II GSK 882/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 14 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.B., J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 lipca 2009 r. sygn. akt VII SA/Wa 46/09 w sprawie ze skargi J.B., J.B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 46/09, oddalił skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd, uznając skargę za bezzasadną, przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wskazaną na wstępie decyzją, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24, w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. z 2008 r. Dz.U. Nr 164, poz. 1027- dalej: u.ś.o.z.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071, ze zm. – w skrócie: K.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Z. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2008 r., [...], stwierdzającą, iż J.B. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 1 marca 2004 r. Organ wskazał, iż o wydanie decyzji w przedmiotowym zakresie wystąpił Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., jak również J.B. pismem z dnia 20 października 2007 r., skierowanym do Z. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. W związku z powyższym organ ustalił, iż od dnia 1 maja 1993 r. J.B. oraz J.B. prowadzili pozarolniczą działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej w zakresie przewodnictwa turystycznego oraz pilotażu wycieczek krajowych (zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wydane przez Urząd Gminy w M. w dniu 7 maja 1993 r.), natomiast od dnia 2 marca 2004 r. prowadził ją wyłącznie J.B. (zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wydane przez Urząd Gminy w M. w dniu 2 marca 2004 r.). J.B., jako płatnik składek z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego tylko i wyłącznie w okresie: 1) od dnia 01 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2003 r., 2) od dnia 18 kwietnia 2003 r. do dnia 23 maja 2003 r. oraz 3) od dnia 13 lipca 2003 r. do dnia 29 lutego 2004 r. Organ wskazał również, iż z informacji uzyskanych z Drugiego Urzędu Skarbowego w K. (pismo z dnia 7 maja 2003 r., znak: ZN – II 2/4122 – 327/2033 LSz) oraz od Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (pismo z dnia 2 lutego 2007 r., znak: [...]) wynika, że nie odnotowano informacji o zawieszeniu lub ewentualnej likwidacji działalności gospodarczej przez skarżącego, co więcej zostało wykazane, że J.B. i J.B. składali wspólne zeznanie podatkowe za poszczególne lata 1999 – 2004 (PIT – 33, a następnie PIT – 36). W tej sytuacji organ nie dał wiary twierdzeniom, iż skarżący nie prowadził działalności gospodarczej. Zdaniem organu przy określeniu znaczenia pojęć "rozpoczęcie" i "zakończenie" prowadzenia działalności gospodarczej zasadnicze znaczenie mają przepisy określające zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, a więc przepisy ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324, ze zm.), a następnie przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101 poz. 1178, ze zm.) i dalej przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r. Nr 155 poz. 1095, ze zm.). Stąd też dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej istotne znaczenie prawne ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz jego wykreślenie z tej ewidencji, a nie faktyczny brak wykonywania działalności gospodarczej spowodowany zdarzeniami losowymi, np. chorobą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 28/07). Zatem zgłoszenie (czego i tak skarżący nie dokonał) w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych faktycznej przerwy w prowadzeniu pozarolniczej działalności z uwagi na stan zdrowia nie prowadzi do ustania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. W skardze z dnia 6 grudnia 2008 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. J. i J.B. (dalej: skarżący), wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że istnieje możliwość czasowego zawieszenia działalności (między innymi z powodu sezonowości działalności i zdarzeń losowych) bez konieczności wyrejestrowywania działalności gospodarczej, co wynika z informacji internetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem skarżących wpis do ewidencji działalności gospodarczej ma jedynie charakter deklaratoryjny, a zatem fakt prowadzenia działalności gospodarcze, a nie wpis do ewidencji przesądza o istnieniu tej działalności i obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Stąd też na podstawie ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej nie można twierdzić, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej świadczy o prowadzeniu tej działalności, jak też nie wyrejestrowanie działalności z ewidencji nie jest równoznaczne z jej prowadzeniem. W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszy Zdrowia podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa uzasadniających jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Sąd wskazał, powołując się na przepisy w zakresie ubezpieczeń zdrowotnych i prowadzenia działalności gospodarczej, iż czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne. Zdarzenia losowe, na przykład choroba skarżącego w czasie prowadzenia działalności gospodarczej nie może mieć więc znaczenia w przedmiotowej sprawie. Działalność gospodarcza jest bowiem działalnością, z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Ponadto Sąd wskazał, iż skarżący w okresie od dnia 1 maja 1993 r. do dnia 1 marca 2004 r., jako płatnik składek z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego tylko i wyłącznie we wskazanych powyżej okresach oraz że stwierdzono brak informacji na temat zgłoszenia zawiadomienia o zawieszeniu lub ewentualnej likwidacji działalności gospodarczej przez skarżącego. Poza tym skarżący składał za lata 1999 – 2004 wspólne zeznania podatkowe na druku PIT – 33, a następnie PIT – 36, co również wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej. Powyższe, zdaniem Sądu, oznacza, że brak było podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem w rozumieniu przepisów u.ś.o.z. osoba fizyczna prowadzi działalność od dnia jej zarejestrowania do dnia jej wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej. Sąd stwierdził nadto, że znane jest mu stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 179/06, przyjął, że zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko o legalizacji rozpoczęcia działalności gospodarczej i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Określenie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powodowało istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Nie chodzi, więc o niedopuszczalność korygowania czasookresu prowadzenia działalności gospodarczej wynikającego z wpisu do ewidencji, lecz o powiązanie takiej czynności z wynikami postępowania dowodowego. Końcowo Sąd zauważył także, iż decyzja Dyrektora Z. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2008 r., jest jedynie potwierdzeniem faktu, iż skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 1 marca 2004 r. Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 2 u.ś.o.z., sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. W skardze kasacyjnej z dnia 14 września 2009 r. pełnomocnik skarżących zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. oraz wniósł o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę na korzyść skarżących uwzględniając zarzut przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne; - zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących podniósł, iż w związku z tym, że w postępowaniu przed pierwszą instancją skarżących nie reprezentował profesjonalny pełnomocnik zaszły poważne wątpliwości. Wskazał, iż ze względu na charakter stosunków pomiędzy stronami i rodzaj prowadzonej działalności należy uznać, że stroną w niniejszej sprawie jest podmiot gospodarczy składający się z dwóch osób fizycznych, prowadzący działalność gospodarczą pod jednym numerem 419/93 i nazwą, na którą składały się imiona i nazwiska obojga skarżących. Dlatego też skarżący prawidłowo oznaczyli własną stronę procesową, na podstawie art. 194, w związku z art. 4792 Kodeksu postępowania cywilnego, co znajduje potwierdzenie w wyroku WSA w W. z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 889/06. Stąd nieuzasadnione było od samego początku merytoryczne rozdzielenie obu spraw (46/09 i 47/09) już na etapie wydania pierwszej decyzji. Pełnomocnik skarżących podniósł także zarzut przedawnienia zobowiązań w oparciu o art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391 ze zm. – dalej: ustawa o ubezpieczeniu zdrowotnym), w brzmieniu obowiązującym sprzed 1 lipca 2007 r., ponieważ obowiązujący w tym czasie 5 – letni termin przedawnienia upłynął przed wydaniem w dniu 5 listopada 2008 r. decyzji pierwszoinstancyjnej, tym bardziej, iż dochodzone roszczenia w większości dotyczyły 2003 r. Pełnomocnik skarżących podniósł także zarzut błędnego dokonania przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych w kwestii zgłaszania przerw w prowadzeniu działalności, na potwierdzenie czego dołączył do akt sprawy formularze zgłoszeń do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie "wyrejestrowania z ubezpieczeń". Stąd też, zdaniem pełnomocnika skarżących, Sąd pierwszej instancji uwzględniając wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 179/06 winien, co najmniej powiązać czynności skorygowania czasookresu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżących z wynikami postępowania dowodowego i wskazanymi powyżej dowodami, które w ogóle nie zostały uwzględnione, a przede wszystkim powinien uwzględnić zarzut przedawnienia służący skarżącym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zakres kontroli sądu odwoławczego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia zdeterminowany jest granicami środka zaskarżenia. Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, stąd też dla swej skuteczności musi spełniać ściśle określone wymogi. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. przytoczenie podstaw kasacyjnych wymaga uzasadnienia, co oznacza, że skarżący powinien nie tylko powołać konkretne przepisy prawa, ale także wskazać wyraźnie, do jakiego, jego zdaniem, naruszenia prawa materialnego lub procesowego doszło oraz wykazać na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucenia uchybień przepisom procesowym dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze wypada na wstępie zauważyć, iż w petitum skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżących nie powołał w jej podstawie żadnych przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. Z treści uzasadnienia można jedynie wywnioskować, iż zamiarem pełnomocnika skarżących było postawienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, na co może wskazywać powołanie się na art. 194, w związku z art. 4792 Kodeksu postępowania cywilnego (w skrócie: K.p.c.) oraz zarzutu naruszenia prawa materialnego, to jest art. 33 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu natury procesowej należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Po pierwsze, odwołuje się on jedynie do przepisów K.p.c., które nie znajdują zastosowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Po drugie, pełnomocnik skarżących nie wykazał, iż niereprezentowanie skarżących przed Sądem pierwszej instancji przez profesjonalnego pełnomocnika stanowiło uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wręcz przeciwnie pełnomocnik skarżących podniósł, iż mimo tego, że skarżący nie byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, to jednak "...zareagowali prawidłowo i dopełnili ciążącego na nich obowiązku właściwego oznaczenia swojej strony procesowej.". Po trzecie, Sąd pierwszej instancji nie mógł połączyć spraw, w celu ich łącznego rozpoznania lub też rozstrzygnięcia, wywołanych skargami wniesionymi przez J.B. i J.B. na decyzje Dyrektora Z. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (art. 111 p.p.s.a.), przed nadaniem im biegu. Stosownie bowiem do art. 220 § 1 zd. pierwsze i § 3 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek wniesienia skargi, od której nie zostanie uiszczona należna opłata pod rygorem jej odrzucenia. Zatem do momentu uiszczenia wpisu Sąd nie mógł nawet rozważać połączenia skarg wniesionych przez skarżących. Dodatkowo należy zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę J.B. (postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 47/09), z uwagi na uiszczenie wpisu sądowego po terminie. Nadto wypada zauważyć, iż zgodnie z przepisami o ubezpieczeniach zdrowotnych podmiotem podlegającym ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jest każda osoba fizyczna (a nie spółka cywilna), co determinuje określenie strony w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych. Po czwarte, zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego w istocie dotyczy kwestii interpretacyjnej, a mianowicie czy zawieszenie działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 1 marca 2004 r. wpływało na wymiar składek zdrowotnych, a więc materii związanej z wykładnią prawa materialnego. Dopiero bowiem z dniem 20 września 2008 r., w związku z wejściem w życie ustawy nowelizującej z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 141, poz. 888), kwestia ta została wprost uregulowana w art. 69 ust. 1a u.ś.o.z., co usunęło wątpliwości interpretacyjne w przedmiotowym zakresie. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a), to jest art. art. 33 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym, w brzmieniu pierwotnym, należy zauważyć, iż nie wskazuje on, w jaki sposób doszło do jego naruszenia, czy przez błędną jego wykładnię (opierając skargę kasacyjną na takim zarzucie należało wskazać, jak według wnoszącego skargę kasacyjną, przepis taki powinien być rozumiany) czy też przez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na tak zwanym błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo, że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej. Pełnomocnik skarżących wskazał jedynie, iż do dochodzonych należności należało zastosować pięcioletni termin przedawnienia, co powinno prowadzić do wniosku, że decyzja z dnia 5 listopada 2008 r. została wydana w warunkach przedawnienia. Niezależnie jednak od braku wskazania, w jaki sposób doszło do naruszenia prawa materialnego, postawiony przez pełnomocnika skarżących zarzut jest niezasadny. Zauważyć bowiem należy, iż poddana kontroli Sądu decyzja nie dotyczyła wymiaru składek z tytułu ubezpieczeń zdrowotnych, co do których miałyby zastosowanie przepisy, regulujące termin przedawnienia, a jedynie określenia okresu, w którym skarżący podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 102 ust. 5 pkt 24, w związku z art. 109 ust. 5 u.ś.o.z.), której to wydanie nie jest ograniczone w czasie. Podsumowując, zarzut naruszenia prawa materialnego należy uznać za nietrafny. Konkludując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.