III SA/Gl 98/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędziowie Asesor WSA Marzanna Sałuda, Asesor WSA Krzysztof Targoński, Protokolant Sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi S.M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego (odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania) 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. odmówił S.M., prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Handlowe "A" w K., przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. nr [...] z dnia [...] r., określającej temu podatnikowi wysokość zobowiązania podatkowego oraz zaległość podatkową w podatku akcyzowym za miesiąc [...]r. Stan sprawy przedstawia się następująco. Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...]r. określił S.M. kwotę zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc [...] r. w wysokości [...] zł oraz kwotę zaległości podatkowej w podatku akcyzowym w wysokości [...] zł. Decyzja ta, została doręczona do rąk ustanowionego przez stronę pełnomocnika dnia [...] r. W dniu [...]r., strona wniosła od przedmiotowej decyzji odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. We wniosku podniosła, iż jej pełnomocnik odebrał decyzję w dniu [...]r., a w dniu [...]r. otrzymała od swego pełnomocnika (adwokata) wypowiedzenie pełnomocnictwa do dalszego reprezentowania. W związku z tym musiała samodzielnie napisać odwołanie. Podała przy tym, że uchybienie ustawowego terminu do wniesienia odwołania było spowodowane jej chorobą ([...]), na którą zapadła w dniu [...]r., w którym zaplanowała wysłanie przedmiotowego odwołania. Wskazała też, że choroba uniemożliwiła jej wyjście z domu i udanie się na pocztę oraz że nie mogła nikogo prosić o wysłanie odwołania, ponieważ była w domu sama. Na dowód choroby dołączyła do wniosku zaświadczenie lekarskie z dnia [...]r. obejmujące dni od [...]r. do [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. postanowieniem z dnia [...] r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wyżej wymienionej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] r. W podstawach prawnych tego postanowienia powołał art. 163 § 2 w związku z art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; zwanej dalej O.p.). W uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazał na stan faktyczny sprawy, a następnie odnosząc się do wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania stwierdził, iż w świetle unormowań art. 162 § 1 O.p., na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia, iż uchybienie terminu do dokonania danej czynności (w tym przypadku do wniesienia odwołania), nastąpiło bez jej winy. Organ ten, powołując się na poglądy doktryny i judykatury, stwierdził, iż o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku uznania, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Taką przeszkodą może być siła wyższa, np.: powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwa w komunikacji, poważny wypadek samochodowy związany z hospitalizowaniem. Jakiekolwiek natomiast niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. W ocenie organu przeświadczenie strony, iż choroba trwająca od [...] do [...] r. potwierdza brak jej winy w niezachowaniu terminu do wniesienia odwołania jest chybione. Organ ten uznał, iż ponieważ strona przebywała na zwolnieniu lekarskim od dnia [...] r. do [...] r., a termin do wniesienia odwołania rozpoczął biec od dnia [...] r. i skończył się w dniu [...] r. strona, wykazując należytą staranność, mogła do dnia [...] r. wnieść skutecznie odwołanie. Nadto w czasie choroby mogła posłużyć się domownikiem w celu wniesienia odwołania. W skardze na ostateczne postanowienie skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 162 § 1 O.p. poprzez jego błędna wykładnię polegającą na przyjęciu, iż skarżący nie zachował należytej staranności, ponieważ nie wniósł odwołania w terminie poprzedzającym dzień zachorowania, który przypadł na ostatni dzień ustawowego terminu do wniesienia odwołania. W jego ocenie prawidłowa analiza tego przepisu winna prowadzić do odmiennego wniosku, W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał te same argumenty, co we wniosku o przywrócenie terminu, powołując się dodatkowo na wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2003 r. (sygn. akt SA/Bd 1850/03), w którym Sąd ten stanął na stanowisku, iż "skoro przepisy prawa uprawniają stronę do dokonania czynności w określonym terminie, to strona ma prawo dokonać tej czynności również w ostatnim dniu tego terminu. W takim wypadku, jeśli w tym ostatnim dniu zachodziły takie okoliczności, które uniemożliwiłyby stronie dokonania czynności bez jej winy, jeżeli strona zgłosiła wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności, należałoby dokonać stosownego rozstrzygnięcia w tej kwestii". Skarżący podkreślił również, iż z istoty choroby wynika, że jej powstanie jest "niezawinione"- zatem skarżący nie mógł przewidzieć, że zachoruje w ostatnim dniu biegnącego terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy wywiódł, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwaną dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia – art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nadto Sąd stwierdza nieważność postanowienia w całości lub w części, tylko wówczas jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dalej wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę. Skarga okazała się zasadna. Przedmiotowe zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przechodząc do kwestii merytorycznej, jaką w rozpoznawanej sprawie jest zgodność z prawem postanowienia wydanego w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 162 § 1 O.p.: "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy." Stosownie do § 2 tego artykułu : "Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony". Zgodnie z unormowaniem § 3 art. 162 O.p. przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 tego artykułu jest niedopuszczalne. Jak podkreśla się zarówno w doktrynie jak i w judykaturze przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestnika postępowania. Instytucja ta ma zastosowanie tylko do terminów procesowych (a nie materialnych), co jednoznacznie wynika z art. 162 § 4 O.p. Cytowany wyżej art. 162 § 1 i § 2 O.p. ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić kumulatywnie (łącznie), a mianowicie: 1) przywrócenie terminu jest uzależnione od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowana barku swojej winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por.: wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r. , sygn. akt II SA/Ka 1977/00 – nie publ.). Uprawdopodobnienie nie oznacza więc udowodnienia braku winy. Przesłanka ta jest analizowana w wielu opracowaniach teoretycznych i orzeczeniach sądowych. Zwraca się w nich uwagę na to, iż: "Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. (...). Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy." (por.: J. Krajewski: [w:] T. Ereciński, M. Jędrzejewska, M. Jodłowski, J. Krajewski, Z. Krzemiński, K. Piasecki, J. Pietrzykowski, E. Wengerek, A. Zieliński: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem. T. 1. Warszawa 1989, s.274-275). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła ona usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. "Nie można natomiast poczytać stronie za winę niedopełnienie jakiegoś nadzwyczajnego wysiłku, np. zagrażającego jego zdrowiu lub życiu [podr.. Sądu] ..." (por.: E. Iserzon [w:] E. Iserzon, J. Starościak : Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory, formularze. Warszawa 1970, s. 136). W orzecznictwie sądowym można wskazać następujące przykłady okoliczności faktycznych, które w ocenie sądów, mogą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu: mylne pouczenie o środkach zaskarżenia (por.: postanowienie WSA w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SA 1983/03 – niepubl.), odebranie w miejscu pracy pisma nie przez stronę, a przez osobę upoważniona przez zakład pracy (por.: postanowienie SN z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt III RN 115/02 – niepubl.).; nieoddanie przesyłki adresatowi przez domownika (por.: wyrok NSA z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt II SA/Kr 2612/98 – niepubl.), obalenie domniemania doręczenia adresatowi pisma (por.: postanowienie NSA z dnia 21 września 2001 r., sygn. akt II SA/Po 2646/00 – nie publ.), nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por.: wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA/Wr 676/99 – niepubl.), zwlekanie z dokonaniem czynności do ostatniego dnia terminu nie jest zawinionym działaniem strony, jeśli więc zdarzenie uniemożliwiające jej dokonanie nastąpiło dopiero w ostatnio dniu – niedokonanie czynności jest niezawinione (por.: postanowienie SN z dnia 20 maja 1970 r., sygn. akt II CR 184/70 – Biuletyn SN 1970, nr 11, poz.20), 2) drugą przesłanką przywrócenia terminu jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu; "Przywrócenie terminu jest instytucją procesowa opartą na zasadzie skargowości. Przywrócenie terminu może nastąpić bowiem wyłącznie na wniosek zainteresowanego, który wniesie wniosek o przywrócenie terminu (art. 162 § 2)" (por. B. Adamiak: [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz 2007. Wrocław 2007, s. 699), 3) trzecią przesłanką jest dochowanie przez zainteresowanego zawitego (nieprzywracalnego) terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia tego wniosku zaczyna biec od dnia ustania przyczyny uchybienia i wynosi 7 dni, 4) czwartą przesłanką jest dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin – np. wniesienie odwołania. Czynność procesową należy zatem dopełnić nie czekając na przywrócenie terminu. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, iż nie podziela stanowisko Dyrektora Izby Celnej w K., że skarżący nie dopełnił jednej, spośród wskazanych wyżej, przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, tzn., że nie uprawdopodobnił, iż nie ponosi winy za niedotrzymanie terminu. Fakt, iż pozostawił czynność wniesienia odwołania na ostatni dzień ustawowego terminu nie stanowi przesłanki do uznania, iż dopuścił się jakiejkolwiek formy niedbalstwa. Ponieważ za pomocą zaświadczenia lekarskiego, którego wiarygodności w żaden sposób organ nie podważył, uprawdopodobnił, iż w ostatnim dniu tego terminu przydarzyła mu się nagła (nie dająca się wcześniej przewidzieć) choroba, która uniemożliwiła mu osobiste wniesienie odwołania, w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów, w ocenie składu orzekającego Sądu nie budzi wątpliwości. Odnośnie możliwości posłużenia się w celu wniesienia odwołania domownikiem, skarżący złożył oświadczenie, iż w dniu [...] r. był sam i nie miał możliwości nikogo poprosić o złożenie odwołania. Prawdziwości tych twierdzeń skarżącego organ także w żaden sposób nie zakwestionował, a nawet nie badał. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że postanowienie (wydane na podstawie art. 163 § 2 O. p.) orzekające o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie jest prawidłowe. Reasumując przedstawione rozważania stwierdzić należy, iż wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Celnej w K. naruszył wskazane wyżej przepisy o postępowaniu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, a w oparciu o art. 200 i art. 205 P.p.s.a. orzekł o zasądzeniu od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.