II SA/Ol 163/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2009 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do uprawomocnienia się wyroku. Wnioskiem z dnia "[...]" B. L. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem W. L. Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego o uzyskanej w "[...]" wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych oraz wyrok Sądu Rejonowego zasądzający na rzecz jej męża kwotę "[...]" tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz dodatku za pracę w godzinach nocnych. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", działający z upoważnienia Wójta Gminy "[...]" – Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" odmówił przyznania B. L. świadczenia pielęgnacyjnego na syna W. L. Jako podstawę prawną orzeczenia podał art. 3, art. 5, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 26 ust. 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r. Nr 105, poz. 881 ze zm.). W uzasadnieniu wskazał, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że dochód rodziny wnioskodawczyni wyniósł w "[...]" "[...]". We wniosku wskazano ponadto na dochód utracony z roku "[...]" w kwocie "[...]" miesięcznie oraz na dochód uzyskany w "[...]" w postaci zasiłku dla bezrobotnych w kwocie "[...]" miesięcznie. Podniósł, iż w "[...]" mąż wnioskodawczyni był zatrudniony do dnia "[...]", natomiast od dnia "[...]" jest osobą bezrobotną. Prawo do zasiłku dla bezrobotnych nabył od dnia "[...]" i posiada je nadal, w związku z tym nie uwzględniono dochodu utraconego w "[...]" z § 17 ust. 2 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, bowiem zgodnie z powyższym przepisem nie pomniejsza się dochodu rodziny o dochód utracony, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym rodzina uzyskała inny dochód i nie utraciła go przed złożeniem wniosku o zasiłek. Konkludując wskazał, że dochód rodziny wnioskodawczyni wyniósł w przeliczeniu na osobę kwotę 740,60 zł miesięcznie i tym samym przekroczył kryterium dochodowe - kwotę 583 zł, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od tej decyzji B. L. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż nie zgadza się z ustaleniami organu wskazującymi, że dochód jej rodziny na osobę przekracza kryterium dochodowe Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W motywach uzasadnienia wskazało, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo obliczył miesięczny dochód rodziny, a w konsekwencji miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie, albowiem błędnie przyjął, że do wyliczenia dochodu rodziny B. L. winien znaleźć zastosowanie przepis § 17 pkt 2 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. W sprawie, jak wskazało, organ pierwszej instancji winien był zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych traktujące o dochodzie "utraconym" i "uzyskanym". Zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrata dochodu - oznacza utratę dochodu spowodowaną: uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Z kolei pkt 24 wskazanego artykułu stanowi, że uzyskanie dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane: zakończeniem urlopu wychowawczego, uzyskaniem prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej. Wskazało, iż w myśl powyższych przepisów w roku "[...]" nastąpiła utrata dochodu w rodzinie skarżącej z tytułu: zatrudnienia jej męża w Zespole Szkół w "[...]" oraz z tytułu zasiłku wypłacanego z ubezpieczenia społecznego. Wskazało również, iż z oświadczenia wnioskodawczyni z dnia "[...]" wynika, że odwołująca się za utratę dochodu uważa także dochód uzyskany wyrokiem Sądu Rejonowego. Powyższy argument jest jednak nieprawidłowy, bowiem dochód uzyskany wyrokiem Sądu nie mieści się w rozumieniu pojęcia "dochodu utraconego". Obligatoryjny charakter cyt. przepisu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych powoduje, że o utracie dochodu można mówić jedynie w przypadkach w tym przepisie wymienionych. Tak więc nie można uwzględnić tej okoliczności przy ustaleniu dochodu rodziny ubiegającej się o świadczenia. Z tego samego powodu za dochód utracony nie można uznać także stypendium otrzymanego w "[...]". Z kolei uzyskanie dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nastąpiło w związku z przyznaniem mężowi zainteresowanej od "[...]" zasiłku dla bezrobotnych. Reasumując zważyło, że miesięczny dochód rodziny stanowi kwotę "[...]", co w przeliczeniu na osobę w 5-cio osobowej rodzinie B. L. daje kwotę 684,25 zł., dlatego też mylne zastosowanie przepisów przez organ pierwszej instancji pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 17 ust. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. 583 zł, zostało w rodzinie skarżącej przekroczone. Dodało również, że rodzina B. L. nie kwalifikuje się do podniesionego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B. L. żądając jej uchylenia, jak też uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi zarzuciła Kolegium naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniosła, iż w jej ocenie dochód jej rodziny został przez Kolegium zawyżony ponieważ uwzględnił całą kwotę odszkodowania zasądzoną wyrokiem Sądu Pracy, na która składały się należności pracownicze z trzech lat, tj. "[...]" i za dwa miesiące "[...]". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji. Wskazało, że zasądzone na rzecz męża skarżącej wynagrodzenie stanowi przychód podlegający opodatkowaniu, a także dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodało również, iż niezasadny jest zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 powyższej ustawy, bowiem kwota miesięcznego dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej przekracza kwotę uprawniającą do przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie, z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z ust. 2 powyższego artykułu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 3-10 stosuje się odpowiednio. Z kolei art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii prawidłowości ustalenia przez organy administracji wysokości dochodu przypadającego na osobę w rodzinie skarżącej. Zdaniem organu odwoławczego przekroczone zostało miesięczne kryterium dochodowe, na co wpływ miało m.in. zasądzenie przez Sąd Rejonowy na rzecz męża skarżącej wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz dodatku za pracę w godzinach nocnych kwoty "[...]". Tak więc zdaniem Kolegium kwotę zasądzonego wynagrodzenia należy zaliczyć do dochodu, który jest częścią całości dochodu skarżącej w "[...]". Z kolei B. L. wskazuje, iż powyższą kwotę należy traktować jako dochód utracony. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, należy ustosunkować się w sprawie do obu stanowisk i przedstawić pogląd co do prawnej kwalifikacji kwoty "[...]". W szczególności chodzi o zakwalifikowanie powyższej kwoty w kontekście kategorii: dochodu, utraty dochodu i uzyskania dochodu, zdefiniowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochodem są m. in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne nie zaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także inne dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Do dochodu zalicza się także dochód deklarowany w oświadczeniu w przypadku korzystania przez uprawnionego ze zryczałtowanych form opodatkowania (art. 3 pkt 1 lit. "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz inne enumeratywnie wymienione dochody nie podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym (art. 3 pkt 1 lit. "c" ustawy). Ustawodawca szczegółowo określa sposób postępowania w sprawach przyznawania i wypłaty świadczeń rodzinnych. Jednym z niezbędnych zaświadczeń które należy dołączyć do wniosku wymienionych w art. 23 ust. 4 jest zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych każdego członka rodziny, wydane przez właściwy urząd skarbowy. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w precyzyjny sposób określają jak ustala się dochód rodziny i o jakie należności powinien być pomniejszony. Powyższe przepisy określają, że chodzi o dochód uzyskany w roku poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, nie precyzując jednak w jakim okresie prawo do niego powstało. Okoliczność, że w zaświadczeniu urzędu skarbowego za "[...]" wskazany jest dochód męża skarżącej, do którego prawo powstało przed "[...]" rokiem, nie ma znaczenia dla sprawy. Ustawodawca bowiem w sposób kategoryczny określił warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń rodzinnych i w tym zakresie nie dopuścił żadnych odstępstw. Należy zatem podzielić pogląd Kolegium, że za dochód rodziny skarżącej w "[...]" należało uznać całą należność wypłaconą mężowi skarżącej w "[...]" na podstawie wyroku Sądu Rejonowego. Zdaniem Sądu dochód ten należy jednak uznać za dochód utracony w rozumieniu art. 3 pkt. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium odwoławcze powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt. I SA/Wa 51/07) uznało, że skoro mąż skarżącej od "[...]" do "[...]" przebywał na zasiłku chorobowym, to dochód uzyskany z ZUS stanowi dochód utracony. Z niezrozumiałych względów Kolegium odmówiło uznania za dochód utracony należności męża skarżącej otrzymane w "[...]" tytułem wynagrodzenia za godziny nadliczbowe i pracę w godzinach nocnych. Kolegium twierdzi, że o dochodzie utraconym można mówić jedynie w przypadkach wymienionych w art. 3 pkt. 23 ustawy oświadczeniach rodzinnych. Organ uznając zasiłek chorobowy za ściśle związany z zatrudnieniem uznaje za dochód utracony, a wynagrodzenie za godziny nadliczbowe i pracę w godzinach nocnych już nie. Z tym poglądem nie sposób się zgodzić. Mąż skarżącej otrzymał wynagrodzenie za godziny nadliczbowe i pracę w godzinach nocnych w "[...]" wynagrodzenie to wynikało z jego zatrudnienia w Zespole Szkół w "[...]". Stosunek pracy z mężem skarżącej rozwiązano na podstawie art. 30 § 1 pkt. 4 Kodeksu Pracy z dniem "[...]". Później przebywał on na zasiłku chorobowym. Z art. 3 pkt 23 lit. "c" ustawy o świadczeniach rodzinnych przez utratę dochodów należy rozumieć utratę spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Przy czym, stosownie do treści art.17 ust 2 i 4 w zw. z art. 5 ust 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku utraty dochodu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na wniosek osoby, o której mowa w art. 17 ust. 1 na podstawie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę pomniejszonego o dochód utracony. Cytowany przepis artykułu 3 pkt 23 lit. "c" mówi o utracie dochodu spowodowanej utratą zatrudnienia, a więc dotyczy wszystkich składników wynagrodzenia otrzymywanego z tytułu zatrudnienia które utracono, także wynagrodzenia za godziny nadliczbowe i pracę w godzinach nocnych, bo wynikają one z tego samego stosunku pracy, na podstawie którego otrzymuje się wynagrodzenie zasadnicze i to niezależnie od tego czy wynagrodzenie to wypłacono w trakcie trwania stosunku pracy, czy chociażby z przyczyn niezależnych od pracownika, już po rozwiązaniu stosunku pracy. Tak było w przypadku męża skarżącej. Wynagrodzenie wypłacone na podstawie wyroku już po rozwiązaniu stosunku pracy, niczym nie różni się od tego, które wypłacono w trakcie trwania stosunku pracy lub dzień po rozwiązaniu stosunku pracy. Dochody takie należy uznać za utracone w rozumieniu art. 3 pkt. 23 lit. "c" ustawy o świadczeniach rodzinnych, oczywiście przy spełnieniu innych warunków przewidzianych prawem w tym aby stosunek pracy rozwiązany został w tym samym roku kalendarzowym w którym otrzymano wynagrodzenie za godziny nadliczbowe i prace w godzinach nocnych. Warunki te spełnione są w przypadku męża skarżącej. Inna interpretacja przepisów dotyczących dochodu utraconego byłaby niesprawiedliwa i prowadziłaby do nierównego traktowania osób, które z winy pracodawcy nie otrzymały wynagrodzenia w czasie trwania zatrudnienia ale po jego zakończeniu (np. na podstawie wyroku sądowego). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić że zarówno organ I jak i II instancji rozstrzygając sprawę świadczenia pielęgnacyjnego niewłaściwie zinterpretowały pojęcie dochodu utraconego z art. 3 pkt 23 lit. "c" . Skutkowało to wadliwym ustaleniem wysokości dochodu rodziny skarżącej i odmową przyznania tego świadczenia. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji zastosują się do wskazanej interpretacji Sądu i w sposób prawidłowy stosownie do art. 7 i 77 k.p.a. ustalą dochód rodziny skarżącej w oparciu o te ustalenia rozstrzygną o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić decyzje obydwu instancji. Orzeczenie o wykonalności oparto na zasadzie art. 152 p.p.s.a. ----------------------- 7