I GZ 1/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. H. – P. W. "H." I. – E. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Po 476/08 w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Po 476/08 oddalił wniosek I. H. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2008 r., Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że I. H., reprezentowany przez pełnomocnika (radcę prawnego), w dniu 18 września 2008 r. złożył w biurze podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargę (opatrzoną datą 17 września 2008 r.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P., doręczoną stronie w dniu 18 sierpnia 2008 r. Skarga jako niewłaściwe wniesiona bezpośrednio do sądu, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III, została przekazana Dyrektorowi Izby Celnej w P., o czym powiadomiono pełnomocnika skarżącego pismem doręczonym mu w dniu 24 września 2008 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niedochowanie trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia, wskazując że nadana została w placówce pocztowej w dniu 18 września 2008 r. zaś do organu wpłynęła w dniu 19 września 2008 r. Jednocześnie poinformował, że drugi egzemplarz tej samej skargi został przekazany bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P., a następnie odesłany do Dyrektora Izby Celnej w P. w ślad za pismem nr [...]. Wyjaśnił, że odpowiedź na skargę uwzględnia zarówno skargę wniesioną do Dyrektora Izby Celnej, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W piśmie, z dnia 13 września 2008 r. złożonym w biurze podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. dnia 14 października 2008 r., skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że doszło do nieumyślnego uchybienia proceduralnego, polegającego na wniesieniu skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej jeden dzień po upływie ustawowego terminu. W dniu 18 września 2008 r. skarga została przygotowana do złożenia za pośrednictwem operatora pocztowego. Zadaniem przyjętego na staż studenta drugiego roku prawa było nadanie skargi w tym dniu w placówce pocztowej. Tymczasem, stażysta sugerując się praktyką przyjętą w Kancelarii (pisma w obrębie miasta Poznania doręczane są bezpośrednio) zostawił je do rozniesienia w dniu następnym. Postąpił tak również, dlatego iż pismo trafiło do niego w późnych godzinach popołudniowych, kiedy urzędy oraz sądy są już nieczynne i niemożliwe jest złożenie korespondencji we właściwym biurze podawczym. W dniu 19 września 2008 r. stażysta dostarczył skargę bezpośrednio do biura podawczego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. Pomyłka praktykanta wynikała z nieznajomości trybu kierowania skarg do sądów administracyjnych za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek stwierdził, że zaniedbanie, czy pomyłka, pracownika odpowiedzialnego w kancelarii za wysyłkę korespondencji nie usprawiedliwia żądania przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. W myśl art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym jest możliwe, jeżeli strona uchybiła terminowi do dokonania czynności bez swojej winy. Wniosek o przywrócenie terminu może złożyć także pełnomocnik ustanowiony do reprezentowania strony w postępowaniu, co wyklucza możliwość złożenia wniosku przez samą stronę z tej tylko przyczyny, że nie ponosi ona odpowiedzialności za zaniedbanie pełnomocnika. Wniosek strony o przywrócenie terminu, któremu uchybił pełnomocnik musi wskazywać na brak winy w uchybieniu terminu ze strony pełnomocnika procesowego. Z kolei profesjonalny pełnomocnik ponosi odpowiedzialność za działania lub zaniedbania osób, którymi posługuje się przy dokonywaniu czynności procesowych w imieniu swoich mocodawców. Sąd stwierdził, że całkowicie chybiona jest argumentacja skarżącego, że w okolicznościach sprawy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy pełnomocnika, gdyż to "praktykant nie zorientował się, iż uchybił terminowi" do wniesienia skargi. Sąd badając przesłankę braku winy w uchybieniu terminu przez pełnomocnika skarżącego, nie podzielił stanowiska wyrażonego we wniosku. Kryterium braku winy, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, a przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, w sytuacji nawet lekkiego chociażby niedbalstwa. Przy ocenie spełnienia przesłanki braku winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej należy wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Zdaniem WSA, powszechna praktyka przyjmowania na staż studentów prawa, nie jest przeszkodą nie do przezwyciężenia. Jednocześnie to pełnomocnik skarżącego powierzył czynność złożenia skargi stażyście niezaznajomionemu z trybem wnoszenia skarg do sądu administracyjnego. Nieznajomość prawa nie uzasadnia przyjęcia braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności w postępowaniu sądowym. Mając na uwadze, że działania praktykanta kancelarii obciążają jego patrona, niedopuszczalne było przyjęcie braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi i uzasadniało odmowę przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Pełnomocnik I. H. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że nie można rozciągać odpowiedzialności pełnomocnika strony na działania lub zaniechania stażysty. Jego zdaniem stażysta odbywający bezpłatnie praktykę w kancelarii radcy pranego nie może być traktowany na równi z pracownikiem. Jego wiedza, umiejętności oraz doświadczenie są bowiem ograniczone zaś za swoją pracę nie pobiera on żadnego wynagrodzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że z mającego zastosowanie w sprawie art. 86 § 1 p.p.s.a. wynikają dwa rodzaje obowiązków. Powołany przepis obciąża wnioskodawcę ciężarem uprawdopodobnienia przesłanek w nim określonych. Użyte w tym przepisie nieostre pojęcie braku winy wymaga skonkretyzowania w postaci dokładnej i wyczerpującej argumentacji skarżącego, względnie gdy okaże się to konieczne, zobrazowania sytuacji za pomocą odpowiednich dokumentów. Z tym obowiązkiem skarżącego powiązany jest obowiązek Sądu, dokonania wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innych elementów, które pozwalają domniemywać, że wskazane okoliczności mieszczą się w hipotezie art. 86 § 1 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że w swojej ocenie Sąd związany jest granicami wytyczonymi przez art. 85 p.p.s.a., tj. zasadą bezskuteczności czynności sądowych dokonanych po upływie terminu. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem wyjątkiem od tej ogólnej zasady. Z powyższych rozważań wynika, że w zażaleniu skarżący powinien wykazać, iż Sąd nie wywiązał się ze wspomnianych obowiązków, bądź błędnie zakwalifikował stan faktyczny do regulacji warunkujących przywrócenie terminu, a jednocześnie zostały spełnione przez wnioskodawcę wszystkie stawiane przed nim w tych przepisach wymagania. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 1998 r., sygn. akt III SA 7432/98). Warunkiem dopuszczalności przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, jest zatem uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne (zewnętrzne), istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej (wyrok NSA z dnia 13 października 1999 r., IV SA 1656/97). Nawet lekkie niedbalstwo wyklucza zatem możliwość przywrócenia terminu. Z kolei okolicznościami faktycznymi, które mogą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu są np. nieprawidłowe doręczenie pisma procesowego (post. SN z dnia 12 stycznia 1973 r., sygn. akt I CZ157/72), nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. wyr. NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA/Wr 676/99, niepubl.), mylne pouczenie o środkach zaskarżenia (post. WSA w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SA 1983/03, niepubl.), czy nieoddanie adresatowi przesyłki przez domownika (wyr. NSA z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt II SA/Kr 2612/98, niepubl.) i szereg innych - co wymaga podkreślenia - niezależnych od strony okoliczności (por. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz; Zakamycze 2005 r., str. 218 i n.). Odnosząc się zatem do wystąpienia przesłanki braku winy w rozpoznawanej sprawie stwierdzić należy, że do okoliczności uzasadniających odstąpienie od reguły wskazanej w art. 85 p.p.s.a. nie zalicza się błędnego złożenia skargi w biurze podawczym wojewódzkiego sądu administracyjnego przez pracownika (stażystę-praktykanta) kancelarii radcy prawnego. Nie można bowiem uznać, iż mylne wniesienie pisma było zdarzeniem nagłym czy zdarzeniem od strony niezależnym. W sytuacji kiedy strona reprezentowana jest w toku postępowania przez pełnomocnika, skutki jego działań, czy też działań osób którymi się posługuje, w tym uchybień, obciążają stronę. Nie ma przy tym znaczenia charakter prawny formy zatrudnienia w kancelarii radcy prawnego osoby wykonującej powierzone jej czynności. Standardy rzetelności podwyższone są w stosunku do profesjonalnych pełnomocników, którzy czy to działając samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi powinni dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Oznacza to, że nawet w sytuacji zlecania pewnych czynności swoim pracownikom, stażystom czy praktykantom pełnomocnik nie jest zwolniony z obowiązku starannego ich wykonania. Zaniedbania w zakresie pouczenia praktykanta o trybie składania skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego stanowi zawinioną przyczynę uchybienia terminu (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 2 czerwca 2006 r., III SA/Wa 1331/06 niepubl). Wina w uchybieniu terminu była spowodowana brakiem należytej staranności istniejącej zarówno po stronie pełnomocnika skarżącej, jak i stażysty-praktykanta wykonującego powierzone czynności w kancelarii. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.