III SA/Wa 2058/08
WyrokWSA w Warszawie2009-01-07
Skład orzekający: Lidia Ciechomska - Florek, Barbara Kołodziejczak - Osetek, Marta Waksmundzka - Karasińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowej z powodu jej "bezcelowości" jest dopuszczalne, gdy organ podatkowy jest związany różnymi ocenami prawnymi wyrażonymi w orzeczeniach sądowych?Ratio decidendi
Umorzenie postępowania administracyjnego z powodu jego "bezcelowości" nie jest dopuszczalne, gdyż nie stanowi ono samoistnej podstawy do umorzenia na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej. Bezcelowość nie jest tożsama z bezprzedmiotowością postępowania, która jest jedyną przesłanką do umorzenia. Rozbieżność ocen prawnych w orzeczeniach sądowych nie może stanowić podstawy do uznania postępowania za bezprzedmiotowe lub bezcelowe.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi G. Sp. z o.o. na decyzję Ministra Finansów o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji podatkowej dotyczącej VAT za okres maj-październik 2000 r. Minister Finansów umorzył postępowanie, uznając je za bezcelowe z uwagi na sprzeczne wyroki sądów administracyjnych dotyczące tej samej decyzji podatkowej. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i P.p.s.a., w tym art. 153 P.p.s.a. WSA w Warszawie uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Finansów oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów, określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, zasądza od Ministra Finansów na rzecz G. Sp. z o.o. zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska - Florek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak - Osetek, Sędzia WSA Marta Waksmundzka - Karasińska, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wydanej w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do października 2002 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], 2) określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz G. Sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2008 r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 208 § 1 i art. 247 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.,) Minister Finansów, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r., którą umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem G. Sp. z o.o. (dalej -"Skarżąca") w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2001 r.
Z akt sprawy wynika, iż w/w decyzją Izba Skarbowa w P. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] lutego 2001 r., którą określono Skarżącej kwotę zobowiązania podatkowego, zaległości podatkowej, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy oraz ustalono dodatkowe zobowiązanie podatkowe z tytułu nieprawidłowych rozliczeń w podatku od towarów i usług za okres od maja do października 2000 r.
W dniu 7 czerwca 2002 r. Skarżąca, po wyczerpaniu toku instancyjnego i rozpoznaniu sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 26 lutego 2002 r. (sygn. akt SA/Po 1762/01) oddalił jej skargę na decyzję organu odwoławczego, wystąpiła z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej.
Decyzją z [...] czerwca 2003 r. Minister Finansów uznając wniosek za niezasadny odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej.
Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Finansów z [...] sierpnia 2003 r.
Po rozpoznaniu skargi wniesionej na decyzję Ministra Finansów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 2456/03 uznał skargę za niezasadną. Niezależnie od argumentów podnoszonych zarówno przez Skarżąca, jak i przez Ministra Finansów, Sąd wskazał, że na skutek skargi wniesionej przez Skarżącą sprawa była przedmiotem kontroli ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten, wyrokiem z dnia 26 lutego 2002 r. sygn. akt I SA/Po 1762/01, skargę oddalił. Stosownie zaś do treści art. 51 obowiązującej do dnia 31 grudnia 2002 r. ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368, ze zm.), Sąd nie był związany granicami skargi. Rozpoznając skargę, zobligowany był natomiast badać z urzędu, czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Oddalenie skargi oznaczało zatem, że przesłanki takie nie zachodziły.
W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżącej wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 21 września 2005 r. sygn. akt I FSK 116/05 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na zasadność zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - "P.p.s.a.") polegające na oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi, mimo wydania przez Ministra Finansów zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 187 § 1 i 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz naruszenie prawa materialnego poprzez zaakceptowanie błędnej wykładni art. 16a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, prowadzącej do niewłaściwego zastosowania art. 19 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, a także § 50 ust. 4 pkt 5 lit. "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku do towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, które to naruszenie stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
Zdaniem NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił się także naruszenia art. 24 §1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło, przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy, do wadliwego zastosowania art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. W jego ocenie brak było podstaw prawnych do stwierdzenia przez Sąd, że w 2003 r. przepis art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym przewidywał, że dla Ministra Finansów w każdym przypadku rozstrzygania sprawy o stwierdzenie nieważności ostatecznej, wydanej przed dniem 1 stycznia 2003 r. decyzji podatkowej, co do której sąd administracyjny oddalił skargę, stanowi samoistną podstawę do wydania orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania w tym przedmiocie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ponownie rozpoznając sprawę wyrokiem z 8 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 3037/05 uchylił decyzje Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia i [...] czerwca 2003 r. uznając zarazem, że jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Sąd wskazał jednocześnie, że Minister Finansów - rozpoznając ponownie wniosek Spółki o stwierdzenie nieważności decyzji ma obowiązek zastosować zasadę, wynikającą z przepisu art. 153 P.p.s.a. i przyjąć wykładnię wskazanych przepisów prawa podatkowego w powiązaniu z art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, przedstawioną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Minister Finansów.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 4 września 2007 r. sygn. akt I FSK 371/06 oddalił skargę kasacyjną organu. W uzasadnieniu wskazał, iż nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające P.u.s.a. i P.p.s.a. poprzez nie respektowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wiążącej oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie O/Z w Poznaniu z dnia 26 lutego 2002 r.
Ocena prawna, o której mowa wart. 99 ustawy Przepisy wprowadzające P.u.s.a. i P.p.s.a. oraz w art. 153 P.p.s.a., wiąże w danej sprawie. W rozpatrywanym przypadku nie mamy natomiast do czynienia z tą samą sprawą, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie O/Z w Poznaniu w wyroku z dnia 26 lutego 2002 r. orzekał "w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do października 2000 r.", natomiast WSA w Warszawie zaskarżonym wyrokiem orzekał "w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie o podatek od towarów i usług".
W uzasadnieniu wyroku wskazano również, że w sprawie niniejszej zagadnienie wyroku NSA w Warszawie O/Z w Poznaniu z dnia 26 lutego 2002 r. w kontekście zaskarżonego wyroku WSA można byłoby rozpatrywać w aspekcie art. 170 P.p.s.a., jednak naruszenia tego przepisu nie zarzucono w skardze kasacyjnej, a NSA związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Kolejno NSA wyjaśnił, iż Sąd pierwszej instancji w sprawie tej, związany był na podstawie art. 190 P.p.s.a, wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 września 2005 r. (sygn. akt I FSK 116/05), w którym wskazano w jakim zakresie w sprawie tej wykładnia przepisów art. 16a ust. 2 pkt 2 u.p.d.o.p., art. 19 ust. 1 i ust. 2 u.p.t.u. oraz § 50 ust. 4 pkt 5 lit. a Rozporządzenia M.F. z dnia 22 grudnia 1999 r., ma charakter rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji, będąc związany tą wykładnią nie mógł dopuścić się naruszenia tych przepisów. Składający skargę kasacyjną nie wykazał natomiast swoimi zarzutami kasacyjnymi, aby Sąd ten - z pominięciem wiążącego go w tej sprawie wyroku NSA z dnia 21 września 2005 r. - związany był również oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie O/Z w Poznaniu z dnia 26 lutego 2002 r. zapadłym w innej sprawie.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Minister Finansów umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej w P. z [...] czerwca 2001 r. W uzasadnieniu decyzji Minister Finansów wskazał, iż na podstawie art. 153 P.p.s.a., związany jest wykładnią przepisów materialnego prawa podatkowego w powiązaniu z art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej przedstawioną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2005 r. Przy czym organ wskazał, iż przy rozstrzyganiu uwzględnił również wykładnię prawa dokonaną w wyroku NSA z dnia 4 września 2007 r., oraz bezsporny fakt funkcjonowania w obrocie prawnym wyroku NSA w Warszawie O/Z w Poznaniu, którym Sąd ten uznał rozstrzygnięcie zawarte w ostatecznej decyzji Izby Skarbowej w P., wydanej w trybie zwykłym za prawidłowe. Organ wskazał, iż zgodnie z wykładnią prawa zawartą w wyroku NSA z dnia 4 września 2007 r., ocena prawna przedstawiona w wyroku NSA w Warszawie O/Z w Poznaniu, jakkolwiek nie wiąże w postępowaniu nieważnościowym Ministra Finansów, jest wiążąca w postępowaniu zwykłym. Dlatego też, w ocenie organu, wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Izby Skarbowej byłoby bezprzedmiotowe ze względu na swą bezcelowość.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 208 § 1, art. 247 §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, art. 24 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, art. 153 i art. 170 P.p.s.a. W uzasadnieniu odwołania wskazano również, że Minister Finansów naruszył także art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę o postępowaniu przez sadami administracyjnymi, poprzez uznanie, że przepis ten znajdzie zastosowanie w przypadku ponownego rozpoznania sprawy przez Dyrektora Izby Skarbowej w P., co doprowadziło do błędnego zastosowania art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Minister Finansów podzielił stanowisko w niej zawarte. Zdaniem organu zastosował się on do oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Warszawie i uznał wykładnię prawa dokonaną przez NSA w wyroku z dnia 21 września 2005 r. Jednocześnie Minister Finansów wyjaśnił, iż po uchyleniu decyzji przez Sąd, ponownych rozstrzygnięć należy dokonywać zgodnie z wyrokiem WSA, ale również zgodnie z wyrokami NSA wydanymi w sprawie, a zatem również zgodnie z wykładnią dokonaną w wyroku NSA z dnia 4 września 2007 r. Podkreślono, że zaskarżona decyzja Ministra Finansów zawierała całkowicie inne rozstrzygnięcie niż uchylone decyzje Ministra Finansów uznane przez Sąd administracyjny za wadliwe. Nie odmówiono nią stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej. Uznano jednak, że stwierdzenie nieważności decyzji byłoby bezcelowe. Dla Dyrektora Izby Skarbowej wiążąca jest bowiem ocena prawna zawarta w wyroku z dnia 26 lutego 2002 r., dopóki wyrok ten pozostaje w obrocie prawnym.
Organ wyjaśnił, iż przyczyną umorzenia postępowania w sprawie była zatem jego bezprzedmiotowość z uwagi na to, że Dyrektor Izby Skarbowej, niewątpliwie związany wyrokiem NSA O/Z w Poznaniu oraz jego oceną prawną nie mógłby wydać decyzji sprzecznej ze stanowiskiem zawartym w tym wyroku. Nie mógłby zatem uchylić zaskarżonej odwołaniem decyzji Urzędu Skarbowego.
Minister Finansów zgodził się ze Skarżącą, że w tej sprawie zastosowanie znajduje art. 24 ustawy z dnia 12 września 2002 r. Oznacza to, że Minister Finansów nie mógł wydać decyzji w tym postępowaniu w trybie art. 249 § 1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r., a zatem odmówić wszczęcia postępowania w sprawie.
W ocenie organu nie naruszono tym samym art. 153 P.p.s.a. Umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącej z uwagi na jego bezcelowość w związku z bezspornym faktem związania Dyrektora Izby Skarbowej oceną prawną zawartą w wyroku NSA w Warszawie O/Z w Poznaniu pozwalało na zachowanie zgodności z wyrokiem WSA z dnia 8 grudnia 2005 r., zobowiązującego Ministra Finansów do uznania wykładni wskazanych przepisów prawa podatkowego dokonanej przez NSA, oraz wyrokami NSA, a także zgodności z art. 65 § 1 Kpc i art. 170 P.p.s.a., poprzez respektowanie faktu wydania wyroku NSA w Warszawie O/Z w Poznaniu.
Od w/w decyzji Skarżąca, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji ją poprzedzającej, oraz o stwierdzenie nieważności decyzji Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2001 r., a także decyzji Urzędu Skarbowego P. z dnia [...] lutego 2001 r.
W uzasadnieniu, poza dotychczas prezentowaną argumentacją podniosła, iż twierdzenie Ministra Finansów, iż w przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w P. byłby związany orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Poznaniu na podstawie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. całkowicie neguje sens wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2005 r.
Ponadto w jej ocenie organ naruszył również art. 247 § 1 pkt 3 w związku z art. 249 Ordynacji podatkowej w związku z art. 24 ustawy z dnia 12 września 2002 r. poprzez wprowadzenie dodatkowej, pozaprawnej negatywnej przesłanki możliwości stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postaci oddalenia przez sąd administracyjny skargi na tą decyzję.
Kolejno Skarżąca podniosła, iż organ dopuścił się w przedmiotowej sprawie naruszenia art. 153 P.p.s.a., nie zastosował się bowiem do dyspozycji postępowania wskazanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 grudnia 2005 r. i nie zastosował się do wykładni prawa zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2005 r. Zdaniem Skarżącej, wbrew stanowisku Ministra Finansów wyrok ten nie zastosował żadnej wykładni w zakresie art. 170 P.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Ministra Finansów wydane zostały z naruszeniem prawa.
W rozpoznawanej sprawie ocenie pod względem legalności podlegały decyzje Ministra Finansów wydane w I i II instancji, w których to organ stwierdził bezprzedmiotowość postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej z [...] czerwca 2001 r. i umorzył postępowanie w sprawie.
Minister Finansów uznał, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej jest bezprzedmiotowe, z uwagi na związanie organu podatkowego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Poznaniu z 26 lutego 2002 r. sygn. akt SA/Po 1763/01. Wyrokiem tymi NSA oddalił skargę na decyzję Izby Skarbowej wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług. Zdaniem Ministra Finansów, w przypadku stwierdzenia przez niego nieważności decyzji ostatecznej z [...] czerwca 2001 r., Dyrektor Izby Skarbowej w P. rozpatrując ponownie odwołanie Skarżącej zobowiązany będzie do wydania takiego samego rozstrzygnięcia, z uwagi na związanie oceną prawną zawartą w wyroku oddalającym skargę. Minister Finansów wskazał, iż Dyrektor Izby Skarbowej nie jest natomiast związany oceną prawną wyrażoną w postępowaniu sądowym w przedmiocie oceny prawidłowości decyzji Ministra Finansów, w którym to NSA w wyroku z dnia 21 września 2005 r. (sygn. akt I FSK 116/05) oraz WSA w Warszawie w wyroku z 8 grudnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 3037/05) wyraziły pogląd, iż decyzja Izby Skarbowej wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Ministra Finansów w rozpoznawanej sprawie stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania jest rozwiązaniem optymalnym, ponieważ pozwala na zachowanie zgodności z wyrokami WSA i NSA wydanymi w przedmiocie stwierdzenia nieważności oraz respektowanie faktu pozostawania w obrocie prawnym wyroku NSA z 26 lutego 2002r.
Odnosząc się do powyższej kwestii, Sąd stoi na stanowisku, iż okoliczności na które powołuje się organ, nie stanowią o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły bowiem przesłanki z art. 208 §1 Ordynacji podatkowej.
Zauważyć bowiem należy, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Innymi słowy, skoro przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej jest sprawa podatkowa, bezprzedmiotowość postępowania oznacza powstanie sytuacji, w której sprawa ta przestaje istnieć. Aby więc taki stan rzeczy zaistniał, musi nastąpić takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu), a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo materialne łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej (patrz. J. Zimmermann, Komentarz do ustawy Ordynacja podatkowa, Dział IV – Postępowanie podatkowe, Warszawa 1999 s. 167).
Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skoro w niniejszej sprawie został złożony wniosek o stwierdzenie nieważności i nie wystąpiły okoliczności, ani o charakterze podmiotowym (brak strony postępowania), ani przedmiotowym (brak przedmiotu postępowania, brak podstawy prawnej) to nie można przyjąć, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe.
Podkreślić jednocześnie należy, iż przypadki umorzenia postępowania oraz przyczyny jego bezprzedmiotowości muszą być traktowane jako wyjątki od zasady, co oznacza, że mogą podlegać wyłącznie wykładni dosłownej oraz ścieśniającej, a w żadnym razie nie podlegają wykładni rozszerzającej (por. J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki Ordynacja Podatkowa. Komentarz 2007, str. 835). W konsekwencji nie można zgodzić się z Ministrem Finansów, iż rozbieżność orzeczeń, którymi związane są organy, stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania.
Ponadto, Sąd uznaje za chybioną argumentację Ministra Finansów, iż umorzenie postępowania w niniejszej sprawie uzasadnione jest niecelowością jego prowadzenia, z uwagi na fakt, iż w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej, organ podatkowy rozpatrujący ponownie odwołanie będzie związany wyrokiem NSA O/Z w Poznaniu z 26 lutego 2002 r. oddalającym skargę. Po pierwsze bowiem, Minister Finansów uprawniony do kontroli i stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Izby Skarbowej, jest uprawniony również do kontroli i stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Z tego chociażby względu nie powstanie problem związania Dyrektora Izby Skarbowej oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z 2002 r. Po drugie, co już było wyżej wskazywane, "bezcelowość", na którą powołuje się Minister Finansów, nie stanowi postawy do umorzenia postępowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd stoi na stanowisku, że Minister Finansów nie mógł umorzyć postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem postępowanie w tym zakresie nie stało się bezprzedmiotowe.
W konsekwencji zaskarżona decyzja Ministra Finansów oraz decyzja ją poprzedzająca, naruszają przepisy art. 208 w związku z art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
W takiej sytuacji, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ obowiązany jest rozpoznać wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 247 §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.
Jednocześnie Sąd podkreśla, iż w rozpoznawanej sprawie Minister Finansów, na podstawie art. 153 P.p.s.a., związany jest oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 21 września 2005 r. sygn. akt I FSK 116/05 oraz wydanym w jego wykonaniu wyrokiem WSA z 8 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 3037/05, co winien uwzględnić przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło