I FSK 1801/08

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2010-02-11

Skład orzekający: Juliusz Antosik, Marek Kołaczek, Roman Wiatrowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy podatkowe i sąd administracyjny prawidłowo uznały ewidencję sprzedaży detalicznej za nierzetelną, opierając się na danych z kasy fiskalnej i zeznaniach podatnika, pomimo zarzutów o naruszeniu przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących zbierania i oceny dowodów?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zaaprobował ustalenia organów podatkowych. Organy podatkowe miały prawo uznać ewidencję sprzedaży detalicznej za nierzetelną, opierając się na danych z kasy fiskalnej i wyjaśnieniach podatnika, nawet jeśli podatnik nie był zobowiązany do posiadania kasy fiskalnej. Ocena dowodów dokonana przez organy podatkowe mieściła się w granicach swobodnej oceny dowodów i nie naruszała przepisów Ordynacji podatkowej.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła podatku od towarów i usług za grudzień 2001 r. oraz za poszczególne miesiące 2002 i 2003 r. Organy podatkowe określiły zobowiązanie podatkowe i nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym, uznając, że podatnik zaniżył wartość obrotu opodatkowanego VAT z tytułu sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, co potwierdzały wydruki z kasy rejestrującej. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatnika, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną i zasądzono od A. J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 1800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Juliusz Antosik, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Roman Wiatrowski, Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 386/08 w sprawie ze skarg A. J. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 grudnia 2007 r., nr [...] , 7 grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2001 r. oraz za poszczególne miesiące 2002 i 2003 r. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 1800 zł (słownie: jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 386/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. J. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 i 7 grudnia 2007 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2001 i 2002 r. oraz za poszczególne miesiące 2002 i 2003 r. Decyzjami z 31 maja i 31 lipca 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. określił Skarżącemu kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do rozliczenia w następnych okresach rozliczeniowych za grudzień 2001 r., styczeń, luty, marzec 2002 r., luty i listopad 2003 r. oraz zobowiązanie podatkowe za poszczególne miesiące od maja 2002 r. do stycznia 2003 r. i od marca do października 2003 r., a także kwotę do zwrotu różnicy podatku na rachunek bankowy za kwiecień 2002 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania podatkowego organ podatkowy ustalił, że rozliczenia podatkowe w zakresie podstawy opodatkowania i podatku należnego dokonywane były w oparciu o wystawiane przez Skarżącego na rzecz podmiotów gospodarczych faktury VAT oraz ręcznie prowadzoną ewidencję sprzedaży detalicznej w bufecie przy ul. K. Ponadto w trakcie kontroli stwierdzono, że w bufecie przy ul. K. znajdowała się kasa rejestrująca, które to urządzenie - co nie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie - zostało nabyte przez skarżącego w 2001 r. i nie zostało zgłoszone do właściwego urzędu skarbowego. Urządzenie to w momencie rozpoczęcia kontroli pracowało w trybie fiskalnym, do pamięci urządzenia wprowadzone były dane adresowe i imienne skarżącego, z wyjątkiem jego numeru identyfikacji podatkowej (do pamięci kasy rejestrującej wprowadzony był bowiem nadal NIP poprzedniego użytkownika). Zgodnie z ustaleniami protokołu z kontroli Skarżący zaniżył wartość obrotu opodatkowanego VAT z tytułu sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej dokonywanej w bufecie przy ul. K. Fakt ten, zdaniem kontrolujących, potwierdzają wydruki z pamięci z kasy rejestrującej, odczytane w trakcie kontroli w obecności Skarżącego. W protokole przyjęto, że cała wartość podatku należnego wynikająca z raportów zapisanych w pamięci fiskalnej kasy była sprzedażą zrealizowaną w rzeczywistości przez Skarżącego. Organy przyjęły również, że wartość tej sprzedaży, pomniejszona o wartość obrotu zafakturowanego realizowanego na rzecz niektórych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, odpowiada wartości sprzedaży dokonywanej na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej. Po rozpatrzeniu odwołań Strony, decyzjami z 7 i 19 grudnia 2007 r., Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy w/w decyzje organu pierwszej instancji. Po rozpoznaniu skargi na powyższe decyzje organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie. Jak wskazał Sąd, w niniejszej sprawie istota sporu sprowadzała się do ustaleń faktycznych poczynionych przez organy podatkowe, bowiem konsekwencją tak ustalonego stanu faktycznego było zastosowanie niebudzących wątpliwości przepisów prawa materialnego. Z protokołu przesłuchania skarżącego wynika, że kasa, którą posiadał służyła mu do ewidencjonowania sprzedaży detalicznej dla osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej a także dla pracowników firm, którym na koniec miesiąca wystawiana jest faktura. Wobec takiego stwierdzenia, zdaniem Sądu, organy podatkowe zasadnie odliczyły wartość tego obrotu fakturowanego od tego wynikającego z pamięci modułu kasy fiskalnej, a pozostały obrót przyjęły do podstawy opodatkowania. Jak argumentuje ponadto Sąd, niespornym faktem jest, iż wszystkie raporty dobowe zawierają podobne kwoty, zbliżoną ilość paragonów nie odbiegające od średniej, co tylko potwierdza, iż w bufecie osiągany był obrót o określonej, względnie stałej wysokości przy podobnej ilości klientów, a przeczy tezie jakoby kasa była używana w celu zabawy, czy też kilkukrotnemu ewidencjonowaniu tego samego obrotu. Zatem – w ocenie Sądu - zasadnie organ dał wiarę wyjaśnieniom Skarżącego udzielonym w trakcie postępowania kontrolnego, oraz nieusuwalnym danym zawartym w pamięci kasy fiskalnej. Nie dał natomiast wiary późniejszym hipotezom stawianym przez Skarżącego, opartym na zeznaniach obecnego i byłych jego pracowników złożonych w charakterze świadka, tj. R. S., M. A. i P. S., z uwagi na to, iż dane zawarte w module kasy nie potwierdzały, a także nawet nie uprawdopodabniały tych zeznań. Zatem odnosząc się do stanu faktycznego, w ocenie Sądu, organy podatkowe prawidłowo określiły podstawę opodatkowania, a w konsekwencji prawidłowo określiły podatek od towarów i usług za kontrolowane miesiące. Zdaniem sądu I instancji. zebrany materiał dowodowy pozwalał organom na przyjęcie takiej podstawy opodatkowania, jaką organ wskazał w zaskarżonych decyzjach z uwzględnieniem obrotów z kasy fiskalnej. Skoro podatnik stwierdził w przesłuchaniu, iż dokonywał ewidencjonowania obrotów na tej kasie, to nie ma podstaw prawnych aby nie uznać tego dowodu za wiarygodny. Nie sposób było uznać za dowód prowadzonych ewidencji, które nie odzwierciedlały całości obrotu. W związku z tym zasadnie organ uznał je za nierzetelne. Pismem z dnia 4 sierpnia 2008 r. Strona wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku sądu I instancji, w której zarzuciła: 1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.) - mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a, które polegało na nieuwzględnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż postępowanie podatkowe zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organy podatkowe i zaakceptowania błędnie ustalonego stanu faktycznego przez sąd administracyjny ze względu na zastosowaną normę prawa materialnego. W rezultacie tych naruszeń Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał wyrok oddalający skargi, pomimo tego, iż istniały przesłanki ich uwzględnienia; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego, które zostały wydane z naruszeniem art. 193 § 2 Ordynacji poprzez uznanie za nierzetelne ewidencji sprzedaży detalicznej podatnika i odrzucenie ich jako dowód w prowadzonym postępowaniu podatkowym w sytuacji, gdy nie zostało obalone domniemanie prawne prawidłowości danych wynikających z tych ewidencji. Uzasadniając powyższe zarzuty Strona wskazała m.in., że postępowanie organów podatkowych, zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie odpowiada normie art. 187 Ordynacji - zobowiązującej organy do zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz normie art. 121 Ordynacji - ustanawiającej obowiązek podejmowania działań przez organy w sposób budzący zaufanie podatników. Sprzeczne jest również z art. 122 Ordynacji, skoro ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozwala na bezkrytyczne przyjęcie zapisów z kasy rejestrującej jako podstawy wydania decyzji podatkowej. Jak argumentuje Strona, w sytuacji wielokrotnego ewidencjonowania tego samego obrotu dane z kasy odzwierciedlały w rzeczywistości nie obrót, lecz jego wielokrotność. Mając na uwadze powyższe Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw. W postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, za wyjątkiem sytuacji gdy zachodzi nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, między innymi, pełne związanie postawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej, którą określają w jakim zakresie sąd kasacyjny bada zaskarżone orzeczenie. Złożona w sprawie niniejszej skarga kasacyjna oparta jest na przewidzianej w art. 174 p.p.s.a. drugiej podstawie kasacyjnej - zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania. Dla skuteczności tego zarzutu wykazać należy, iż wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a autor skargi kasacyjnej wskazuje na wadliwą - jego zdaniem - ocenę materiału dowodowego. Sformułował bowiem pogląd, że postępowanie podatkowe zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organy podatkowe i zaakceptowanie błędnie ustalonego stanu faktycznego przez sąd administracyjny ze względu na zastosowaną normę prawa materialnego. W rezultacie tych naruszeń Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał wyrok oddalający skargi, pomimo tego, iż istniały przesłanki ich uwzględnienia. W uzasadnieniu wskazanego zarzutu stwierdzono przede wszystkim, że uzasadnienie rozstrzygnięcia podjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest na tyle enigmatyczne, iż w efekcie nie daje się skontrolować. Wojewódzki Sąd Administracyjny skupił się bowiem na dwóch elementach materiału dowodowego, to jest na wyjaśnieniach Skarżącego składanych w trakcie kontroli ( ... ) oraz tym, że obroty zapisane w pamięci fiskalnej urządzenia w poszczególnych okresach są porównywalne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Mając na uwadze charakter czynności procesowej polegającej na sporządzeniu uzasadnienia wyroku, stwierdzić należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. będzie skuteczny tylko wtedy, gdy połączony zostanie z innymi uchybieniami Sądu zaistniałymi na etapie rozpoznania skargi lub, gdy wadliwość uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia jest tego rodzaju, że nie pozwala na kontrolę kasacyjną tego orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 30.08.2006 r. sygn. akt II OSK 1109/06, wyd. elektr. LEX, Gdańsk 2008 nr 266425). W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku wad takich nie posiada, bowiem zawiera wszystkie niezbędne elementy wskazywane w art. 141 § 4 p.p.s.a. W tej sytuacji dla oceny skuteczności omawianego zarzutu naruszenia przepisów postępowania podstawowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy istotnie postępowanie podatkowe zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organy podatkowe i zaakceptowanie błędnie ustalonego stanu faktycznego przez sąd administracyjny ? Wskazanych w tym zakresie naruszeń prawa pełnomocnik skarżącego upatrywał w tym, że skoro skarżący nie był obowiązany do posiadania kasy fiskalnej, to dane zapisane w pamięci kasy nie muszą z założenia odzwierciedlać rzeczywistego obrotu. Wyeksponowano przy tym okoliczność, że skarżący wykorzystywał kasę zarówno w celu kontroli zatrudnionych pracowników (i w tym zakresie można uznać, że zapisy kasy odpowiadały wartości obrotu), lecz również po to, aby usprawnić zliczanie utargu dziennego oraz dokonywać rozliczeń z niektórymi podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą. Naruszenia art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej autor skargi kasacyjnej uparuje w sprzeczności tezy, że dane z pamięci kasy fiskalnej odzwierciedlały rzeczywisty obrót z zeznaniami świadków M. A. i R. S. Odnosząc się do tej argumentacji stwierdzić trzeba, że rację ma oczywiście autor skargi kasacyjnej, że w realiach niniejszej sprawy dane zapisane w pamięci kasy nie musiały z założenia odzwierciedlać rzeczywistego obrotu, skoro skarżący nie był obowiązany do posiadania kasy fiskalnej. Prawdziwe pozostaje także twierdzenie, że: " ... na tej samej zasadzie można byłoby również uznać komputer znajdujący się w miejscu sprzedaży, w którym dokonywane są różnego rodzaju notatki i operacje liczbowe, za urządzenie zawierające dane na temat rzeczywistego obrotu podatkowego". Jednakże powyższe okoliczności miały na uwadze organy podatkowe i z tych względów przeprowadziły postępowanie dowodowe, aby móc dokonać oceny danych zawartych w pamięci kasy fiskalnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rezultaty tej oceny zostały zasadnie zaaprobowane przez sąd pierwszej instancji. Słusznie sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na okoliczność, że z protokołu przesłuchania skarżącego, wynika, że kasa, którą posiadał służyła mu do ewidencjonowania sprzedaży detalicznej dla osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej a także dla pracowników firm, którym na koniec miesiąca wystawiana jest faktura. W tej sytuacji słusznym było stwierdzenie sądu, że organy podatkowe zasadnie odliczyły wartość tego obrotu fakturowanego od tego wynikającego z pamięci modułu kasy fiskalnej a pozostały obrót przyjęły do podstawy opodatkowania. Okoliczności dotyczące wysokości raportów dobowych jak i analiza zeznań przesłuchanych w sprawie świadków pozwoliły na ocenę dowodu jaki stanowiły zapisy z pamięci kasy fiskalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., wyjaśnił dlaczego organy nie naruszyły art. 122, 187 § 1, 190 Ordynacji podatkowej, podkreślając, że zasadnie organ dał wiarę wyjaśnieniom skarżącego udzielonym w trakcie postępowania kontrolnego, oraz nieusuwalnym danym zawartym w pamięci kasy fiskalnej, nie dał natomiast wiary późniejszym hipotezom stawianym przez skarżącego opartym na zeznaniach obecnego i byłych jego pracowników złożonych w charakterze świadka, z uwagi na to, iż dane zawarte w module kasy nie potwierdzały, a także nawet nie uprawdopodabniały tych zeznań. Ocena dowodów jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzystała ona z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem "Organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ podatkowy w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. W teorii prawa podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (tak B. Adamiak w "Kodeksie postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 1996 r. str.376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do podważania prawidłowości dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie pomijając żadnego z jego elementów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy odniósł się do wszystkich, zgłoszonych przez skarżącą twierdzeń i powołanych przez nią dowodów. Wnioski organów podatkowych sprowadzające się do stwierdzenia, że do pamięci kasy fiskalnej wprowadzano zarówno sprzedaż dla osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej a także dla pracowników firm, którym na koniec miesiąca wystawiana jest faktura były logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego jeśli zważyć, że kasa służyła skarżącemu przede wszystkim do kontroli utargów dziennych, sprzedanych posiłków i napojów, co potwierdziły zeznania świadka - bufetowej R. S. Nie doszło również do naruszenia w zaskarżonym wyroku art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. utrzymujące w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., które zostały wydane z naruszeniem art. 193 § 2 Ordynacji poprzez uznanie za nierzetelne ewidencji sprzedaży detalicznej podatnika i odrzucenie ich jako dowód w prowadzonym postępowaniu podatkowym w sytuacji, gdy nie zostało obalone domniemanie prawne prawidłowości danych wynikających z tych ewidencji. Odnosząc się do tego zarzutu, w punkcie wyjścia należy zauważyć, że wskazany przepis stanowi że: "Księgi podatkowe uważa się za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty". Co kryje się za pojęciem "rzetelnej księgi podatkowej" trafnie oddaje teza wyroku NTA z dnia 9 grudnia 1927 r., 2581/25, P. Popiel, M. Morender, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Lwów 1937, s. 201 (przwołana przez P.Pietrasza w Komentarzu do art. 193 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.05.8.60), [w:] C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.), gdzie stwierdzono, że: "Rzetelne księgi podatkowe powinny zawierać obraz wszystkich zdarzeń gospodarczych (rzeczywistości gospodarczej) mogących mieć wpływ na wysokość podatku, które to zdarzenia powinny być w nich utrwalone. Za rzetelne, zgodnie ze zwyczajnym znaczeniem tego wyrazu, uważane są księgi, jeżeli zawierają wszystkie fakty, będące przedmiotem wpisów do ksiąg, i to w całości zgodnie z prawdą". Słusznie zatem P. Pietrasz zauważył w przywołanym Komentarzu, że: " ... Z wykładni a contrario art. 193 § 2 o.p. wynika, że księgi są nierzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy nie odzwierciedlają stanu rzeczywistego. Ordynacja podatkowa nie przewiduje jakichkolwiek wyjątków od uznania księgi, która nie odzwierciedla stanu rzeczywistego, za nierzetelną. Nierzetelność ta jest więc bezwzględna i niestopniowana. Księga podatkowa nie może być zatem bardziej lub mniej nierzetelna". W orzecznictwie wskazuje się, że na gruncie art. 193 § 2 Ordynacji podatkowej, przy ocenie rzetelności księgi podatkowej organy podatkowe mają prawo brać pod uwagę porównanie ilości i wartości zakupionych i sprzedanych towarów handlowych wynikające z ksiąg oraz dowodów źródłowych. Stwierdzenie niezgodności pomiędzy ilością i wartością zakupionych i sprzedanych towarów dowodzi bowiem, że zapisy dokonywane w księdze nie odzwierciedlają stanu rzeczywistego, a zatem, że księga jest nierzetelna (wyrok NSA z 25 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Łd 2083/98, opubl. CBOS). Należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej (zgodnie z przywołanymi w skardze kasacyjnej wyrokami NSA z dnia 26 czerwca 2006 r., sygn. II FSK 572/5, z dnia 31 marca 2006 r. sygn. akt: II FSK 462/05 i II FSK 695/05), że podstawą do uznania za nierzetelną ksiąg podatkowych nie mogą być sprzeczności ekonomiczno – kalkulacyjne. Jednak nie oznacza to samo przez się, że tego typu okoliczność nie może być poddana ocenie jak każdy inny dowód, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Ocena wszystkich tych dowodów pozwalała na uznanie nierzetelności ksiąg podatkowych skarżącego, na podstawie których dokonywał on wyliczeń podatku. Zaaprobowanie przez sąd pierwszej instancji tezy organów podatkowych, że skoro podatnik stwierdził w przesłuchaniu, iż dokonywał ewidencjonowania obrotów na tej kasie, to nie było podstaw prawnych, aby nie uznać tego dowodu za wiarygodny, nie budzi zastrzeżeń w kontekście sposobu ustalenia podstawy opodatkowania. Stąd też kierując się przedstawionymi wyżej względami Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań w związku z czym, działając na podstawie przepisów art. 184 i art. 204 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło