I OSK 1213/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 2046/07 w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi E. T. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1089/05 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 czerwca 2008 r. odrzucił skargę E. T. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1089/05. E. T. pismem z dnia 9 lipca 2007 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 273 § 3 i art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) czyli z uwagi na późniejsze wykrycie prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w związku z odrzuceniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jej skargi na rozwiązanie stosunku pracy przez Dyrektora Izby Celnej w W. wyrokiem z dnia 30 września 2005 r. wydanym w sprawie o sygn. akt: II SA/Wa 1089/05, wystąpiła z pozwem do Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla W. [...], który wyrokiem z dnia [...], sygn. akt: [...], powództwo oddalił. Od wyroku tego skarżąca złożyła apelację. Następnie Sąd Okręgowy W. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w trybie art. 390 § 1 k.p.c. wystąpił do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 9 stycznia 2007 r. wydanym na rozprawie w sprawie o sygn. akt: II PZP 7/06, odmówił udzielenia odpowiedzi na pytanie, a w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że rozeznanie tego sporu powinno nastąpić w trybie administracyjno-sądowym, określonym w art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 z późn. zm.), a nie przed sądem pracy. Na tej podstawie Sąd Okręgowy W. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym z dnia [...]., sygn. akt: [...], uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego i pozew odrzucił. Odpis tego postanowienia skarżąca otrzymała w dniu 27 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 września 2005 r. odrzucił skargę E. T. o wznowienie postępowania. Sąd I instancji zauważył, iż wskazaną w art. 273 § 3 P.p.s.a. podstawą wznowienia jest późniejsze wykrycie orzeczenia czy orzeczeń dotyczących tej samej sprawy, a orzeczenia te powinny zapaść przed zakończeniem postępowania w sprawie. Dotyczy to ponadto orzeczeń, które zapadły wyłącznie przed sądem, który wydał orzeczenie objęte skargą o wznowienie (w tym przypadku podstawę taką stanowić mogłyby wyłącznie orzeczenia sądów administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od tego postanowienia uznał, że skarga kasacyjna oparta była na usprawiedliwionych podstawach i postanowieniem z dnia 28 listopada 2007 r., wydanym w sprawie o sygn. akt: I OSK 1699/07, uchylił zaskarżone postanowienie, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu Sąd II instancji podał, że stosownie do postanowień art. 273 § 3 P.p.s.a., można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Co do zasady, podstawą skargi o wznowienie postępowania może być tylko takie, wykryte później, prawomocne orzeczenie dotyczące tego samego stosunku prawnego, które było już prawomocne, zanim zapadło orzeczenie w postępowaniu, którego wznowienia się żąda, niemniej jednak w okolicznościach tej sprawy skargę o wznowienie postępowania sądowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym należy uznać za dopuszczalną, skoro sąd powszechny, pomimo wcześniejszego odrzucenia skargi przez sąd administracyjny, pozew E. T. odrzucił wskazując na właściwość dochodzenia roszczeń w tej sprawie przed sądem administracyjnym. W przeciwnym, bowiem razie doszłoby do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 czerwca 2008 r. ponownie odrzucił skargę E. T. o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż stosownie do postanowień art. 277 ustawy P.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym, liczonym od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Termin ten jest terminem procesowym zawitym. Strona, która uchybiła powyższemu terminowi, może złożyć wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 86 ustawy P.p.s.a. O rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania decyduje data, w której strona faktycznie dowiedziała się o podstawie wznowienia. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca faktycznie dowiedziała się o przyczynach wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2005 r., sygn. akt: II SA/Wa 1089/05 o odrzuceniu jej skargi na rozwiązanie przez Dyrektora Izby Celnej w W. stosunku pracy, z treści uzasadnienia wydanego na rozprawie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt: II PZP 7/06. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że "... rozeznanie tego sporu powinno nastąpić w trybie administracyjno-sądowym..." Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej oświadczył, że doręczenie tego postanowienia nastąpiło w dniu 14 lutego 2007 r. Skoro, więc skargę o wznowienie postępowania skarżąca wniosła w dniu 9 lipca 2007 r., Sąd uznał, że skargę tę wniesiono po upływie terminu określonego w art. 277 P.p.s.a. Postanowienie to zaskarżyła skarżąca. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj: - naruszenie art. 273 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 363 § 1 i w zw. z art. 390 § 2 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie prawomocnym orzeczeniem stanowiącym podstawę wznowienia postępowania jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II PZP 7/06, nie zaś postanowienie Sądu Okręgowego W. [...] w W., [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]., sygn. [...], - naruszenie art. 277 w zw. z art. 273 § 3 i wzw. z art. 281 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania wskutek późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia rozpoczął się w niniejszej sprawie od doręczenia skarżącej – E. T. postanowienia Sądu Najwyższego, tj. od dnia 15 lutego 2007 r. nie zaś od doręczenia postanowienia Sądu Okręgowego W. [...] w W., tj. od dnia 28 maja 2007 r. i tym samym, że termin do wniesienia skargi o wznowienie nie został zachowany. Zgodnie z art. 273 § 3 P.p.s.a. podstawą wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, zakończonego prawomocnym orzeczeniem jest późniejsze wykrycie prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Ponadto jak podkreślił pełnomocnik, z samej treści powołanego wyżej postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1699/07 wynika wprost, że przesłankę wznowienia w 273 § 3 P.p.s.a. w niniejszej sprawie stanowiło prawomocne orzeczenie sądu innego niż sąd administracyjny. Kryteria prawomocności orzeczenia podlegają ocenie na podstawie właściwych dla danej sprawy przepisów postępowania. W myśl art. 363 § 1 k.p.c. prawomocnym orzeczeniem jest orzeczenie, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Skoro Sąd Najwyższy odmówił udzielenia odpowiedzi na zapytanie prawne Sądu Okręgowego W. [...] w W., to Sąd ten nie był związany zawartą w postanowieniu Sądu Najwyższego oceną prawną ( wniosek z art. 390 § 2 k.p.c.). Od wydanego na posiedzeniu niejawnym — po otrzymaniu postanowienia Sądu Najwyższego - postanowienia Sądu Okręgowego W. [...] w W. jako sądu odwoławczego nie służyły skarżącej – E. T. żadne środki odwoławcze ani też środki zaskarżenia i z tym momentem stawało się ono prawomocne. Podniesione argumenty dowodzą, zatem, że orzeczeniem prawomocnym w rozumieniu art. 273 § 3 P.p.s.a., było postanowienie Sądu Okręgowego W. [...] w W., natomiast takiego przymiotu nie sposób przypisać postanowieniu Sądu Najwyższego, co uzasadnia zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie 273 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 363 § 1 i w zw. z art. 390 § 2 k.p.c. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 273 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz są również z urzędu inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy. Istota wznowienia postępowania sądowego zasadza się na możliwości wzruszenia prawomocnego rozstrzygnięcia sądu. Odnosząc się do zakresu przedmiotowego dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania, należy przyjąć za doktryną, że dopuszczalne jest wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym rozstrzygnięciem, co do istoty sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając w tej sprawie skargę kasacyjną E. T. postanowieniem z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1699/07 przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż co prawda można żądać wznowienia postępowania na tej podstawie tylko w sytuacji późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tego samego stosunku prawnego, które było już prawomocne zanim zapadło orzeczenie w postępowaniu, którego wznowienia się żąda. Niemniej jednak w okolicznościach tej konkretnej sprawy skargę o wznowienie postępowania należało uznać za dopuszczalną. Sąd II instancji wyjaśnił, że za przyjęciem takiego stanowiska przemawia fakt odrzucenia przez sąd powszechny powództwa skarżącej, pomimo wcześniejszego odrzucenia skargi przez sąd administracyjny. Niedopuszczenie do rozpoznania na tym etapie skargi skarżącej o wznowienie postępowania naruszałoby, bowiem jak dodatkowo dodał Sąd, konstytucyjne prawo do sądu. Sąd powszechny zastosował się do wskazań Sądu Najwyższego zawartych w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2007 r. i odrzucił pozew E. T.. Uznanie więc przez Sąd I instancji, że skarga E. T. o wznowienie postępowania na tym etapie przed sądem administracyjnym jest niedopuszczalna, było w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszeniem art. 58 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny nie mógł odrzucić skargi. Innymi słowy odrzucenie skargi przez sąd administracyjny, który uznał się niewłaściwy do jej rozpoznania, a następnie odrzucenie powództwa przez sąd powszechny z tej samej przyczyny – pomimo odrzucenia wcześniej skargi przez sąd administracyjny - daje podstawy do wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania z powołaniem się na art. 273 § 3 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd I instancji związany był oceną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako Sądu II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1699/07 wskazał wyraźnie, że skarga o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie jest dopuszczalna z uwagi na konieczność zagwarantowania stronie prawa do sądu. Wskazał również, że Sąd I instancji naruszył przepis art. 58 § 4 w związku z art. 276 P.p.s.a. odrzucając skargę E. T. o wznowienie postępowania pomimo tego, że sąd powszechny uznając się niewłaściwym w jej sprawie wcześniej odrzucił powództwo. Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie dopuszczalna jest skarga o wznowienie postępowania na bazie art. 273 § 3 P.p.s.a. Z omawianego rozstrzygnięcia wynika także, że Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, iż to rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego powinno być brane pod uwagę jako to później wykryte prawomocne orzeczenie dotyczące tej samej sprawy. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał na nowo ustaleń faktycznych, przy czym nie są one, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodne z wykładnią prawa podjętą wcześniej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z uzasadnienia postanowienia Sądu II instancji z dnia 28 listopada 2007 r. wynika jednoznacznie, że prawomocne orzeczenie na bazie, którego można wystąpić z żądaniem wznowienia jest orzeczenie Sądu Okręgowego. Sąd I instancji powołując się na art. 277 P.p.s.a. wskazał, że skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy. Termin ten zaś liczy się od momentu, w którym strona dowiedziała się o podstawie do wznowienia. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie jednak zwrócić uwagę, że przepis ten nie może być wykładany w oderwaniu od treści art. 273 § 3 P.p.s.a. To zaś oznacza, że skarga E. T. była wniesiona w terminie. Nie można bowiem uznać, że złożenie jej po wydaniu orzeczenia przez Sąd Okręgowy pociąga za sobą jej niedopuszczalność z powodu przekroczenia terminu. Dodać także należy, że można żądać wznowienia postępowania na tej podstawie w sytuacji wykrycia później prawomocnego orzeczenia, ale ma to być orzeczenie, które rozstrzyga sprawę merytorycznie. Orzeczenie Sądu Najwyższego w tej sprawie nie kończyło postępowania w sprawie, czyli nie rozstrzygało jej, co do istoty. Takim orzeczeniem było natomiast orzeczenie Sądu Okręgowego. Działania, które podjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenić należy jako nieprawidłowe. Strona postępowania musi mieć zagwarantowane prawo do sądu. Dokonywanie takiej wykładni przez Sąd jak w niniejszej sprawie jest zagrożeniem dla interesów strony i nie może akceptowane, ponieważ nie daje gwarancji na rzetelną realizację prawa do sądu, które wynika z zasady demokratycznego państwa prawnego. Prawdo do sądu to prawo do uruchomienia procedury przed sądem, jak też prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury oraz prawo do wyroku. Skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem weryfikacji orzeczeń, ale nie oznacza to, że strona powinna być całkowicie pozbawiona takiej możliwości ich weryfikacji. Powaga rzeczy osądzonej powinna chronić te orzeczenia, które odpowiadają wymogom praworządności, a więc gdy są zgodne z prawdą materialną i z prawem. Postępowanie w sprawie wznowienia ma zmierzać właśnie do ustalenia czy postępowanie, którego produktem jest dane orzeczenie spełnia te wymogi i powinno funkcjonować w obrocie prawnym. W takim stanie faktycznym jak w rozpoznawanej sprawie, nie można przyjąć, że były podstawy do uznania skargi E. T. za spóźnioną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ponownie powinien nadać skardze o wznowienie postępowania bieg i rozpoznać ją merytorycznie. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.