I SA/Po 118/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Małek Asesor sądowy WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2008r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrza J. z dnia [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutu zobowiązanego dotyczącego prowadzenia egzekucji administracyjnej; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 100,00 zł ( sto złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont /-/ S. Małek Burmistrz postanowieniem z dnia [...], na podstawie art. 34 § 1 w związku z art. 17 i 18 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) oraz art. 124 kpa uznał za nieuzasadnione zarzuty zobowiązanego B. S. w sprawie postępowania egzekucyjnego wszczętego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że postanowienie to zapadło w następujących okolicznościach: straż gminna w dniu 22.05.2006r. nałożyła na zobowiązanego grzywnę w drodze mandatu karnego w kwocie [...] zł, której nie zapłacił. Wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i skierował sprawę do egzekucji w trybie administracyjnym. Zobowiązany domagał się od organu egzekucyjnego odstąpienia od czynności opierając się na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22.03.2007r. sygn. akt U 1 /07, który uznał, że § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30.12.2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego jest niezgodny zarówno z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 20.06.1977 r. - Prawo o ruchu drogowym, jak również jest niezgodny z art. 92 ust.1 Konstytucji RP. Wskazał, że nałożony mandat jako wystawiony przez nieuprawniony organ, nie rodzi obowiązku jego wykonania. Organ egzekucyjny pismem z dnia 28.08.2007r. , powołując się na art. 26 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska wskazując , że chociaż pismo zobowiązanego z dnia 24.07.07 zawiera wniesione po terminie zarzuty z art. 33 tej ustawy, to zasadne byłoby ustosunkowanie się wierzyciela do treści pisma zobowiązanego. Od odpowiadając wierzyciel w piśmie z dnia 10.09.2007r. stwierdził, brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego ponieważ momencie nakładania na zobowiązanego mandatu karnego straż gminna działała zgodnie z prawem. Sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego została ogłoszona dnia 28.03.2007r. (Dz. U. nr 53, poz.359). Przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30.12.2002r. w sprawie kontroli ruchu drogowego utraciły moc z dniem powyższej publikacji wyroku. Jednakże organ egzekucyjny ponownie zwrócił się do wierzyciela, by zgodnie z art. 17 ustawy stanowisko swoje wyraził w formie postanowienia. W tej sytuacji wierzyciel postanowieniem z dnia [...], uznał zarzuty B. S. za nieuzasadnione. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że w momencie nakładania mandatu karnego straż gminna działała zgodnie z prawem. W zażaleniu zobowiązany domagał się uchylenia powyższego postanowienia – stanowiska wierzyciela z dnia 27.09.2007 r. i umorzenia postępowania w sprawie. Uzasadniając zażalenie stwierdził, mandat w dobrej wierze odbierał w siedzibie straży gminnej, nie znając orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22.03. 2007r. sygn. akt U 1 /07. Według zobowiązanego postępowanie powinno być umorzone - o co powinien wystąpić sam wierzyciel - na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 lub 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...], działając na podstawie art.17 ust. 1 i art.18 ust.1 ustawy z dnia 12.10.1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. .U z 2001r, Nr 79, poz. 856 ze zm.), art.17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 , art. 124, art. 144 kpa oraz art. 34 § 2 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 34 ustawy o postępowaniu o egzekucyjnym w administracji zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego rozpatruje organ egzekucyjny - w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego po uzyskaniu stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów. Wierzyciel Burmistrz w zaskarżonym postanowieniu wyraził swoje stanowisko. Nie załatwia to sprawy, nie rozstrzyga o jej istocie ani jej nie kończy. Zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne rozpatrzy organ egzekucyjny. W skardze zobowiązany domagał się uchylenia postanowienia organu odwoławczego wywodząc, że w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22.03.2007r. sygn. akt U 1 /07, działanie straży gminnej w stosunku do zobowiązanego było pozbawione podstawy prawnej. Podkreśla, że nie może być tak, iż niekonstytucyjny przepis nadal znajduje zastosowanie po wyroku TK . Podstawa egzekucji odpadła i dalsze jej prowadzenie było bezprzedmiotowe. Wierzyciel błędnie potraktował wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego , jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie miał do tego prawa , minął bowiem 7 dniowy termin do ich wniesienia. W ten sposób wierzyciel nie dał wyboru organowi egzekucyjnemu, bowiem jest związany stanowiskiem wierzyciela. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, przytaczając argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne na podstawie art. 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia zgodności aktów administracyjnych, w tym decyzji i innych aktów wymienionych w art. 3 powołanej ustawy z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Celem i zamierzonym efektem tej kontroli jest przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. W zakresie swej kognicji Sąd, z uwagi na art. 134 ustawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia. Jeśli zaś Sąd nie dopatrzy się niezgodności decyzji lub postanowienia z przepisami prawa materialnego bądź procesowego, to skargę oddala na zasadzie art. 151 tej ustawy. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uprawnienia Sądu administracyjnego mają w zasadzie charakter kasacyjny, a nie reformatoryjny. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do rozstrzygania sprawy zamiast organów administracyjnych przez np. wydawanie tym organom wiążących poleceń co do dalszego trybu postępowania. Jedynie ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie (danej sprawie) ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle przedstawionych kryteriów, Sąd stwierdził, że należało je uchylić łącznie ze stanowiskiem wierzyciela z dnia 27.09.2007 r., w sprawie zarzutów z powodu naruszenia przepisów postępowania w sposób, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ egzekucyjny powinien był żądanie zobowiązanego zawarte w piśmie z dnia 24.07.2007r. rozpoznać na podstawie art. 59 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należy odróżnić umorzenie postępowania z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 od umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy. Stosownie do art. 59 § 1 ustawy, postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa, 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny, 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania, 9) na żądanie wierzyciela,10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Natomiast przesłanką umorzenia postępowania w przypadku art. 34 § 4 ustawy jest uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, o ile organ podatkowy zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przeciwieństwie do przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego zawartych w art. 59 § 1 ustawy. Na rozróżnienie pomiędzy umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, a umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na art. 59 § 1 i 2 ustawy wskazuje także treść art. 59 § 3 ustawy, który stanowi, iż w przypadkach określonych w art. 59 § 1 i 2 ustawy organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 ustawy. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny jest władny samodzielnie rozstrzygnąć, czy zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. Z pisma zobowiązanego z dnia 24.07.2007r. tego wynika jednoznacznie, iż żądał umorzenia postępowania i odstąpienia od podjętych czynności. Błędem było rozpatrywanie omawianego pisma jako zarzuty z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Po pierwsze niedopuszczalne jest działanie sprzeczne z wolą zobowiązanego, po drugie czas który upłynął pomiędzy terminem na wniesienie zarzutów (który w sprawie z uwagi na doręczenie tytułu wykonawczego w dniu 8.06.2007 r. upłynął bezskutecznie w dniu 15.06.2007 r.) a dniem, w którym wniesiono żądanie, tj. 22.08.2007 r. wskazywał, że jeśli były to zarzuty, to spóźnione. Bezskuteczny upływ terminu do zaskarżenia rozstrzygnięcia lub czynności, stabilizuje te akty i wprowadza pewność obrotu prawnego. Rozpatrując zarzuty organy przyznały zobowiązanemu więcej praw niż wynika to z ustawy. Nie zmienia tej oceny fakt, że pismo organu egzekucyjnego z dnia 20.09.2007r., doprowadziło niejako do "wymuszenia" na wierzycielu zajęcia stanowiska w formie postanowienia, aczkolwiek nie wynikało zeń, iż postanowienie ma dotyczyć stanowiska w sprawie zarzutów zobowiązanego, nad czym , zapominając o wskazaniach z własnego pisma z dnia 28.08.2007r. – przeszedł do porządku organ egzekucyjny. Zobowiązany powołał się na art. 7 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny nie mógł żądać od wierzyciela zajęcia stanowiska w sprawie, gdyż w tym zakresie winien był zwrócić uwagę na treść art. 45 § 1 tejże ustawy. Ubocznie Sąd stwierdza, że wadliwy jest pogląd organu odwoławczego, że zażalenie zobowiązanego nie zobowiązywało do merytorycznej oceny stanowiska wierzyciela. Prawdą jest, że stanowisko wierzyciela nie kończy sprawy, że ostatecznie zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne rozpatrzy organ egzekucyjny, ale organ odwoławczy nie dostrzega, że stanowisko wierzyciela wiąże organ egzekucyjny. W konsekwencji organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. (por. wyrok z dnia 7.12.2006 r. I SA/Po 443/06 niepubl., wyrok z dnia 22.02.2007 r., sygn. akt I SA/Ol 32/07 niepubl., wyrok z dnia 21.11.2006 r., sygn. akt I SA/Gd 213/06, niepubl., wyrok z dnia 24.09.2007 r., sygn. akt I SA/Gl 185/07 niepubl.). Wiążący charakter stanowiska wierzyciela wymaga więc , aby organ odwoławczy, zgodnie z art. 15 kpa, ponownie rozpatrzył sprawę w pełnym jej zakresie (por. wyrok z dnia 20.121999 r. sygn. akt IV SA 274/97, LEX nr 48234). Wobec powyższego, skoro wierzyciel nie miał obowiązku ustosunkować się do żądania organu egzekucyjnego w formie postanowienia, Sąd uchylając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego, uchylił również postanowienie z dnia [...] Burmistrza nr [...] i wyraża na podstawie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pogląd, że dalsze prowadzenie postępowania w kwestii zarzutów jest bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. /-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont /-/ S. Małek