II GSK 935/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Protokolant Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 maja 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 316/09 w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P.G. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 148 (sto czterdzieści osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 25 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 316/09, oddalił skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd, uznając skargę za bezzasadną, przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: Minister Sprawiedliwości powołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania P.G. (dalej: skarżący) od uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w B. z dnia [...] września 2008 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu swojej decyzji organ stwierdził, że egzamin konkursowy na aplikację adwokacką został przeprowadzony zgodnie z wymogami określonymi w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (j.t. z 2002 r. Dz.U. Nr 123, poz. 1058 ze zm. – dalej: ustawa – Prawo o adwokaturze) i rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz.U. Nr 258, poz. 2160, ze zm.). Polegał on na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskiwał 1 punkt. Pozytywny wynik z egzaminu otrzymywał kandydat, który uzyskał z testu, co najmniej 190 punktów (art. 75i ust. 1 i art. 75i ust. 3 ustawa – Prawo o adwokaturze). Organ wskazał, iż skarżący uzyskał z testu wyboru 185 punktów, co oznacza, że egzamin konkursowy na aplikację adwokacką zakończył z wynikiem negatywnym. Organ podkreślił również, iż zgodnie z dyspozycją art. 75i ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze został mu doręczony prawidłowo sporządzony protokół z przebiegu egzaminu, podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżącego kwestii braku, w przepisach dotyczących przebiegu egzaminu, wzmianki o możliwości sprostowania oczywistych pomyłek pisarskich na karcie odpowiedzi kandydata, organ wskazał, iż informacja o możliwości dokonania zmiany wybranej odpowiedzi oraz o sposobie jej dokonania były zawarte w instrukcji zamieszczonej na karcie odpowiedzi. Ponieważ skarżący nie skorzystał z możliwości zweryfikowania na karcie odpowiedzi żadnej z błędnych odpowiedzi, w sposób wskazany w instrukcji, to brak było podstaw do uznania za prawidłowe odpowiedzi na pytanie nr 3, nr 5, nr 30, nr 74, nr 83, nr 88, nr 141, nr 142 i nr 246, a tym samym do uwzględnienia wyjaśnień skarżącego, iż w czasie przenoszenia prawidłowo zaznaczonych w teście odpowiedzi na kartę odpowiedzi kandydata doszło do oczywistych pomyłek pisarskich. Organ nie uznał także poglądu skarżącego, że ustalenie wyniku egzaminu powinno się odbyć na podstawie wszystkich dokumentów zgromadzonych w trakcie egzaminu, a nie tylko karty odpowiedzi. Podjęcie decyzji o przystąpieniu do egzaminu zobowiązuje do podporządkowania się jego wymogom, do których należy nie tylko złożenie dokumentów niezbędnych do zakwalifikowania się na egzamin, ale również stosowanie się do zasad i wymogów towarzyszących jego przeprowadzeniu. Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania, organ wskazał, iż problematyka pytania nr 176 i nr 182, wchodzi w ustawowy zakres egzaminu, ponieważ należy do prawa administracyjnego oraz prawa gospodarczego, co czyni ten zarzut niezasadny. Organ nie uznał też, aby pytania: nr 155, nr 172, nr 186, nr 200, nr 204 i nr 209 były nieprawidłowo lub niejednoznacznie sformułowanie. Poza tym ustawa – Prawo o adwokaturze nie reguluje kwestii odnoszących się do stopnia szczegółowości pytań, a jedynie określa zakres przedmiotowy testu, co oznacza, że taka ocenna okoliczność nie może być przedmiotem badania pod względem zgodności z prawem zaskarżonej uchwały. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o zmianę protokołu z egzaminu, organ zauważył, że decyzja w tym zakresie nie leży w gestii Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 75i ust. 4 ustawy – Prawo o adwokaturze protokół z przebiegu egzaminu konkursowego sporządzany jest i podpisywany przez członków uczestniczących w egzaminie konkursowym. Natomiast zgodnie z art. 75j ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy wynik egzaminu komisja egzaminacyjna ustala w drodze uchwały i to od niej służy kandydatowi odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. W skardze z dnia 12 stycznia 2009 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skarżący zarzucił naruszenie: - prawa materialnego, to jest 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, poprzez uznanie, że pytania: nr 204, nr 209, nr 176, nr 182, nr 155, nr 172, nr 186, nr 200, nr 130, nr 153, nr 242 i nr 247 nie są sprzeczne z treścią powołanego wyżej przepisu; - przepisów postępowania, to jest art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071, ze zm. – w skrócie: K.p.a.), w związku z art. 140 K.p.a., poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji okoliczności zmiany udzielonych odpowiedzi testowych przy przenoszeniu ich z testu egzaminacyjnego do karty odpowiedzi, a także uwzględnienia sprostowania oczywistej omyłki w karcie odpowiedzi oraz wniósł o : - uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w wyniku rozpoznania skargi stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy uchwała z dnia 20 września 2008 r. nie narusza prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, iż egzamin konkursowy na aplikację adwokacką został przeprowadzany zgodnie z wymogami określonymi w art. 75i ustawie – Prawo o adwokaturze i polegał na sprawdzeniu wiedzy kandydata z zakresu praw wymienionych w art. 75a ust. 3 powołanej ustawy. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznał za trafny jedynie zarzut dotyczący pytania nr 186. W ocenie Sądu pytanie to zostało wadliwie skonstruowane, ponieważ dwie z przedstawionych w nim propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. Sąd zauważył, iż przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego, wydanych w sprawach związanych z udzieleniem indywidualnych zezwoleń dewizowych stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 K.p.a., co oznacza, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do rozpoznania tego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zatem, skoro wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a. może prowadzić, zdaniem Sądu, do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydaną w drugiej instancji, mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji. Dlatego też powstały na tle pytania nr 186 problem, który sprowadza się w rzeczywistości do kwestii czy o dwuinstancyjności postępowania administracyjnego można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy, gdy właściwy jest ten sam organ administracyjny, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji, nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, co do prawidłowości tylko odpowiedź (A), a nie wskazanej przez skarżącego odpowiedź (B). Natomiast odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd stwierdził, iż organ w sposób wszechstronny i przekonywujący rozpoznał sprawę, a także w sposób kompleksowy przedstawił obowiązujący w przedmiotowej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącemu, dlaczego jego stanowisko nie znalazło uzasadnienie. Wobec czego za chybiony Sąd uznał zarzut dotyczący pytania nr 155. Sąd zauważył, iż pytanie to wymagało znajomości definicji ustawowej "śmiertelnego wypadku przy pracy", zawartej w art. 3 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, a więc nie miało, wbrew twierdzeniom skarżącego, charakteru kazusu. Zatem wybrana przez skarżącego odpowiedź (B) (zamiast (A)) była bezspornie błędna. Sąd nie uznał także zarzutu dotyczącego pytania nr 172. Sąd zauważył, iż prawidłowa odpowiedź (C) wynikała a contrario z art. 112 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie: K.r.i.o.), co przesądza, że pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, w tym udzielona przez skarżącego odpowiedź (B). Sąd nie uznał też zarzutu dotyczącego pytania nr 176 i nr 182. Sąd zauważył, iż treść obydwu tych pytań mieściła się w ustawowym zakresie tematycznym egzaminu na aplikację adwokacką. Pytanie nr 176 należy do zakresu prawa samorządu terytorialnego i dotyczyło ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (a ściślej formy prowadzenia przez gminę komunalnej działalności gospodarczej), która łączy zagadnienia prawa administracyjnego i prawa gospodarczego. Natomiast pytanie nr 182 dotyczy ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (a ściśle podstawowego dokumentu określającego organizację zespolonej administracji rządowej w województwie), a więc było z zakresu tzw. "administracji publicznej", co powinno prowadzić do zakwalifikowania tego pytania do prawa administracyjnego. Ponadto Sąd wskazał, iż ustawodawca określając formę testu egzaminacyjnego ograniczył się do określenia jego zakresu przedmiotowego oraz ustalenia łącznej liczby pytań, nie określił natomiast jego merytorycznej struktury wewnętrznej, pozostawiając zespołowi do spraw przygotowania pytań na egzamin konkursowy ustalenie aktów prawnych oraz liczby pytań z poszczególnych zakresów prawa, które w ramach wymienionych w ustawie zakresów prawa będą stanowiły podstawę skonstruowania testu egzaminacyjnego. Sąd uznał zatem, iż skoro wewnętrzna struktura testu oraz liczba pytań z poszczególnych zakresów prawa nie są przedmiotem regulacji normatywnej, tym samym zagadnienia te nie mogą podlegać badaniu pod względem zgodności z prawem. Sąd nie uznał również zarzutu dotyczącego pytania nr 200. Sąd zauważył, iż przepisy ustawy – Prawo o adwokaturze nie wymagają by pytania i propozycje odpowiedzi były cytatami odpowiednich przepisów. W rozpoznawanym przypadku prawidłowa odpowiedź wynika bezpośrednio z treści art. 12 ust. 6 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, w związku z ust. 1 powołanego przepisu. W ocenie Sąd, ponieważ pojęcie " grunty gospodarstw rolnych powstałe z zagospodarowania nieużytków" oznacza to samo, co użyte w pytaniu określenie: "zagospodarowanie nieużytków w celu utworzenia nowego gospodarstwa rolnego", jedynie odpowiedź (A) można było uznać za prawidłową. Sąd nie uznał także zarzutu dotyczącego pytania nr 204. Tym samym Sąd podzielił argumentację organu, iż art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym nie dotyczą tych samych zagadnień – art. 1 określa przedmiot regulacji ustawowej (zasady opodatkowania podatkiem akcyzowym), natomiast art. 2 ustawy wyjaśnia jedynie, że wyroby akcyzowe to wyroby podlegające akcyzie, które określone są w załączniku nr 1 do ustawy. Powołane przepisy wskazują jedynie na to, iż jednym z elementów konstrukcyjnych podatku akcyzowego są czynności podlegające opodatkowaniu. Stąd też zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy opodatkowaniu akcyzą podlega produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, a nie same wyroby akcyzowe. Oznacza to, że wyłącznie zgodna z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź (B). Sąd nie uznał też zarzutu dotyczącego pytania nr 209. Zdaniem Sądu, przepisy ustawy – Prawo o adwokaturze nie nakładają na organizatora egzaminu obowiązku podawania literalnego brzmienia przepisów, które stanowią podstawę pytania. Ważne jest przede wszystkim to, że wskazany jest właściwy akt prawny, do którego pytanie się odnosi, natomiast różnica pomiędzy słowami "wydanie" zamiast " udzielenie", o jakim mowa w ustawie Prawo dewizowe, nie zmienia ani charakteru pytania ani nie powoduje wątpliwości, co do wyboru odpowiedzi poprawnej, w tym wypadku odpowiedzi (A). Sąd nie uznał również zarzutu dotyczącego pytań: nr 155, nr 172, nr 130, nr 134, nr 242 i nr 247. Tym samym nie podzielił poglądu skarżącego, iż doszło do naruszenia art. 2 Konstytucji RP poprzez zbytnią szczegółowość tych pytań oraz nadmierne zawyżenie wymagań wobec zdających, zważywszy na precyzyjne określenie zakresu egzaminu i brak kompetencji podmiotów związanych z organizacją egzaminów, to jest Ministerstwa Sprawiedliwości, samorządów zawodowych i komisji egzaminacyjnej do dokonywania zmiany jego zakresu. Poza tym, zdaniem Sądu, pytania te dotyczyły wyłącznie materii określonej w ustawie i odnosiły się do podstawowych dla nich regulacji. Nadto Sąd odniósł się do poruszanej w postępowaniu odwoławczym kwestii zmiany protokołu komisji egzaminacyjnej, podzielając w tym względzie stanowisko organu, iż decyzja w tym zakresie nie leży w gestii Ministra Sprawiedliwości, ponieważ zgodnie z art. 75i ust. 4 ustawy – Prawo o adwokaturze protokół z przebiegu egzaminu konkursowego sporządzany jest i podpisywany przez członków komisji uczestniczących w egzaminie konkursowym. Sąd pierwszej instancji nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Sądu, organ szczegółowo odniósł się do każdego pytania testu egzaminacyjnego z uwzględnieniem przepisów prawa oraz stanowiska doktryny. Końcowo Sąd zauważył, że z uwagi na fakt, iż uchwałą Komisji Egzaminacyjnej wynik egzaminu został ustalony na 185 punktów, to fakt uwzględnienia przez Sąd zarzutu skarżącego, co do pytania nr 186 nie wpływa na wynik sprawy i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę. W skardze kasacyjnej z dnia 14 września 2009 r. skarżący zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., zarzucając naruszenie: - prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób sprzeczny z tym przepisem, polegający na braku ustosunkowaniu się do pierwszego zarzutu skargi z dnia 12 stycznia 2009 r.; - prawa materialnego, to jest art. 75i ust. 1, w związku z art. 75a ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, przez uznanie, że pytania: nr 204, nr 209, nr 176, nr 182, nr 155, nr 172, nr 200, nr 130, nr 153, nr 242 i nr 247 nie są sprzeczne z treścią powołanego przepisu. Ponadto skarżący wniósł o: - uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika z faktu, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w istocie w ogóle nie odniósł się do zarzutu skargi w kwestii nieuwzględnienia przez Ministra Sprawiedliwości stanowiska skarżącego o ustalenie wyniku egzaminacyjnego na podstawie wszystkich dokumentów stanowiących test egzaminacyjny, a nie tylko na podstawie karty odpowiedzi, to jest zarzutu naruszenia art. 107 § 3 K.p.a., w związku z art. 140 K.p.a. Zdaniem skarżącego zarzut ten jest o tyle istotny, iż w wyniku jego uwzględnienia uzyskałby więcej niż 190 punktów, które są wymagane do uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu. Podniósł też, iż jedyne zdanie, które mogłoby się odnosić do przedmiotowego zarzutu to: "Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego o zmianę protokołu z egzaminu, należy stwierdzić, że decyzja w tym zakresie nie leży w gestii Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 75i ust. 4 p.p.o.a. protokół z przebiegu egzaminu konkursowego sporządzany jest i podpisywany przez członków komisji uczestniczących w egzaminie konkursowym." Tymczasem w skardze nie został powtórzony zarzut odwołania, w którym skarżący żądał zmiany protokołu z egzaminu. W związku z tym, zdaniem skarżącego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest sprzeczne z powołanym wyżej przepisem i w istocie uniemożliwia właściwą kontrolę tego wyroku i właściwe sformułowanie skargi kasacyjnej. Zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, skarżący podniósł z kolei, iż Sąd błędnie potwierdził, w związku z uznaniem, że zakwestionowane pytania (z wyjątkiem pytania nr 186) nie są sprzeczne z treścią art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, a w szczególności, iż nie jest prawdziwe stanowisko skarżącego, że w pytaniach tych jest więcej niż jedna odpowiedź prawidłowa bądź w ogóle nie ma prawidłowej odpowiedzi bądź, że pytanie przekracza zakres egzaminu określonego w ustawie, interpretację art. 75i ust. 1, w związku z art. 75a ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji dnia 12 grudnia 2008 r. Wskazując na pytanie nr 204, skarżący podniósł, iż żadna interpretacja odpowiednich przepisów, z których by miało wynikać, że opodatkowaniu podatkiem akcyzowym podlega nie wyrób, lecz czynność w ramach działalności gospodarczej, nie może zmienić wyraźnego brzmienia ustawy. Zatem stwierdzenie, iż opodatkowaniu podatkiem akcyzowym podlega wyrób akcyzowy w świetle brzmienia ustawy o podatku akcyzowym (art. 1) jest prawidłowe. Równie prawidłowe jest stwierdzenie, że opodatkowaniu tym podatkiem podlega dostawa towaru. Wskazując na pytanie nr 209, skarżący podniósł, iż pytanie to zawiera sformułowanie odmienne od ustawowego, ponieważ w art. 7 Prawa dewizowego wyraźnie stwierdza się, że zezwolenia dewizowe są "udzielane", a nie "wydawane". Wskazując na pytanie nr 176, skarżący podniósł, iż chybiony jest pogląd Sądu, że przepisy o gospodarce komunalnej łączą zagadnienia prawa administracyjnego i prawa gospodarczego, a tym samym wchodzą w zakres egzaminu. Skarżący zauważył, iż sformułowania zawarte w art. 75i ust. 1 i art. 75a ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze są nieprecyzyjne, stąd też wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygane na jego korzyść. Przyjęcie poglądu Sądu, iż "Ustalenie aktów prawnych, które w ramach wymienionych w ustawie zakresów prawa stanowić będą podstawę skonstruowania testu oraz liczby pytań z poszczególnych zakresów prawa, pozostawiono zespołowi do przygotowania pytań na egzamin konkursowy.", prowadziłoby do wniosku, że o tym czy dany akt prawny przynależy do danej dziedziny decydowałby zespół przygotowujący pytania na egzamin konkursowy. Wskazując na pytanie nr 155, skarżący podniósł, iż pytanie to wykracza poza zakres egzaminu, ponieważ proste i wyraźne udzielenie odpowiedzi nie wynika wprost z teksu ustawy, ale wymaga jej określonej interpretacji. Stąd też stanowisko Sądu, że pytanie to nie ma charakteru kazusu wydaje się być nieuprawnione. Wskazując na pytanie nr 200, skarżący podniósł, iż udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymaga dysponowania tekstem aktu prawnego lub też udzielenia losowo odpowiedzi. Nie można zgodzić się z twierdzeniem Sądu, iż przepisy ustawy – Prawo o adwokaturze nie wymagają by pytania i propozycje odpowiedzi były cytatami odpowiednich przepisów. Wprawdzie taki obowiązek nie wynika z przepisów powołanej ustawy, to jednak wynika on z istoty egzaminu i tego, że ma to być sprawdzian wiedzy kandydata z zakresu poszczególnych aktów prawnych. Wskazując na pytania: nr 130, nr 134, nr 242 i nr 247, skarżący podniósł, iż aktualna jest treść zarzutu do pytania nr 176. Skarżący podniósł również, iż z logiką egzaminu wydaje się w sposób oczywisty kolidować stopień szczegółowości wskazanych tam pytań i ich drobiazgowość, a także nietypowość. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną z dnia 6 października 2009 r. wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu organ podniósł, iż zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty są bezzasadne. Nieuzasadniony jest zarzut skarżącego dotyczący wniosku o zmianę protokołu z egzaminu. Żądanie takie zostało zawarte, jak stwierdza sam skarżący, w odwołaniu i Sąd badając całokształt sprawy, zasadnie ustosunkował się również do tej kwestii. Organ nie zgodził się jednak ze stanowiskiem Sądu w zakresie pytania nr 186, podnosząc, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy jest odrębną instytucją prawa, uregulowaną osobno i niezależnie od instytucji odwołania od decyzji. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytań o nr: 3, 5, 30, 74, 84, 88, 141, 142 i 124, organ podniósł, iż w tym wypadku zasadniczą kwestią jest prawidłowość udzielonych na powyższe pytania odpowiedzi. Skarżący na karcie odpowiedzi zaznaczył błędne odpowiedzi na te pytania i nie ma podstaw do stwierdzenia, że we wszystkich 9 przypadkach nastąpiła omyłka pisarska, która powstała przy przenoszeniu odpowiedzi z testu egzaminacyjnego na kartę odpowiedzi. Ustalenie ilości uzyskanych punktów dokonywane jest jedynie na podstawie indywidualnych kart odpowiedzi, w których zdający mają prawo dokonywania zmian, ale tylko w określony sposób i wyłącznie w czasie trwania egzaminu. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytań o nr: 204, 209, 176, 182, 155, 172, 200, 130, 153, 242 i 247, organ podniósł, iż nie są one sprzeczne z treścią art. 75i ust. 1, w związku z art. 75a ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze. Odpowiedzi prawidłowe wynikają wprost z przepisów, które zawarte są w ustawach regulujących prawa objęte egzaminem na podstawie art. 75a ust. 3 powołanej ustawy. Podobnie w przypadku pytań: nr 155 i nr 172. Organ nie podzielił również zarzutu odnośnie pytania nr 182, który w jego ocenie jest niezrozumiały, ponieważ zarówno Sąd jak i organ, a także sam skarżący uważa, że pytanie to jest z zakresu prawa administracyjnego, co oznacza, że wchodzi zakres egzaminu. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytania nr 200, organ podniósł, iż jest ono sformułowane prawidłowo, ponieważ nie musi ono odpowiadać literalnemu brzmieniu przepisu. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytania nr 204, organ podniósł, iż skarżący nie zauważył, iż przywołane przepisy art. 1 i art. 2 ustawy o podatku akcyzowym nie dotyczą tych samych zagadnień. Artykuł 1 ustawy o podatku akcyzowym określa przedmiot regulacji, natomiast art. 2 tej ustawy wyjaśnia, że wyroby akcyzowe to wyroby podlegające akcyzie wymienione w załączniku nr 1 do ustawy. Stąd bezsporne jest, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy opodatkowaniu akcyzą podlega produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, a nie same wyroby akcyzowe. Odpowiedź na to pytanie oznaczona literą (B) jest więc odzwierciedleniem treści powołanego przepisu. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytań o nr: 155, 172, 130, 134, 153, 242 i 247, organ podniósł, iż stopień trudności pytań jest wyłącznie przedmiotem subiektywnej oceny, natomiast wymagane jest, aby pytanie dotyczyło tylko tych zakresów prawa, które są określone w ustawie, a takiego zarzutu skarżący nie stawia. Dlatego też zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP należy uznać za bezpodstawny. Organ podniósł też, iż pogląd wyrażony przez Sąd pierwszej instancji znajduje potwierdzenie w orzecznictwie tego Sądu (np. wyrok: z dnia 25 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 316/09; z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 515/09, z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 624/09; z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 514/09; z dnia 8 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 849/09 oraz z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 835/09). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zakres kontroli sądu odwoławczego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia zdeterminowany jest granicami środka zaskarżenia. Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Skarżący w jej podstawie postawił zarzut naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego, co sprawia, że w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut naruszenia prawa procesowego, a następnie, w wyniku ewentualnego braku jego uwzględnienia, drugi z zarzutów. Przechodząc, zatem do rozpoznania zarzutów we wskazanej powyżej kolejności wypada na wstępie zauważyć, iż zarzut naruszenia przepisów postępowania został oparty na art. 141 § 4 p.p.s.a. Treść normatywna zawarta w tym przepisie, jak i jego zastosowanie przy formułowaniu zarzutów kasacyjnych, kwestionujących stan faktyczny przyjęty za podstawę orzekania przez sąd pierwszej instancji była wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Natomiast w sytuacji, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przez sąd przyjęty za podstawę orzekania i dlaczego, to wówczas przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej, bez odniesienia się do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał też, iż "stan sprawy", o którym mowa w art., 141 § 4 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko jako zwięzłe przedstawienie dotychczasowego przebiegu postępowania przed organami administracji, ale także, jako wyodrębniony element, stanu faktycznego przyjętego przez sąd. Ta część uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego nie powinna łączyć się jednak z oceną pod względem zgodności z prawem. Ocena prawna ustaleń faktycznych z punktu widzenia ich zgodności z właściwymi przepisami postępowania administracyjnego dokonywana jest już w ramach wyjaśniania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, która obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. W kontekście powyższych uwag zarzucenie w skardze kasacyjnej naruszenie jedynie art. 141 § 4 p.p.s.a. należy więc uznać za niewystarczające. Zaskarżony wyrok odpowiada stawianym przez powołany przepis wymogom. Sąd pierwszej instancji w sposób jasny i zwięzły przedstawił stan faktyczny sprawy ustalony i przyjęty przez organ za podstawę rozstrzygnięcia, a także w sposób niezbędny odniósł się do poszczególnych zarzutów skargi wraz z powołaniem się na obowiązujący w przedmiotowej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącemu, dlaczego jego stanowisko nie znalazło uzasadnienia. Wskazał też, iż zaskarżona decyzja zawiera elementy, o jakich mowa w art. 107 § 3 K.p.a. Sąd zasadnie odniósł się również do kwestii braku możliwości zmiany przez Ministra Sprawiedliwości protokołu z egzaminu, ponieważ wiąże się to ściśle z wyrażonym przez skarżącego w skardze poglądem, iż ustalenie wyniku egzaminu powinno nastąpić na podstawie wszelkich dokumentów, a nie tylko karty odpowiedzi kandydata. Poza tym odniesienie się przez Sąd pierwszej instancji do tej kwestii mieści się w granicach uprawnień sądu, o jakich mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi, o jakim mowa w tym przepisie, oznacza również, że sąd może dokonywać oceny całokształtu okoliczności zaistniałych w sprawie, również i tych które nie zostały zakwestionowane przez skarżącego w skardze. Zaakceptowany przez Sąd pogląd organu, co do braku możliwości zmiany przez Ministra Sprawiedliwości protokołu Komisji Egzaminacyjnej w istocie akceptuje również pogląd organu, w myśl którego ustalenie wyniku egzaminacyjnego dokonywane jest wyłącznie na podstawie karty odpowiedzi, a nie wszystkich dokumentów (w tym testu egzaminacyjnego), czego domagał się skarżący. Stanowisko skarżącego w tej kwestii jest również niezasadne z tego powodu, iż uczestnicy konkursu egzaminacyjnego byli poinformowani o tym, że odpowiedzi należy zaznaczać wyłącznie na karcie odpowiedzi (v. pkt 4 testu egzaminacyjnego) oraz w jaki sposób dokonywać ewentualnych poprawek (v. karta odpowiedzi). Stąd też brak takiego uregulowania w przepisach ustawy – Prawo o adwokaturze, na co zwraca uwagę skarżący, nie mogło wpłynąć na poprawność udzielanych odpowiedzi na egzaminie. Należy także zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji w sposób szczegółowy odniósł się do argumentacji skarżącego związanej z zarzutem naruszenia prawa materialnego. Podsumowując, za niezasadny należy więc uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przechodząc więc do rozpoznania zarzutu naruszenia prawa materialnego na wstępie wypada zauważyć, iż skarżący nie wskazał w sposób wyraźny w jakiej formie doszło do naruszenia prawa materialnego czy poprzez błędną jego wykładnię, czy też w związku z jego niewłaściwym zastosowaniem, co niewątpliwie utrudnia jej rozpoznanie w tej części. Z treści zarzutu można wnioskować, iż skarżący naruszenie prawa materialnego, to jest art. 75i ust. 1, w związku z art. 75a ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, upatruje w tym, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo uznał, iż wskazane pytania nie są sprzeczne z treścią tych przepisów, co mogłoby też wskazywać, iż zarzut ten dotyczy niewłaściwego zastosowania przepisów. Natomiast treść argumentacji korespondującej z tym zarzutem wskazuje, że w ocenie skarżącego Sąd dokonał nieprawidłowej interpretacji powołanych przepisów Zatem odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, mając przy tym na uwadze obydwie formy naruszeń, należy uznać za słuszne stanowisko Sąd pierwszej instancji co do pytanie nr 155, ponieważ spełnia ono stawiane przez przepisy wymogi. Zakres przedmiotowy pytania należy do dziedziny prawa wymienionej w art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze, pytanie jest jasne, zawiera trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa (A). Udzielenie odpowiedzi nie wymagało dokonania wykładni systemowej czy też znajomości poglądów doktryny i orzecznictwa, a jedynie znajomości treści art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (j.t. z 2009 r. Dz.U. Nr 167, poz. 1322 ze zm.), zawierającego definicję "śmiertelnego wypadku przy pracy" Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe pytania nr 172. Uwzględniając bowiem treść art. 112 oraz art. 93 § 2 K.r.i.o., w brzmieniu obowiązującym w 2008 r., należy uznać, iż jedyną właściwą odpowiedzią jest odpowiedź (C). Stosownie do art. 112 K.r.i.o. pozbawienie władzy rodzicielskiej lub jej zawieszenie może być orzeczone także w wyroku orzekającym rozwód lub unieważnienie małżeństwa. Z kolei stosownie do art. 93 K.r.i.o., władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom (§ 1). Jednakże w razie sądowego ustalenia ojcostwa władza rodzicielska przysługuje ojcu tylko wtedy, gdy przyzna mu ją sąd w wyroku ustalającym ojcostwo. Sąd opiekuńczy może ojcu przyznać władzę rodzicielską także po ustaleniu ojcostwa (§ 2). Zatem, jeśli w wyroku ustalającym ojcostwo nie ma decyzji odnośnie do przyznania ojcu władzy rodzicielskiej, to władza taka ojcu nie przysługuje, a więc sąd nie może orzec o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe pytania nr 176 oraz nr 182. Pytanie nr 176 dotyczyło zagadnień uregulowanych w ustawie z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej, natomiast pytanie nr 182 dotyczyło zagadnień uregulowanych w ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie i dotyczył podstawowego dokumentu określającego organizację zespolonej administracji rządowej w województwie, a więc były one z zakresu prawa administracyjnego i gospodarczego, co oznacza, że pytania te dotyczyły zagadnień, o jakich mowa w art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze. Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe pytania nr 200. Treść tego pytania wprawdzie nie odpowiada wprost treści przepisu, to jednak nie mogło to wpłynąć w zasadniczy sposób na udzielenie prawidłowej odpowiedzi. Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (j.t. z 2006 r. Dz.U. Nr. 136, poz. 969 ze zm.),w brzmieniu obowiązującym w 2008 r., zwolnieniu od podatku rolnego podlegały: - grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha: a) będące przedmiotem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego, nabyte w drodze umowy sprzedaży, b) będące przedmiotem umowy o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, c) wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, objęte w trwałe zagospodarowanie (ust. 1 pkt 4); - grunty gospodarstw rolnych powstałe z zagospodarowania nieużytków - na okres 5 lat, licząc od roku następnego po zakończeniu zagospodarowania (ust.1 pkt 5) oraz - grunty gospodarstw rolnych otrzymane w drodze wymiany lub scalenia - na 1 rok następujący po roku, w którym dokonano wymiany lub scalenia gruntów (ust. 1 pkt 6). W latach następnych z tego samego tytułu podatnikowi przysługiwała ulga w podatku rolnym, która polega na obniżeniu podatku (po upływie okresu zwolnienia), w pierwszym roku o 75 % i w drugim roku o 50 % (art. 12 ust. 6)., co odpowiada treści odpowiedzi (A). Skarżący wybrał z kolei nieprawidłową odpowiedź (C). Należy bowiem zauważyć, iż obniżenie podatku rolnego może nastąpić jedynie poprzez obniżenie kwoty podatku (a nie stawki podatku) wyliczonego w sposób wskazany w przepisach. Podstawą opodatkowania podatkiem rolnym dla gruntów gospodarstw rolnych stanowi liczba hektarów przeliczeniowych, natomiast dla pozostałych gruntów - liczba hektarów wynikająca z ewidencji gruntów i budynków (art. 4), przy zastosowaniu stawki podatku rolnego obliczonej na podstawie aktualnej ceny kwintala żyta ( art. 6). Zatem wysokość podatku rolnego dla gruntów jest uzależniona od dwóch wielkości, a mianowicie od rodzaju i wielkości posiadanych gruntów oraz od równowartości pieniężnej kwintali żyta (2,5 q lub 5 q). Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe pytania nr 204. Nie można bowiem podzielić poglądu skarżącego, że przywołane przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257; art. 1 i art. 2) dotyczą tych samych zagadnień. Treść art. 1 powołanej ustawy wskazuje na przedmiot regulacji objęty tą ustawą, a dotyczący zasad opodatkowania podatkiem akcyzowym, zakresu przedmiotowego i podmiotowego ustawy, jak również pozostałych elementów konstrukcji podatku akcyzowego, takich jak podstawa opodatkowania, stawki podatkowe, zwolnienia od podatku. Natomiast w art. 2 powołanej ustawy zostały zawarte definicje niektórych pojęć używanych w dalszej części ustawy. Stąd bezsporne powinno być to, że wskazane przepisy nie określają przedmiotu opodatkowania podatkiem akcyzowym. Zakres przedmiotowy opodatkowania podatkiem akcyzowym określa natomiast art. 4 ustawy o podatku akcyzowym, poprzez wskazanie czynności opodatkowanych podatkiem akcyzowym. Zgodnie z powyższym przepisem opodatkowaniu akcyzą podlegają następujące czynności wykonywane na terytorium kraju: 1) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; 2) wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; 3) sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju oraz czynności zrównane przez ustawodawcę ze sprzedażą (czynności tego rodzaju zostały wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy); 4) eksport i import wyrobów akcyzowych; 5) nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa; 6) nabycie lub posiadanie przez podatnika wyrobów akcyzowych, od których nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. Odpowiedź (B) na to pytanie jest więc odzwierciedleniem treści art. 4 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy. Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe pytania nr 209. Stosownie do art. 7 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.) Minister właściwy do spraw finansów publicznych udziela, w drodze rozporządzenia, ogólnych zezwoleń dewizowych. Zezwolenia takie mogą dotyczyć wszystkich lub rodzajowo określonej kategorii podmiotów oraz wszystkich lub rodzajowo określonych czynności. Użyty w pytaniu zwrot "wydaje" zamiast " udziela" nie zmienił jednak sensu pytania, a tym samym nie przeszkodził w udzieleniu prawidłowej odpowiedzi. W pytaniu chodziło bowiem o wskazanie organu, który jest uprawniony do udzielenia ogólnego zezwolenia dewizowego. Tak więc jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź (A). Natomiast skarżący zaznaczył odpowiedź (C). Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe pytania nr 155, nr 172, nr 130, nr 134, nr 242 i nr 247. Nie można bowiem uznać, iż zakwestionowane pytania charakteryzowały się zbytnią szczegółowością wymagającą od zdającego nadmiernej wiedzy. Pytania egzaminacyjne dotyczyły zagadnień z zakresu praw, o jakich mowa w art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze i odnosiły się do podstawowych dla nich regulacji (pytanie nr 155 – ustawa o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; pytanie nr 172 – K.r.i.o.; pytanie nr; 130 – ustawa Prawo dewizowe, w związku z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej; pytanie nr 134 – ustawa Prawo bankowe; pytanie nr 242 – ustawa o Trybunale Konstytucyjnym; pytanie nr 247 – Konstytucja RP i ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli). Nadto podkreślenia wymaga fakt, iż ustawa – Prawo o adwokaturze określa jedynie zakres przedmiotowy testu, co oznacza, że brak jest podstaw do badania pod względem zgodności z prawem zaskarżonej uchwały w kwestii odnoszącej się do stopnia szczegółowości pytań. Tak więc za bezpodstawne należy uznać rozważania skarżącego zmierzające do podważenia kompetencji zespołu do spraw przygotowania pytań na egzamin konkursowy, co miałoby uzasadniać naruszenie art. 2 Konstytucji RP. Brak bowiem wyznaczenia zakresu egzaminu poprzez podanie konkretnych aktów prawnych nie przesądza jeszcze o tym, iż standardy ustawowe zostały w tym wypadku przekroczone. Wobec powyższego wypada stwierdzić, iż Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni wskazywanych przez skarżącego przepisów, a także w sposób prawidłowy je zastosował. Brak uznania przez Sąd zarzutów (poza zarzutem dotyczącym pytania nr 186), co do nieprawidłowego sformułowania pytań egzaminacyjnych nie przesądza jeszcze o naruszeniu prawa. Wynika to bowiem z faktu, iż w ocenie Sądu pierwszej instancji zostały one sformułowane w sposób pozwalający na udzielenie prawidłowej odpowiedzi, a więc w sposób jasny, precyzyjny, jednoznaczny i niewątpliwy, a także na podstawie przepisów z dziedzin prawa wchodzących w zakres egzaminu. Konkludując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia prawa procesowego i materialnego, należy uznać za bezzasadny. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.