II FSK 478/10

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2011-08-10

Skład orzekający: Jan Rudowski, Stefan Babiarz, Grażyna Nasierowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy strata wynikająca z różnicy między zasądzoną kwotą zwrotu nakładów na majątek ciepłowniczy a niezamortyzowaną wartością tych nakładów stanowi stratę podatkową podlegającą zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów, jeśli zwrot następuje po wygaśnięciu umowy, a środek trwały nie został fizycznie zniszczony?
Ratio decidendi
Skarga kasacyjna Ministra Finansów została oddalona, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że strata wynikająca z różnicy między zasądzoną kwotą zwrotu nakładów a ich niezamortyzowaną wartością, w sytuacji gdy zwrot następuje po wygaśnięciu umowy, może stanowić koszt uzyskania przychodu. Sąd podkreślił, że pojęcie 'likwidacja' środka trwałego w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. nie ogranicza się do fizycznego unicestwienia, ale obejmuje również definitywne pozbycie się środka trwałego, jeśli utracił on przydatność gospodarczą, a podatnik działa racjonalnie ekonomicznie.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła spółki, która dokonała nakładów inwestycyjnych na majątek ciepłowniczy dzierżawiony od gminy. Po wygaśnięciu umowy gmina zwróciła majątek wraz z nakładami, ale zasądzona przez sąd kwota zwrotu była niższa od niezamortyzowanej wartości tych nakładów. Spółka chciała zaliczyć różnicę do kosztów uzyskania przychodów jako stratę podatkową. Minister Finansów uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe, twierdząc, że nie nastąpiła likwidacja środka trwałego w rozumieniu przepisów podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację Ministra Finansów, wskazując na braki w uzasadnieniu organu. Minister Finansów złożył skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej w K. działającego z upoważnienia Ministra Finansów.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w K. działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Op 307/09 w sprawie ze skargi E. S.A. w O. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w K. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz E. S.A. w O. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 4 listopada 2009 r., I SA/Op 307/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z 9 marca 2009 r. wydaną wobec E. S.A. w O. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że we wniosku o wydanie interpretacji Skarżąca podała, iż w dniu 1 maja 1998 r. zawarła z gminą B. na okres 5 lat (z możliwością przedłużenia) umowę o korzystaniu przez Skarżącą z majątku ciepłowniczego. W ramach umowy była zobowiązana do bieżących napraw i konserwacji oraz do rozbudowy i modernizacji tego majątku. Z chwilą zaś wygaśnięcia umowy zobowiązana była do przekazania gminie jej majątku wraz z nakładami inwestycyjnymi. Gmina natomiast zobowiązała się do zwrotu równowartości tych nakładów według wartości księgowej netto (po odliczeniu amortyzacji). Majątek ciepłowniczy wraz z nakładami inwestycyjnymi zwrócono gminie w latach 2005-2006. Skarżąca wyjaśniła, że nakłady dokonane w czasie trwania umowy zakwalifikowała jako odrębne środki trwałe oraz jako inwestycje w obcych środkach trwałych. W związku z brakiem dobrowolnego zwrotu tych nakładów Skarżąca obciążyła gminę kwotą nakładów wystawiając dwie faktury VAT ze stawką 22% (3.252.314,94 zł i 3.167.170,65 zł). Jako przychód z tytułu zwrotu nakładów uznała kwotę netto z tych faktur, zaś jako koszt uzyskania przychodu niezamortyzowaną wartość środków trwałych. Skarżąca wskazała, że wyrokiem sądu z 3 sierpnia 2007 r. zasądzono od gminy na jej rzecz kwotę 4.667.919,65 zł po potrąceniu odszkodowania w wysokości 330.000 zł z tytułu bezumownego korzystania przez Skarżącą z majątku gminy, co oznaczało uwzględnienie roszczenia o zwrot nakładów w wysokości 4.997.919,62 zł. Powództwo dotyczące wydatków inwestycyjnych poniesionych po 30 kwietnia 2003 r. (zakończenie umowy) w kwocie 1.421.565,97 zł zostało oddalone. Postawione we wniosku pytanie dotyczyło tego w jakiej wysokości Skarżąca powinna określić wysokość przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów w związku z zasądzeniem wyrokiem sądu należności z tytułu zwrotu nakładów na majątku ciepłowniczym w sytuacji, gdy zasądzony zwrot jest niższy od niezamortyzowanej wartości środków trwałych (inwestycji w obcych środkach trwałych). Nadto Skarżąca zadała pytanie o to czy ujemna różnica między zasądzoną kwotą a nie ujętymi w kosztach nakładami w środkach trwałych (inwestycje w obcych środkach trwałych) stanowi stratę podatkową. Przedstawiając własne stanowisko w sprawie Skarżąca wskazała, że jej zdaniem zasądzona przez sąd należność będzie stanowić dla niej przychód podatkowy, gdyż zgodnie z art. 16a ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 54, poz. 654, z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.d.o.p.", sprzedaż inwestycji w obcych środkach trwałych skutkuje powstaniem przychodu podatkowego. Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wydatki na wytworzenie środków trwałych, pomniejszone o sumę odpisów amortyzacyjnych, są kosztem podatkowym w przypadku ich odpłatnego zbycia, bez względu na czas ich poniesienia. Różnica między wartością netto (po odliczeniu amortyzacji) inwestycji w obcych środkach trwałych a kwotą należną od gminy z tytułu poniesionych przez Skarżącą nakładów w obcych środkach trwałych będzie stanowić stratę podatkową z uwagi na to, że zasądzona kwota zwrotu jest niższa od wartości netto inwestycji w obcych środkach trwałych, tj. po odliczeniu amortyzacji. Minister Finansów wydał interpretację podatkową, w której uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe. Powołując się na regulację zawartą w art. 16a ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. wskazał, że w momencie wygaśnięcia umowy Skarżąca utraciła prawo do dokonywania odpisów amortyzacyjnych, gdyż po upływie okresu obowiązywania umowy, korzystała ze środków trwałych gminy bezumownie. Po zakończeniu umowy przysługiwało jej tylko prawo do żądania zwrotu nakładów od właściciela, tj. gminy. Następnie przytaczając treść art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. organ wskazał, że ta przesłanka w niniejszej sprawie nie występuje. Jednak jego zdaniem w przedstawionym stanie faktycznym nie wystąpi strata w środkach trwałych (inwestycji w obcych środkach trwałych), bowiem nie miała miejsca fizyczna likwidacja tych środków. Wartość niezamortyzowanej części środków trwałych nie może być zatem zaliczona do kosztów uzyskania przychodu, nie jest to bowiem strata środka trwałego, lecz wydanie go właścicielowi z mocy prawa. W konkluzji Minister Finansów wskazał, że skoro zasądzona kwota jest niższa od niezamortyzowanej wartości inwestycji w obcych środkach trwałych, to po stronie Skarżącej nie wystąpi przychód. Jednocześnie na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. powstała strata nie może być uznana za koszt uzyskania przychodu - mieści się ona bowiem w granicach ryzyka gospodarczego podatnika. Skarżąca wezwała Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, a gdy tenże podtrzymał pogląd wyrażony w interpretacji, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. 3. Uzasadniając wydany wyrok Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona interpretacja nie odpowiada wymogom wynikającym z art. 14c § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60, ze zm.). Obszerna jej część ogranicza się bowiem do przytoczenia przepisów definiujących przychód oraz koszt uzyskania przychodu. Brak jest natomiast jasnego i logicznego powiązania tych przepisów ze stanem faktycznym przedstawionym we wniosku. Organ nie uzasadnia poglądu o utracie możliwości amortyzowania środka trwałego w sytuacji, gdy umowa, na podstawie której ten środek jest użytkowany, przestaje obowiązywać, co jego zdaniem skutkuje zerwaniem związku przyczynowo-skutkowego między kosztami z tytułu odpisów amortyzacyjnych a osiągniętym przychodem. Nie wyjaśnia również, czy ten pogląd ma zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, kiedy to Skarżąca nadal użytkowała majątek po rozwiązaniu umowy. Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę na wewnętrzną sprzeczność stanowiska organu. Zdaniem Sądu I instancji trudno również dociec, jakie jest stanowisko organu w kwestii zastosowania w sprawie art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. Organ nie odniósł się też do możliwości zastosowania powołanego we wniosku art. 16 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. ani do stanowiska Skarżącej, że sprzedaż inwestycji będzie skutkować po jej stronie powstaniem przychodu. Nadto Sąd I instancji nie podzielił zaprezentowanego przez organ poglądu, jakoby użyte w art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p pojęcie "likwidacja" nie w pełni umorzonych środków trwałych mogło być interpretowane jedynie jako fizyczne unicestwienie środka trwałego (w tym przypadku - nakładów inwestycyjnych). 4. Od powyższego wyroku Minister Finansów złożył skargę kasacyjną, w której zarzucił: a) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 5 i 6 oraz art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p.; b) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 146 § 1 w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", oraz w zw. z art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Na tej podstawie kasator wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i oddalenie skargi. Wniósł nadto o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wywiódł, że w sytuacji, gdy przed pełnym zamortyzowaniem inwestycji w obcym środku trwałym dochodzi do ustania łączącej strony umowy, z jednoczesnym zwrotem przedmiotu inwestycji w obcym środku trwałym właścicielowi tego środka, u podatnika amortyzującego dotychczas taki środek trwały nie powstaje strata, która podlegałaby zaliczeniu do kosztów podatkowych. Nie dochodzi bowiem do likwidacji nie w pełni umorzonego środka trwałego, jak o tym stanowi art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. W ocenie kasatora użyte w tym przepisie pojęcie likwidacji nie w pełni umorzonego środka trwałego oznacza fizyczne unicestwienie środka trwałego polegające na jego zużyciu tudzież zniszczeniu. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej podniósł, iż w interpretacji jednoznacznie stwierdzono, że przepis art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż Skarżąca nie zlikwidowała nieumorzonego środka trwałego. Nie mógł mieć także zastosowania powołany w zaskarżonym wyroku przepis art. 16 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. W sprawie nie można bowiem mówić o odpłatnym zbyciu środków trwałych, skoro Skarżąca po wygaśnięciu umowy była zobowiązana do przekazania gminie jej majątku wraz z nakładami, w zamian za co przysługiwał jej zwrot w wysokości równowartości poniesionych nakładów. 5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Skarżącej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 6. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była pisemna interpretacja przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie, udzielona na podstawie odpowiednich przepisów Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2007 r. Postępowanie w sprawie o udzielenie interpretacji indywidualnej wszczynane jest na wniosek zainteresowanego, o czym stanowi art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej. W myśl art. 14b § 3 tej ustawy składający wniosek obowiązany jest do przedstawienia stanu faktycznego, którym jest albo zdarzenie, które miało już miejsce, albo zdarzenie przez wnioskodawcę planowane. Podstawę postępowania interpretacyjnego tworzy – obok stanu faktycznego – stanowisko własne wnioskodawcy. Stanowisko to powinno wskazywać przepisy prawa, mogące stanowić podstawę dochodzonej interpretacji, oraz ocenę ich znaczenia dla przedstawionego we wniosku stanu faktycznego. W literaturze podkreśla się, że stanowisko własne wnioskodawcy, o którym mowa w art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej, stanowi prawną kwalifikację przedstawionego stanu faktycznego, w którego obszarze będzie się toczyć postępowanie o wydanie interpretacji indywidualnej. Kształtują je przepisy prawa, na podstawie których wnioskodawca kwalifikuje podatkowo znaczącą sytuację budzącą w nim wątpliwości co do uzasadnionego zakresu oraz sposobu zastosowania prawa podatkowego i w tym kontekście wymagającą zbadania w postępowaniu interpretacyjnym, by potwierdzić albo zweryfikować trafność kwalifikacji prawnej proponowanej przez stronę. Zapytanie interpretacyjne wnioskodawcy stanowi więc w istocie rzeczy pytanie o zasadność możliwości "podciągnięcia" stanu faktycznego interpretacji pod wskazane w stanowisku wnioskodawcy przepisy prawa (por. J. Brolik, Urzędowe interpretacje prawa podatkowego, LexisNexis 2010, s. 76). Z kolei z treści art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że dokonując interpretacji indywidualnej, organ podatkowy przedstawia swój pogląd w zakresie rozumienia przepisów prawa podatkowego i sposobu ich zastosowania w odniesieniu do wskazanego we wniosku stanu faktycznego już istniejącego bądź zdarzenia przyszłego. W niniejszej sprawie wątpliwości Skarżącej sprowadzały się do możliwości zaliczenia w ciężar kosztów uzyskania przychodów niezamortyzowanej części inwestycji w obcym środku trwałym. Przy czym Skarżąca wskazywała, że sprzedaż inwestycji skutkować będzie powstaniem przychodu podatkowego. Przychodem tym będzie należność zasądzona przez sąd. Nadto Skarżąca wywodziła, że ponieważ zasądzony zwrot nakładów jest niższy od ich wartości netto (po odliczeniu amortyzacji) powstała różnica stanowić będzie stratę podatkową, którą można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. Rację ma Sąd I instancji, że tego rodzaju stwierdzenie oznaczało konieczność odniesienia się do możliwości zastosowania powołanego wyżej art. 16 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. oraz do stanowiska Skarżącej, iż sprzedaż inwestycji skutkować będzie powstaniem przychodu (s. 8 i 9 uzasadnienia wyroku). Udzielając interpretacji, Minister Finansów powinien był bowiem na podstawie art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej zawrzeć w niej ocenę stanowiska wnioskodawcy, niezależnie od tego, czy ocena ta jest pozytywna czy też negatywna. Tymczasem - wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej - Minister Finansów nie nawiązał w ogóle do przepisu art. 16 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. przywołanego przez Skarżącą we wniosku. Należy w związku z tym zauważyć, że jeżeli (w opinii organu podatkowego) wnioskodawca zakwalifikuje stan faktyczny na podstawie nieadekwatnych w odniesieniu do danego przedmiotu przepisów prawa, organ ten jest zobowiązany przeprowadzić analizę możliwości ich zastosowania, w wyniku której powinien negatywnie ocenić stanowisko prawne przedstawione we wniosku. Aby jednak interpretacja indywidualna nie sprowadzała się jedynie do informacji o określonej niemożliwości zastosowania danych przepisów prawa, organ podatkowy zobligowany jest przedstawić swoje – urzędowe - stanowisko w sprawie kwalifikacji prawnej zaprezentowanego stanu faktycznego. Wskazanie przez organ prawidłowego stanowiska w przedmiocie uzasadnionej możliwości określonego zastosowania prawa podatkowego dokonuje się na podstawie adekwatnych do kwalifikowanego nimi stanu faktycznego przepisów prawa, niezależnie od tego, czy zostały one wskazane we wniosku wszczynającym postępowanie interpretacyjne (por. J. Brolik, Urzędowe interpretacje..., op. cit. s. 77 i 78). W żadnym wypadku – jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - organ podatkowy nie może ograniczyć się do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, pomijając przedstawienie oceny stanowiska prawnego wnioskodawcy. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia art. 146 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Trafne jest też spostrzeżenie Sądu I instancji, iż trudno dociec jakie jest stanowisko organu w kwestii zastosowania w sprawie art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. Z jednej bowiem strony Minister Finansów zacytował treść tego przepisu, który stanowi o wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów straty związanej z likwidacją nie w pełni umorzonego środka trwałego, który utracił przydatność gospodarczą na skutek zmiany rodzaju działalności. Następnie stwierdził, że w niniejszej sprawie przesłanka ta nie występuje. Na koniec zaś uznał, że "jednak" w sprawie tej nie wystąpi strata w środkach trwałych, gdyż nie miała miejsca fizyczna ich likwidacja. Nie wiadomo o którą konkretnie przesłankę (która rzekomo nie wystąpiła) chodziło organowi. Zresztą w skardze kasacyjnej mowa jest już nie o przesłance, ale o "przesłankach wymienionych w tym przepisie" (s. 6 skargi kasacyjnej). Oddaleniu podlegają także zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 5 i 6 oraz art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. przez ich błędną wykładnię. Pierwszy z tych przepisów zawiera definicję legalną kosztów podatkowych, zgodnie z którą kosztami tymi są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Zawarty w tym ostatnim przepisie katalog wyłączeń z kosztów uzyskania przychodów ma charakter zamknięty. Z powyższego wynika, że warunkiem uznania wydatku za koszt uzyskania przychodów jest: 1. jego poniesienie; 2. istnienie związku między kosztem a uzyskaniem przychodu (zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów); 3. brak wyraźnego wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów. W odniesieniu do środków trwałych przyjęto rozwiązanie, zgodnie z którym wydatki na ich nabycie nie stanowią bezpośrednio kosztów uzyskania przychodów. Kosztami tymi stają się natomiast odpisy amortyzacyjne (art. 15 ust. 6 u.p.d.o.p.). Zasadę tę mogą modyfikować przepisy art. 16 u.p.d.o.p., co wynika z zastrzeżenia poczynionego w końcowej części powołanego art. 15 ust. 6 tej ustawy. I tak zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat w środkach trwałych oraz wartościach niematerialnych i prawnych, w części pokrytej sumą odpisów amortyzacyjnych, o których mowa w art. 16h ust. 1 pkt 1. A contrario z przepisu tego wynika, że kosztem uzyskania przychodów będzie strata w środkach trwałych oraz wartościach niematerialnych i prawnych, w części, w jakiej te środki i wartości nie zostały zamortyzowane (pokryte sumą odpisów amortyzacyjnych) – por. B. Dauter [w:] S. Babiarz, L. Błystak, B. Dauter, A. Gomułowicz, R. Pęk, K. Winiarski, Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz 2010, UNIMEX, s. 558. Tę regułę ustawodawca ograniczył w art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p., stanowiąc w nim, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat powstałych w wyniku likwidacji nie w pełni umorzonych środków trwałych, jeżeli środki te utraciły przydatność gospodarczą na skutek zmiany rodzaju działalności. Tylko zatem w przypadku utraty przydatności gospodarczej nie w pełni umorzonego środka trwałego, spowodowanej zmianą rodzaju działalności, strata poniesiona – w wyniku utraty tej przydatności - nie stanowi kosztu podatkowego. Wnioskując a contrario kosztem takim będzie strata związana z likwidacją środka trwałego, który utracił przydatność gospodarczą z przyczyn innych niż zmiana rodzaju działalności. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z 4 listopada 2008 r. (II FSK 1035/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej w skrócie: "CBOSA") Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posłużenie się regułą interpretacyjną a contrario (wnioskowanie z przeciwieństwa) pozwala ograniczyć zasięg normy art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. tylko do grupy przypadków ściśle w niej określonych, a więc jedynie do sytuacji, w której miała miejsce zmiana rodzaju działalności podatnika. W efekcie Sąd stanął na stanowisku, że skoro stratę poniesioną w wyniku likwidacji szeroko rozumianego środka trwałego nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodów jedynie w przypadku zmiany rodzaju działalności, to w innych przypadkach stratę tę można zaliczyć w ciężar kosztów. Tożsamy pogląd wyrażany jest w literaturze (B. Dauter w: Podatek dochodowy od osób prawnych...., op. cit. s. 559). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 maja 2011 r. (II FSK 33/10, CBOSA) dla prawidłowej wykładni art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p., niezbędne jest ustalenie znaczenia słowa likwidacja. Tylko bowiem likwidacja środka trwałego w sytuacji opisanej w tym przepisie powoduje stratę, która jest kosztem podatkowym. Trafne jest spostrzeżenie Sądu I instancji, że pojęcie likwidacji nie zostało zdefiniowane w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Zasadne jest zatem – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – sięgnięcie do znaczenia tego pojęcia w języku potocznym. Według Słownika Języka Polskiego (pod red. M. Szymczaka, PWN, Warszawa 2002, tom 2, s. 33) likwidować oznacza tyle co: dokonywać likwidacji, usuwać coś, pozbywać się czegoś, uwalniać się od czegoś. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd wyrażony w powołanym wyżej wyroku z 24 maja 2011 r., iż w związku z takim rozumieniem tego pojęcia, likwidacją będzie definitywne pozbycie się środka trwałego (wykreślenie z ewidencji), np. poprzez jego zniszczenie, usunięcie, czy pozbycie się, np. poprzez zwrot środka trwałego wynajmującemu przed upływem okresu najmu, czy okresu pełnej amortyzacji, jeżeli jest to racjonalne z punktu widzenia prowadzonej działalności gospodarczej i ma związek z przychodami w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Jeżeli likwidacja nie w pełni umorzonego środka trwałego, będzie wynikiem utraty jego przydatności gospodarczej w ramach tego samego rodzaju działalności to powstała strata będzie mogła zostać zaliczona w poczet kosztów uzyskania przychodów. O tym kiedy środek trwały traci swoją przydatność gospodarczą decyduje podatnik. Na jego wybór należy patrzeć przez pryzmat obiektywnych kryteriów ekonomicznych, które pozwolą przyjąć, że mimo konsekwencji w postaci straty, działanie podatnika ma swoje uzasadnienie ekonomiczne i związek z przychodem. Tym samym pojęcia likwidacji środka trwałego nie można zawęzić, jak to uczyniono w skardze kasacyjnej, wyłącznie do fizycznego unicestwienia tego środka. Proponowana przez kasatora interpretacja art. 16 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. kłóci się z ratio legis tego przepisu, które polega na tym, aby podatnik w ramach tego samego rodzaju działalności mógł dokonać likwidacji środka trwałego, jeżeli uzna, że środek ten utracił przydatność gospodarczą i dalsze jego użytkowanie nie ma uzasadnienia ekonomicznego. Powstałą wówczas stratę może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Z przytoczonych względów skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania postanowiono na mocy art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 12.07.2026. · Źródło