Uchybienie to nie dawało jednak podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdyż nie miało wpływu na wynik sprawy. Na tle ustalonego stanu faktycznego, który - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej (obejmującym naruszenie art. 7, 77 i 80 K.p.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a.) organ rozważył wnikliwie - nie budziło bowiem wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że okoliczności szczególne (w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) w sprawie nie zachodziły. Jak wskazano, świadczeniem, o które mogli ubiegać się uprawnieni członkowie rodziny zmarłego D. C. (z uwagi na jego wiek) - była renta z tytułu niezdolności do pracy. Zmarły nie posiadał jednak wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego warunkującego przyznanie tego świadczenia - wynoszącego 5 lat w okresie 10 lat przed śmiercią. Co więcej, okres ten był znacznie krótszy od wymaganego i nie korespondował z wiekiem oraz potencjalną aktywnością zawodową D. C. (1 rok, 7 miesięcy i 18 dni). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób też przyjąć, że aktywność zawodową uniemożliwiły zmarłemu "szczególne okoliczności". Pojęcie to - w kontekście wyjątkowego charakteru przepisu w jakim zostało zawarte (art. 83 ustawy) musi być postrzegane jako zdarzenie lub stan wykluczający aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożliwości przezwyciężenia ich skutków (tak: wyrok z dnia 24 sierpnia 2006 r. sygn. akt I OSK 425/06, publ.: Lex nr 275547; wyrok z dnia 8 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 1362/07, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przyjąć, że sam fakt istnienia stanu bezrobocia, o ile ubezpieczony nie podejmuje działań w celu znalezienia pracy, chociażby wysiłki te zakończyły się niepowodzeniem, nie jest okolicznością szczególną uzasadniającą przyznanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W tej sprawie - co prawda - D. C. podejmował określone kroki w celu uzyskania zatrudnienia przez rejestrację jako osoba bezrobotna, jednakże następowało to w relatywnie krótkim okresie (22 miesiące). Szczególną okolicznością, która usprawiedliwiałaby nieposiadanie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, nie jest też podejmowanie pracy bez objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym. Podejmowanie aktywności zawodowej w ten sposób, chociażby było podyktowane trudnymi warunkami na rynku pracy, jest świadomym wyborem pracownika wywołującym określone skutki (tak też: wyrok z dnia 9 października 2008 r. sygn. akt I OSK 378/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy też pamiętać, że podejmowanie pracy nieobjętej ubezpieczeniem społecznym, jest niezgodne z prawem, stąd tym bardziej nie można uznać, by było przez ustawodawcę akceptowane nawet jako zjawisko szczególne (art. 83 ustawy). Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej także nagła śmierć ubezpieczonego, w sytuacji niewykazania wystarczającej aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia połączonego z ubezpieczeniem społecznym, nie może być uznana za taką okoliczność. Niewątpliwie nagła śmierć ubezpieczonego powoduje dla członków jego rodziny pogorszenie sytuacji i to nie tylko materialnej. Fakt ten przy niespełnieniu dalszych wymogów zawartych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, nie uzasadnia jednak przyznania świadczenia w drodze wyjątku (zob. powołany wyżej wyrok z dnia 8 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 1362/07). Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.