IV SA/Gl 466/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2009 r. sprawy ze skargi W. H. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 106 ze zm.) nie stwierdził u W. H. choroby zawodowej objawów ani następstw zatrucia zawodowego substancjami chemicznymi. W uzasadnieniu decyzji organ ten uznał, że dochodzenie epidemiologiczne oraz orzeczenia lekarskie uniemożliwiły rozpoznanie u strony choroby zawodowej. Z decyzją tą nie zgodziła się W. H., która wniosła odwołanie do organu wyższego stopnia i podniosła, że stan jej zdrowia uzasadnia rozpoznanie choroby zawodowej. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten podzielił stanowisko zajęte przez organ pierwszej instancji i nie dopatrzył się występowania znamion choroby zawodowej. W. H. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/Gl 1217/04 uchylił zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia Sąd dostrzegł, że organy administracji nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sprawie w sposób wyczerpujący, a w szczególności nie ustaliły, jaki stan normatywny obowiązuje w przypadku wniosku skarżącej, albowiem z przedłożonych akt wynika, że pierwsze czynności w sprawie mogły być podjęte przed październikiem 2002 r. Z tego też powodu zdaniem Sądu organy administracji nie wyjaśniły kiedy rozpoczęło się postępowanie w sprawie, jak również jakie schorzenie winno być przedmiotem tego postępowania. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że postępowanie dowodowe w sprawie wymaga przeprowadzenia w znacznym zakresie, wyznaczonym orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i z tego powodu wystąpiła konieczność uchylenia decyzji. Jednocześnie organ ten kierując się wskazaniami zamieszczonymi w wyroku tutejszego Sądu nakazał przeprowadzenie postępowania dowodowego we wskazanym kierunku. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. postanowieniem z dnia [...] przekazał sprawę zgodnie z właściwością do załatwienia przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. Powyższy organ przeprowadził postępowanie dowodowe zgodnie ze wskazaniami zamieszczonymi w powyższym wyroku, a w szczególności ustalił w oparciu o jakie przepisy ma być podejmowane rozstrzygnięcie. W konsekwencji organ ten decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 ust. 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie stwierdził u W. H. choroby zawodowej zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez następujące substancje chemiczne: węglowodory alifatyczne lub alicykliczne występujące w benzynie lub benzynie lakowej, inne substancje chemiczne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wyniki postępowania epidemiologicznego oraz orzeczeń uprawnionych placówek medycznych i uznał, że brak jest podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej. Odwołanie od tej decyzji wniosła W. H., która wystąpiła o zmianę zaskarżonej decyzji i podała, że organ pierwszej instancji nie wypełnił postanowień wynikających z wyroku tutejszego Sądu, gdyż w przypadku ich wypełnienia rozstrzygnięcie byłoby dla niej korzystne. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie dokonał analizy postępowania epidemiologicznego w sprawie. Postępowanie to wykazało, że strona pracowała w KWK "[...]" w R. w warunkach stwarzających potencjalne ryzyko powstania choroby zawodowej. Jednocześnie w sprawie strony wypowiedziały się dwie uprawnione placówki medyczne, które w swoich orzeczeniach nie rozpoznały jakichkolwiek skutków narażenia na opary benzyny, ropy naftowej czy olejów mineralnych. Nadto lekarze placówki drugiego stopnia rozpoznali u strony schorzenie i w żadnym stopniu nie powiązali tego schorzenia z warunkami pracy. Dodatkowo organ odwoławczy umożliwił stronie możliwość wypowiedzenia się w sprawie oraz zgłoszenia dodatkowych dowodów potwierdzających występowanie choroby zawodowej, jednakże strona z tej możliwości nie skorzystała. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła W. H., która wystąpiła o uchylenie wyżej wymienionej decyzji. W motywach skargi podniosła, że wbrew twierdzeniom zamieszczonym w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, iż nie przedstawiła żadnych dowodów i okoliczności dotyczących toczącego się postępowania, takowe przedłożyła pismem z dnia [...]. Nadto wskazała, iż wystąpiła o przebadanie jej przez niezależnych specjalistów z przedmiotowej dziedziny medycyny. Zaznaczyła także, iż jej zdaniem sprawa nie została w sposób należyty wyjaśniona, a postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Na potwierdzenie trafności swojego stanowiska przedłożyła dokumentację medyczną specjalistów spoza S. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej jaką zamieścił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 4 września 2008 r. oddalając powyższą skargę uznał, że z treści wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2006 r. wynikał obowiązek ustalenia przez organ administracji – na podstawie uzupełnionego materiału, czy postępowanie w sprawie zostało wszczęte po dacie wejścia w życie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 2002 r. W powyższym zakresie organ odwoławczy wskazał, iż w zaskarżonej decyzji, na podstawie zgromadzonej dokumentacji, zwłaszcza przy uwzględnieniu skierowania na badania w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] postępowanie w rozpatrywanej sprawie zostało wszczęte w czasie obowiązywania przepisów rozporządzenia z 2002 r. Sąd uznał, że organ odwoławczy w pełni wykonał wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia [...]. Okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, które wymieniono powyżej zostały ustalone na podstawie prawidłowej oceny uzupełnionego materiału dowodowego. Nadto Sąd wskazał, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 czerwca 2008 r. o sygn. akt P 23/07, przepisy wymienionego rozporządzenia tracą moc obowiązującą dopiero z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W ramach postępowania administracyjnego zadaniem organu administracji jest ustalenie, czy są spełnione przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej takie jak: wystąpienie narażenia zawodowego oraz choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych i związku przyczynowo-skutkowego między chorobą a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Następnie Sąd ten uznał, że skarżąca pracowała w warunkach narażenia na wystąpienie zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstw wywołanych przez chemiczne czynniki szkodliwe. Jednocześnie, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów administracji oraz placówek diagnostycznych wypowiadających się w sprawie, nie rozpoznano u skarżącej zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstw wywołanych przez czynniki wymienione w poz. 1/56 i 1/57 wykazu chorób zawodowych. Nadto Sąd zaznaczył, że na podstawie orzeczeń lekarskich obu placówek diagnostycznych, organ odwoławczy trafnie uznał, że w sprawie tej brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W konkluzji Sąd doszedł do przekonania, że ustalenia stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji zostały dokonane w oparciu o wnikliwą analizę dowodów i przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału dowodowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, opartą na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), złożyła W. H., reprezentowana przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez to, że Sąd pierwszej instancji, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo iż w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić aby w świetle całokształtu ocenić, czy zaskarżone rozstrzygnięcie organu w przedmiocie choroby zawodowej skarżącej w pełni zasługuje na ocenę prawidłowego, a organy rozpatrujące sprawę nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania i nie naruszyły przepisów prawa materialnego, a nie tylko do oceny, że organy zastosowały przy rozstrzyganiu aktualnie obowiązujące rozporządzenie z 2002 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w przedmiotowej sprawie Sąd winien wyjść poza granice skargi i powołaną podstawę prawną. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną Sąd całkowicie pominął przedstawioną przez skarżącą dokumentację lekarską z której wynika, że w jej organizmie są ślady po działaniu czynników chemicznych, chociażby w płucach, a przyczyny schorzeń górnych dróg oddechowych nie da się w jednoznaczny sposób wytłumaczyć, że nie mają one nic wspólnego ze środowiskiem w jakim skarżąca wykonywała pracę zawodową. Nadto skarżąca podniosła, że nie został poddany ocenie całościowy stan zdrowia skarżącej pod względem wpływu czynników chemicznych środowiska, w których wykonywała pracę zawodową i następstw wywołanych przez te czynniki chemiczne na jej obecny stan zdrowia pomimo przedstawienia dokumentacji lekarskiej. Sąd pierwszej instancji przyznał w uzasadnieniu, że przedmiotem postępowania nie było ustalenie, czy rozpoznane u skarżącej schorzenie górnych dróg oddechowych pozostaje w związku przyczynowym z jej pracą zawodową. Tym samym, zdaniem skarżącej z tego powodu, że Sąd nie wyszedł poza granice skargi i powołaną podstawę prawną, mimo że w tej sprawie powinien to uczynić. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 115/09 uwzględnił wniesioną skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W motywach rozstrzygnięcia Sąd drugiej instancji zaznaczył, że wniesiona skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, ponieważ podniesiony w niej zarzut jest zasadny. Kwestionowany wyrok zapadł w dniu 4 września 2008 r., czyli po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07, w którym to Trybunał Konstytucyjny, że art. 237 § 1 pkt 2 i pkt 3 Kodeksu pracy w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, jednakże w pkt II orzeczenia wskazał, że tracą one moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Następnie Sąd ten stwierdził, że z momentem publicznego ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu i fakt ten powinien zostać uwzględniony przez Sąd orzekający w sprawie. Przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego. Nadto zdaniem orzekającego Sądu odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji nie oznacza, iż przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał w wyroku. Ograniczenia wynikające z odroczenia utraty mocy konkretnej normy prawnej nie dotyczą sytuacji prawnej strony skarżącej, która przez wniesienie skargi do Sądu, tak jak i strona wnosząca skargę kasacyjną inicjuje kontrolę konstytucyjności przepisu uznanego przez Trybunał za niekonstytucyjny, bowiem i sąd administracyjny jest upoważniony do odmowy zastosowania aktu podustawowego nie powodując trwałej eliminacji z porządku prawnego, a jedynie nieskuteczność aktu, "inter pares", to tym bardziej to uprawnienie przekształca się w obowiązek w momencie trwałego obalenia przez Trybunał Konstytucyjny domniemania konstytucyjności takiego aktu. Zdaniem składu orzekającego w rozpatrywanej sprawie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. nie mogły stanowić podstawy prawnej zaskarżonego wyroku ponieważ orzeczenia sądowe nie mogą się opierać na przepisach prawa, co do którego stwierdzona została niezgodność z Konstytucją. Powyższe rozważania skłoniły Sąd do uwzględnienia wniesionej skargi kasacyjnej. Konkludując uzasadnienie wyroku sąd rozpatrujący skargę kasacyjną wskazał, że skoro przepis traci domniemanie konstytucyjności powstaje nowa sytuacja prawna. Stosując prawo Sąd nie musi uzasadniać niekonstytucyjności przepisów, a wystarczy powołanie się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny stosownie do postanowień art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Kontrola ta przeprowadzana jest pod względem legalności, a zatem w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po myśli art. 190 powoływanej ustawy Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 maja 2009 r. W wyroku tym Sąd wskazał, że stanowiące podstawę orzekania przez Sąd pierwszej instancji, jak również podejmowanych przez organy administracji decyzji administracyjnych rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym decyzje organów administracji wydane zostały na podstawie przepisu prawa, który został wyeliminowany z obrotu prawnego, a okoliczność ta wyczerpuje przesłanki uwzględnienia skargi wniesionej do sądu administracyjnego. Jak zaznaczył to w uzasadnieniu swojego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, Sąd dokonujący badania prawidłowości wydanej decyzji administracyjnej, w przypadku zetknięcia się z taką sytuacją, jaka wystąpiła w rozpatrywanej sprawie zwolniony jest z uzasadnienia niekonstytucyjności przepisu, a wystarczającą podstawą jest odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzającego niekonstytucyjność danego przepisu czy aktu normatywnego. W następstwie niniejszego wyroku sprawa trafia ponownie do rozpatrzenia przez organ odwoławczy, który winien stosownie do postanowień rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) przeprowadzić postępowanie i wydać stosowną decyzję administracyjną. Z uwagi na fakt, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono stwierdzenia występowania u skarżącego choroby zawodowej, Sąd nie orzekał o jej wykonalności. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję. SW