IV SA/Po 206/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz - Frymus NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 03 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi W.M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski W dniu 1 kwietnia 2008 r. W.M. zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. o ponowne skierowanie do komisji lekarskiej, w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, w związku z poprawą stanu zdrowia . Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w P., działając na podstawie art. 104 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej Kpa) oraz art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r., nr 241 poz. 2416 ze zm. – dalej ustawa) odmówił ponownego skierowania W.M. do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w celu ustalenia kategorii zdrowia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej w Z. z dnia [...] kwietnia 1996 r. wnioskodawca otrzymał kategorię zdrowia "E" – trwale niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w czasie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Organ podniósł, że zgodnie z art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej Wojskowe Komisje Lekarskie właściwe są do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej: poborowych, żołnierzy pełniących służbę wojskową i żołnierzy rezerwy. Skoro wnioskodawca nie należy do żadnej z wyżej wskazanych kategorii, to nie ma prawnych możliwości skierowania na ponowne badania do Wojskowej Komisji Lekarskiej . W zakreślonym terminie W.M. wniósł odwołanie. W odwołaniu podniósł m. in., że nie można dokonywać wykładni przepisu art.29 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z pominięciem art.28 ust.4 ustawy, w myśl którego ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu lub na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Wmyśl art.32 ust 1 ustawy poborowymi są mężczyźni, którzy w danym roku kalendarzowym kończą dziewiętnaście lat życia. Ponadto zgodnie z treścią art. 32 ust. 3 ustawy do poboru mogą się stawić mężczyźni, którzy ukończyli osiemnaście lat życia. Zatem odwołujący miał prawo złożyć wniosek o zmianę orzeczenia o zdolności do służby wojskowej do powiatowej komisji lekarskiej. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 września 2006 r. sygn. akt II OSK 811/06. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kpa w związku z art. 42 ust 3 ustawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził m. in., że wojskowe komisje lekarskie powołane zostały do rozstrzygania o przydatności zdrowotnej związanej z potrzebami Sił Zbrojnych. Natomiast nie orzekają o przydatności do pracy poza wojskiem rozstrzygają lekarze i orzecznicy ZUS oraz lekarze medycyny pracy. Organ wskazał, iż motywacją starania się przez wnioskodawcę o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej nie była chęć odbycia służby wojskowej, ale troska o własną karierę zawodową. Z uwagi na treść art. 29 ust 5 ustawy jedynie rezerwistę kieruje się na komisję lekarską, gdy istnieją potrzeby uzupełnienia Sił Zbrojnych. W stosunku do wnioskodawcy taka potrzeba nie występowała i dlatego kolejne badanie przez komisję lekarska stało się zbędne. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W.M. podtrzymując argumenty zawarte w odwołaniu. Ponadto dodał, że zgodnie z art. 58 ust. 1 ustawy swój obowiązek wojskowy może wypełnić aż do 50 roku życia i dlatego w związku ze zmianą stanu zdrowia może złożyć wniosek o ponowne skierowanie na komisję w celu zmiany kategorii zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż odmówił skierowania skarżącego do komisji lekarskiej, ponieważ obligował go do tego przepis art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, stanowiący, że skierowanie na komisję lekarską warunkowane jest potrzebami uzupełnieniowymi Sił Zbrojnych. Ponadto organ wskazał, iż obecny status skarżącego nie pozwala go też zaliczyć do kategorii poborowych, bowiem jest on przeniesiony do rezerwy bez odbycia służby wojskowej, a zatem nie ma do niego zastosowania art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego zwrócił również uwagę, iż obecne brzmienie art. 28 ust. 4 oraz 4c i art. 29 ust. 3a ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie pozwala kierować osób z orzeczoną już kat. D i E do ponownych badań weryfikacyjnych, ani do powiatowych komisji lekarskich, ani do wojskowych komisji lekarskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przy tym kontrola o jakiej mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem ( § 2 tego artykułu ). Omawiając zakres kognicji sądu administracyjnego trzeba wskazać na przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) w myśl którego, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy wskazać, że Sąd dokonał oceny decyzji na podstawie stanu prawnego z dnia ich wydania, to jest w niniejszej sprawie z dnia [...] czerwca 2008 r., a tym samym Sąd nie mógł wziąć pod uwagę zmian wprowadzonych po tej dacie w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą z dnia 24 października 2008 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 206, poz.1288), a które weszły w życie 6 grudnia 2008 r. Z uwagi na powyższe treść nowych regulacji nie ma wpływu na ocenę dokonywaną w świetle stanu prawnego z dnia wydawania zaskarżonej decyzji. Artykuł 26 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony stanowi, że określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich. Od tej zasady wyjątek przewiduje art. 29 ust 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zgodnie z którym wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, żołnierzy rezerwy. Zaś w myśl art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Nie ulega wątpliwości, iż przepis ten dotyczy każdej osoby, która jako poborowy stawała przed komisją lekarską, była jako strona adresatem decyzji tej komisji, bez względu na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, a więc także osoby, która z uwagi na zmianę okoliczności (zmiana stanu zdrowia) ubiega się o ponowne badanie w celu uzyskania prawa do odbywania służby wojskowej (por. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2007 r., II OSK 1530/06). Ponadto z przepisu art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony wynika, że komisja lekarska jest umocowana do podejmowania także z urzędu czynności zmierzających do zmiany orzeczenia co do przyznanej kategorii zdolności do służby wojskowej. Zauważyć należy, iż art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie odsyła do art. 29, w szczególności do tej jego części, w której mowa o uzależnieniu skierowania do wojskowej komisji lekarskiej od istnienia uzupełnionych potrzeb Sił Zbrojnych. Użyty w art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony zwrot - w każdym czasie - nie pozostawia wątpliwości, że powiatowa komisja w pierwszej instancji i wojewódzka komisja w drugiej instancji są kompetentne do orzekania w każdym czasie, gdy w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Jednak warunkiem zmiany orzeczenia są istotne zmiany jakie nastąpiły w stanie zdrowia poborowego, natomiast istnienie uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych, na które powołują się organy, nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia. Kryterium istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych ma znaczenie przy kierowaniu do wojskowych komisji lekarskich, stanowiących odrębne od powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich podmioty orzekające o zdolności do czynnej służby wojskowej (art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). Biorąc powyższe pod uwagę zdaniem Sądu to powiatowa komisja lekarska była uprawniona i właściwa do rozpoznania skierowanego do niej wniosku strony. Jeżeli strona wyraźnie wskazuje, iż żąda rozpoznania sprawy, precyzując powody dla których wniosek złożyła w siedzibie wojskowej komendy uzupełnień, to korzysta niejako z pośrednictwa Komendy i takiemu wnioskowi wojskowy komendant uzupełnień winien nadać żądany przez stronę bieg. Powyższe stanowisko znajduje oparcie także w przepisach wykonawczych do ustawy o powszechnym obowiązku obrony to jest rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 2006 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracy (Dz. U. nr 18, poz. 142). Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej może w uzasadnionym wypadku zarządzić posiedzenie komisji po upływie terminu określonego w § 3 (termin określony w wojewódzkim planie poboru), jeżeli zaistnieją okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Takie samo uprawnienie w omawianych sytuacjach przysługuje zgodnie z § 5 także przewodniczącemu wojewódzkiej komisji lekarskiej. Zatem powyższa regulacja przewiduje możliwość działania komisji nie tylko podczas poboru. Wyjaśnić należy, iż ww. procedura nie pozbawia terenowych organów administracji wojskowej prawa do skutecznej ingerencji w wynik takiego postępowania. Stosownie do treści art. 28 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej przysługuje zarówno poborowemu jak i wojskowemu komendantowi uzupełnień odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej. Zresztą orzeczenie organu I instancji może być zmienione przez wojewódzką komisję lekarską również z urzędu, jeżeli zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Także członkom powiatowych komisji lekarskich przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu od jej orzeczeń. W tych okolicznościach stwierdzić należy, iż wszczęcie postępowania i nadanie wnioskowi biegu niezgodne z jego dosłowną treścią i w konsekwencji wydanie decyzji z uchybieniem przepisów dotyczących właściwości rzeczowej przewidzianej w art. 19 i n. kpa prowadzi w konsekwencji do nieważności wydanych w sprawie decyzji organów I i II instancji, a więc wystąpienia kwalifikowanej wady postępowania przewidzianej w art. 156 §1 pkt 1 kpa. Naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje bowiem nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia por. wyrok NSA z dnia 7 października 1982 r., II SA 1119/82, ONSA 1982, nr 2, poz. 95). Wskazać także należy, że wydanie rozstrzygnięcia w kwestii nienależącej do zakresu i przedmiotu sprawy określonych treścią wniosku o wszczęcie postępowania narusza także normy zawarte w art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2007 r., IV SA/Po 156/07 utrzymany w mocy wyrokiem NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., II OSK 1129/07 - oba dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę, iż postępowanie organu rażąco naruszają omawiane wyżej reguły, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 Kpa orzekł jak w sentencji wyroku. Art. 152 ppsa nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ P. Miładowski mb