IV SA/Po 418/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 lutego 2009 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia 09 lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Poznaniu -3 nr 166/08 /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ E.Makosz-Frymus /-/ G.Radzicka Decyzją nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień Poznań - 3, działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zmianami - dalej jako: kpa), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm. - dalej jako: uswżz) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., nr 241, poz. 2416 ze zm. - dalej jako: upoo) odmówił D. K. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu napisano, że dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz [...] z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował między innymi stanowisko służbowe Strony. W związku z tym Żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale on domówił, skutkiem czego Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (dalej jako: POW) wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej a następnie rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej i przenoszący do rezerwy. Decyzją z dnia 14 czerwca 2006 r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych (organ wyższego stopnia) stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem stanowisko nie istniało od dnia 1 listopada 2003 r. Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. W związku z powyższym Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej przesłał do terenowych organów administracji wojskowej pismo Nr 481 z dnia 22 stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. W kwestii odsetek organ I instancji przywołał art. 75 ust. 3 uswżz, który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm. - kc/) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 kc) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Jest poza dyskusją, że w spornym okresie Strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. A więc ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego Strona domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał stronie pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby Strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie. W odwołaniu od decyzji Wnioskodawca napisał, że po przywróceniu do służby wojskowej otrzymał zaległe należności, ale bez ustawowych odsetek za zwłokę, zawinioną wydaniem wadliwej decyzji. Nadto potrącono świadczenia przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. Zgodnie z art. 75 ust. 3 uswżz, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 ww. ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. W pozostałych przypadkach (nagroda roczna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 § 1 kc i art. 482 § 1 kc. Prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1997 r., nr 10, poz. 55 ze zm. - dalej jako: poprzednio obowiązująca usżz) oraz art. 71 ust. 1 i art. 185 uswżz Wnioskodawca nabył - zgodnie z art. 81 ust. 1 uswżz - w pierwszym dniu roboczym miesiąca za które ono przysługiwało. Prawo do nagrody rocznej Wnioskodawca nabył, w spornym okresie, w dniu 14 sierpnia każdego danego roku - § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lipca 2000 r. w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg żołnierzy (Dz. U. z 2000 r., nr 65, poz. 770 oraz z 2002 r., nr 134, poz. 1131). Prawo do dodatkowego uposażenia rocznego Wnioskodawca nabył w ostatnim dniu upływu trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który ono przysługuje (§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego /Dz. U. z 2004 r., nr 108, poz. 1146), tj. najpóźniej 31 marca danego roku. Wypłacenie Wnioskodawcy świadczeń nastąpiło zatem już po terminie ich wymagalności, który miał miejsce od dnia następnego po dniu ich płatności. Ponadto, po przywróceniu do służby wojskowej Wnioskodawca otrzymał zaległe należności za ten okres z tym, że z należnej kwoty potrącono świadczenia wypłacone w związku z uprzednim zwolnieniem z wojska. Potrącenia dokonano przy wypłacie zaległego wynagrodzenia. Zgodnie z art. 103 ust. 1 uswżz, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm. - dalej jako: kp) z wynagrodzenia za pracę podlegają potrąceniu tylko sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych. Należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 § 1 kp). Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Potrącenia dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez zgody Wnioskodawcy. W chwili otrzymania w 2003 r. potrącanych należności Wnioskodawca był w dobrej wierze i wydatkował je zachowując dobrą wiarę, że pieniądze te wnioskodawcy się należą. Otrzymane należności Wnioskodawca wydał i nie jest już wzbogacony, co przy przedawnieniu ewentualnego roszczenia Skarbu Państwa oraz przy naruszeniu przepisów art. 87 kp i art. 103 ust. 1 uswżz czyni żądanie uzasadnionym. Decyzją z dnia 9 lipca 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 usżz oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 upoo, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono wiernie argumenty organu I instancji wskazując, że zasadnie organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia, oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. W skardze do Sądu Wojewódzkiego D. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia oraz zasądzenie od organu kosztów sądowych. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca, nie mogą się ostać. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Z tych powodów sąd administracyjny ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które zauważył w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażenie żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1999 r., nr 50, poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od 1 lipca 2004 r. zaczęła obowiązywać uswżz, która w art. 1 pkt 4 określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych, a przepisem art. 8 ust. 1 ustanawia sposób załatwiania dla wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 uswżz, który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w art. 8 pkt 1 - 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 uswżz, należą do drogi administracyjnej. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 3/06 (ONSAiWSA z 2006 r., nr 3, poz. 69) jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (Lex nr 319935) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (m. in.: II PK 8/08 z dnia 2 lipca 2008 r., II PK 55/08). Postępowanie w niniejszej sprawie winno więc toczyć się w oparciu o art. 75 ust. 3 uswżz. Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek - odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia 14 czerwca 2006 r. cechę kształtującą. Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 uswżz). Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. Art. 75 ust. 3 uswżz stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej - D. K. wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej. Stwierdzając nieważność decyzji, Dowódca Wojsk Lądowych wskazał na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Oznacza to także, że Skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby. Art. 81 ust. 1 uswżz stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń Skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek zawarte w uswżz stanowią "lex specialis". Uszły uwadze organom administracji publicznej konsekwencje, jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji, o czym wspomniano wyżej. Skarżący wskazuje w skardze, że zaległe należności otrzymał bez ustawowych odsetek za zwłokę, zaś przy wypłacie dokonano potrąceń. Potwierdza to organ administracji w odpowiedzi na skargę. Odnośnie zgodności z prawem ewentualnych potrąceń Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 103 ust. 1 uswżz, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę znajdujących się w kp. Przez uposażenie o którym mowa w ust. 1 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 - 2 uswżz. Zgodnie z art. 91 kp należności wymienione w art. 87 § 1 i art. 87 § 7 kp mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tyko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z art. 87 § 1 kp jest uregulowana w Kodeksie pracy w sposób wystarczający i autonomiczny, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 kc (T. Romer, Prawo pracy. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 570, uwaga 1). Jeżeli Skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty, takie działanie narusza prawo materialne (art. 103 ust. 1 - 2 uswżz w związku z art. 87 § 1 kp i art. 91 § 1 kp). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Poznaniu - 3 zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1 - 3, art. 75 ust. 3 uswżz w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Sąd miał także na uwadze, że decyzja organu I instancji - decyzja nr [...] Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Poznaniu - 3 nie zawiera daty jej wydania, a brak ten nie został również dostrzeżony przez organ II instancji. Należy wiec podkreślić, że zgodnie z art. 107 § 1 kpa decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Tak więc każda prawidłowo wydana decyzja winna zawierać datę jej wydania, a więc wskazanie dnia, miesiąca i roku jej wydania. Zamieszczenie w decyzji daty jest ważne z tego powodu, iż data pozwala na ustalenie stanu prawnego i faktycznego, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia. Ponadto pozwala stwierdzić, czy organ, który wydał decyzję, nie naruszył przepisów dotyczących terminu załatwienia sprawy (A. Wiktorowska [w:] M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnym, s. 142). Ustalenie w sposób precyzyjny daty wydania decyzji jest istotne również z tego powodu, że fakt ten ma decydujące znaczenie na przykład dla wznowienia postępowania, stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 5 kpa, a więc jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, lecz nieznane organowi, który ją wydał (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 lutego 2007 r., VI SA/Wa 774/06). Tak więc brak daty wydania decyzji może uniemożliwić zweryfikowanie stanu faktycznego, a także stanu prawnego obowiązującego w dniu jej wydania i uniemożliwia wykorzystanie tej przesłanki do wznowienia postępowania. Tym samym, zdaniem Sądu, również brak daty wydania decyzji uzasadnia konieczność wyeliminowania tak wydanej decyzji z obrotu prawnego. Biorąc pod uwagę ww. naruszenia tak prawa materialnego (uswżz) jak i prawa procesowego (art. 107 § 1 kpa) Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny dokonać prawidłowej wykładni przepisów uswżz, biorąc pod uwagę wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/G. Radzicka /-/E. Makosz-Frymus /-/E. Kręcichwost-Durchowska MZ