II SA/Op 318/09
WyrokWSA w Opolu2009-11-24
Skład orzekający: Daria Sachanbińska, Elżbieta Kmiecik, Elżbieta Naumowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Rada Gminy może, na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym, upoważnić kierownika ośrodka pomocy społecznej do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, które nie kończą się wydaniem decyzji administracyjnej, a także czy uchwała w tej sprawie może wejść w życie z dniem podjęcia bez publikacji?Ratio decidendi
Sąd stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy Lubsza, uznając, że art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym dotyczy wyłącznie indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, a nie innych działań. Ponadto, uchwała jako akt prawa miejscowego, która weszła w życie z dniem podjęcia bez publikacji, naruszyła przepisy ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych ustaw, co stanowi istotne naruszenie prawa skutkujące nieważnością całej uchwały. Sąd uznał również, że przekazanie kompetencji w zakresie działań wobec dłużników alimentacyjnych naruszało przepisy art. 4 ust. 3 i art. 12 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, które stanowią lex specialis w stosunku do art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym.Stan faktyczny
Rada Gminy Lubsza podjęła uchwałę w sprawie powierzenia Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej kompetencji do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych. Wojewoda Opolski zaskarżył uchwałę, zarzucając jej istotne naruszenie prawa, w tym niewłaściwe podstawy prawne i nieprecyzyjny zakres przekazanych kompetencji, a także naruszenie przepisów dotyczących publikacji aktów prawa miejscowego. Gmina Lubsza wniosła o oddalenie skargi, argumentując, że uchwała jest zgodna z prawem i ma na celu optymalizację wydatków.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości oraz orzekł, że uchwała nie podlega wykonaniu w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 listopada 2009 r. sprawy ze skargi Wojewody Opolskiego na uchwałę Rady Gminy Lubsza z dnia 23 kwietnia 2009 r., nr XXXIV/231/2009 w przedmiocie upoważnienia kierownika ośrodka pomocy społecznej do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały, 2) określa, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu w całości.
W dniu 23 kwietnia 2009 r. Rada Gminy Lubsza podjęła na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) oraz art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7) uchwałę Nr XXXIV/231/2009 w sprawie powierzenia Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubszy kompetencji do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych. W § 1 uchwały Rada postanowiła o powierzeniu kompetencji w powyższym zakresie Kierownikowi OPS w Lubszy, w § 2 zleciła wykonanie uchwały Wójtowi Gminy Lubsza, natomiast w § 3 zdecydowała, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Na powyższą uchwałę Wojewoda Opolski złożył skargę, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności z powodu istotnego naruszenia prawa, tj. art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym. Zarzucił, że wskazany w uchwale art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie może stanowić podstawy prawnej podjętego aktu, bowiem nie porusza problematyki stanowiącej przedmiot uchwały i nie kreuje żadnej kompetencji rady gminy. Z kolei art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym dotyczy powierzenia kompetencji tylko w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej, przez które należy rozumieć, z uwagi na kontekst całego przepisu, sprawy rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej. Z powołaniem się na poglądy doktryny i orzecznictwa sądowego skarżący organ wywodził, że większość czynności podejmowanych przez organ wykonawczy na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie stanowi form władczego działania, nie rozstrzyga bowiem o prawach lub obowiązkach imiennie oznaczonego adresata, a ma jedynie charakter informacyjny, wnioskodawczy. W konsekwencji, czynności takie nie mieszczą się w pojęciu "indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej", stąd też - w oparciu o omawianą podstawę prawną - nie jest dopuszczalne podjęcie skarżonej uchwały. W ocenie Wojewody Opolskiego, istotnym jest również fakt, że ani ustawa o samorządzie gminnym, ani ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie daje podstaw do przekazania kierownikowi ośrodka pomocy społecznej kompetencji do załatwiania innych spraw niż wymienione w art. 4 ust. 3 i art. 12 ust. 2 ostatnio wymienionej ustawy. Poza tym, przekazanie kompetencji w tym zakresie należy do właściwych organów, którymi nie są rady gmin. Kolejny zarzut strony skarżącej dotyczył bliżej nieokreślonego charakteru omawianej uchwały, bowiem Rada nie sprecyzowała jakiego rodzaju działania przekazała kierownikowi ośrodka pomocy społecznej. Wnioskować zatem należy, że chodzi o wszystkie czynności podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych, które zostały przewidziane w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w tym także wymienione w art. 4 ust. 3 tej ustawy, przez co doszło do naruszenia kompetencji przyznanej ustawowo wójtowi. Wojewoda Opolski podkreślił, że uchwały podejmowane przez organy samorządowe muszą zawierać sformułowania jasne, wyczerpujące, uniemożliwiające stosowanie niedopuszczalnego, sprzecznego z prawem luzu interpretacyjnego, tym bardziej gdy wydana uchwała - tak jak w niniejszym przypadku - stanowi akt prawa miejscowego. Ponadto, uchwała taka winna być, zgodnie z art. 42 ustawy o samorządzie gminnym, ogłoszona na zasadach i w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 449), z przepisów której wynika, że warunkiem wejścia w życie aktu prawa miejscowego jest jego ogłoszenie w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Tymczasem, w § 3 uchwały zawarto zapis, że wchodzi ona w życie z dniem podjęcia. Brak jest natomiast unormowań odnośnie publikacji aktu.
W odpowiedzi na skargę Gmina Lubsza wniosła o jej oddalenie. Stwierdziła, że kwestionowana uchwała nie narusza prawa, bowiem udziela kompetencji do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej, o jakich mowa w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z ustawy tej wynika konieczność podejmowania przez organ wykonawczy wielu czynności i działań, które nie mieszczą się w delegacji wynikającej z art. 4 ust. 3 i art. 12 ust. 2. Owe czynności i działania mogły być natomiast przedmiotem upoważnienia udzielonego przez Radę Gminy w oparciu o przepis art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym. Ich zakres nie stanowi katalogu zamkniętego uprawnień, gdyż obejmuje wszelkie sprawy i czynności przypisane do kompetencji organu właściwego, w tym również i te, które nie kończą się wydaniem decyzji administracyjnej. Ponadto, mieszczą się one w pojęciu "indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej", gdyż mają w pewnym sensie charakter władczy i dotyczą imiennie określonego podmiotu, jego praw i obowiązków. Powołując się na poglądy doktryny i stanowisko zawarte w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 marca 2009 r., II SA/Go 24/09, Rada wywodziła, że chybione jest stanowisko Wojewody Opolskiego, iż upoważnienie udzielane na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym dotyczy wyłącznie spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Dalej argumentowała, że sprawa ma indywidualny charakter również wtedy, gdy nie jest załatwiana poprzez wydanie decyzji, o ile dotyczy imiennie określonego podmiotu oraz konkretnych jego praw i obowiązków, natomiast prawu administracyjnemu znane są inne niż decyzja formy władczego działania organów administracji publicznej, np. czynności o charakterze materialno-technicznym. Ponadto, zdaniem Rady, nie zachodzą wątpliwości co do zakresu udzielonych Kierownikowi OPS kompetencji, bowiem obejmują one wszelkie czynności przypisane ustawowo kompetencji wójta, z wyłączeniem tych działań, do podejmowania których upoważnienia może udzielić wyłącznie sam wójt (art. 4 ust. 3 i art. 12 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
W trakcie rozprawy sądowej pełnomocnik Wojewody Opolskiego podtrzymała zarzuty podniesione w skardze. Pełnomocnik Gminy wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w odpowiedzi na skargę. Ponadto podniósł, że podjęta uchwała ma na celu zaoszczędzenie środków, które należałoby przeznaczyć na zatrudnienie dodatkowych pracowników zajmujących się wykonywaniem zadań wynikających z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przedmiotowe zadania mogliby wykonywać pracownicy OPS w Lubszy, bez narażenia Gminy na niepotrzebne wydatki. Podkreślił równocześnie, że zna przypadki, w których wojewodowie innych województw nie kwestionują podobnych uchwał.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a, w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne właściwe są do kontroli zgodności z prawem uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego oraz aktów organów administracji rządowej stanowiących przepisy prawa miejscowego.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest uchwała Nr XXXIV/231/2009 Rady Gminy Lubsza z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie powierzenia Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubszy kompetencji do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, podjęta na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), zwanej dalej u.s.g., oraz art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7). Przechodząc do kontroli jej legalności, Sąd miał na uwadze, iż po myśli art. 147 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na uchwałę, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 5 P.p.s.a., oznacza stwierdzenie jej nieważności w całości lub w części, bądź stwierdzenie, że uchwała wydana została z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności. Przepis ten pozostaje w związku z art. 91 ust. 1 u.s.g., stosownie do którego nieważna jest uchwała organu gminy sprzeczna z prawem. Na podstawie argumentacji a contrario do postanowień art. 91 ust. 4 u.s.g., stanowiącego, iż w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę wydano z naruszeniem prawa, należy przyjąć, że każde "istotne naruszenie prawa" uchwałą organu gminy oznacza jej nieważność (por. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska "Postępowanie sądowoadministracyjne", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 310). Pojęcie istotnego naruszenia prawa nie zostało zdefiniowane w żadnej z ustaw samorządowych, nie pokrywa się też w zupełności z przesłankami stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się powszechnie, że istotnymi naruszeniami prawa, o jakich mowa w powołanym wyżej przepisie są takie naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. B. Adamiak "Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach z zakresu samorządu terytorialnego", ST 97/4, str. 30-31). Ponadto, jest niewątpliwe, że istotnie naruszają prawo te przepisy podjętego aktu, które pozostają w sprzeczności z przepisami ustawowymi.
Pamiętając o tych ogólnych uwagach, odnotowania na wstępie rozważań wymaga, że spór pomiędzy stronami postępowania dotyczy głównie interpretacji art. 39 ust. 4 u.s.g. Rada Gminy uważa, odmiennie niż Wojewoda Opolski, że na podstawie tej normy uprawniona jest do przekazania kierownikowi ośrodka pomocy społecznej kompetencji - ustawowo przysługujących wójtowi - do podejmowania działań, które nie kończą się wydaniem decyzji administracyjnych. Jednocześnie twierdzi, wbrew zarzutom skargi, że postanowienia uchwały są na tyle precyzyjne, że nie może być wątpliwości co do zakresu przekazanych kompetencji, które nie obejmują działań wynikających z art. 4 ust. 3 i art. 12 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Co do zarzutu dotyczącego braku regulacji odnośnie publikacji uchwały skarżona Rada nie zajęła stanowiska. .
Odnosząc się do przedstawionych kwestii, w pierwszym rzędzie oceny wymaga charakter prawny regulacji, na podstawie której podjęto kwestionowaną uchwałę, a to art. 39 ust. 4 u.s.g., zgodnie z którym do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej rada gminy może upoważnić również organ wykonawczy jednostki pomocniczej oraz organy jednostek i podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 1 omawianej ustawy. W tym miejscu od razu powiedzieć trzeba, że Rada Gminy powołała się także na art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, lecz przepis ten w żaden sposób nie dotyka materii związanej z przekazywaniem kompetencji do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej. Określa jedynie podmiot, któremu powierzono do realizacji zadania zlecone z zakresu administracji rządowej dotyczące przyznawania i wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wskazuje źródła finansowania tych zadań, zatem nie może stanowić podstawy prawnej podjętej uchwały. Natomiast, podany - jako pierwszy - art. 39 ust. 4 u.s.g. upoważnia radę gminy do podjęcia aktu powszechnie obowiązującego na obszarze jej działania (art. 94 Konstytucji RP), skierowanego do nieokreślonego kręgu adresatów, na podstawie którego rada decyduje o organie właściwym (rzeczowo, miejscowo, funkcjonalnie) do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej. Tak więc trafnie dostrzegł skarżący organ, że uchwałę wydaną w oparciu o tę podstawę prawną uznać należy za prawo miejscowe, bowiem jako akt przenoszący kompetencje organu ustawowego nie odnosi się do indywidualnie oznaczonego adresata. Jak słusznie zauważono w doktrynie a także w orzecznictwie Sądu Najwyższego, komentowane upoważnienie - udzielane w drodze uchwały rady gminy - stanowi akt prawa miejscowego, który skierowany został do organu upoważnionego i który wywołuje skutki na zewnątrz organów administracji, wiążąc potencjalne strony postępowania administracyjnego (por. K. Bandarzewski [w:] K. Bandarzewski, P. Chmielnicki, P. Dobosz, W. Kisiel, P. Kryczko, M. Mączyński, S. Płażek - Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym, LexisNexis, Warszawa 2004, str. 271; postanowienie SN z dnia 27 czerwca 2001 r., II CKN 880/00, Lex nr 49121). Zbieżny z powyższym pogląd zaprezentowano również w orzecznictwie sądów administracyjnych, akcentując, iż dla kwalifikacji danego aktu jako aktu prawa miejscowego znaczenie decydujące ma charakter norm prawnych i kształtowanie przez te normy sytuacji prawnej adresatów (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2006 r., I OSK 669/06, Lex nr 275445). W rozważanym przypadku, na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym, następuje przekazanie kompetencji do władczego działania organowi upoważnionemu, przy czym uchwała podjęta w tej materii nie odnosi się do indywidualnie oznaczonego adresata i nie stanowi aktu kierownictwa wewnętrznego, lecz wiąże nieoznaczony krąg osób w danej kategorii spraw, wskazując inny niż określony ustawowo organ właściwy do wydawania decyzji w takich sprawach (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2008 r., I OSK 701/08, Lex nr 511543 oraz wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 17 marca 2009 r., II SA/Ol 52/09; WSA w Opolu z dnia 7 lipca 2009 r., II SA/Op 134/09, dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl). W efekcie stwierdzić należy, że wydana na podstawie art. 39 ust. 4 u.s.g. uchwała stanowi akt prawa miejscowego, zawierający w swej treści przepisy powszechnie obowiązujące na terenie jej działania. Skoro tak, zawarte w zaskarżonej uchwale Rady Gminy Lubsza sformułowanie, że wchodzi ona w życie z dniem podjęcia (§ 3) narusza art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 449 ze zm.), którego stosowanie nakazuje art. 42 u.s.g. Przepis art. 4 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów wyraźnie stanowi, że taki akt prawny wchodzi w życie po upływie czternastu dni od dnia ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Wykazane naruszenie prawa, stosownie do poczynionych na wstępie uwag ogólnych, ma charakter istotny, co skutkuje koniecznością uznania postanowień § 3 uchwały za nieważne. Należy również przypomnieć, że art. 13 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych (...) wprowadza obowiązek ogłoszenia aktu prawa miejscowego w dzienniku urzędowym, zaś stosownie do art. 88 ust. 1 Konstytucji RP, warunkiem wejścia w życie aktu prawa miejscowego jest jego ogłoszenie. Tymczasem zaskarżona uchwała nie zawiera postanowień odnoszących się do jej ogłoszenia. W tym stanie rzeczy uznać należało, że stwierdzeniu nieważności podlega cała uchwała, gdyż wobec jej nieogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie może wywołać zamierzonych skutków prawnych.
Wskazane powyżej powody stanowią wystarczającą przesłankę do wyrugowania z obrotu prawnego wadliwego aktu, niemniej jednak stwierdzić dodatkowo trzeba, że potwierdziły się także inne zarzuty stawiane przez Wojewodę Opolskiego. Sąd podziela pogląd, że Gmina rażąco naruszyła art. 39 ust. 4 u.s.g. Dla dokonania prawidłowej wykładni tego przepisu konieczne jest przytoczenie treści ust. 1 art. 39 u.s.g., zgodnie z którym decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej wydaje wójt, o ile przepisy szczególne (w tym również przepisy gminne) nie stanowią inaczej, a także ust. 2 art. 39 u.s.g., przyznającego wójtowi prawo upoważnienia swoich zastępców lub innych pracowników urzędu gminy do wydawania w jego imieniu decyzji administracyjnych. Jakkolwiek trafne są teoretyczne wywody Gminy wskazujące na różne formy działania administracji publicznej, które mogą polegać na stanowieniu aktów normatywnych, wydawaniu aktów administracyjnych, podejmowaniu czynności cywilnoprawnych, czy też czynności materialno-technicznych, to jednak użyte przez ustawodawcę w komentowanej normie pojęcie "indywidualnej sprawy z zakresu administracji publicznej" należy odczytywać z uwzględnieniem ust. 1 i 2 art. 39 u.s.g., które wyjaśnianego pojęcia używają w związku z bardzo konkretną formą działania organu administracji, tzn. decyzją administracyjną, określając organy właściwe do wydawania tych aktów oraz regulując sprawę upoważnień do ich wydawania. Do tej właśnie formy działalności organu odnosi się również norma zawarta w ust. 5 art. 39 u.s.g., wskazująca organy właściwe do rozpatrzenia odwołania od decyzji administracyjnej. Zgodzić się trzeba z poglądami doktryny, iż komentowane pojęcie zaczerpnięte zostało z procedury administracyjnej i stanowi ono synonim użytego w art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) określenia "sprawa indywidualna rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej", stąd art. 39 odnosi się tylko do spraw dotyczących indywidualnie określonego podmiotu oraz konkretnych jego praw i obowiązków, które są załatwiane w formie decyzji (por. A. Szewc [w:] A. Szewc, G. Jyż, Z. Pławecki - Samorząd gminny. Komentarz. 2 wydanie. Dom Wydawniczy ABC 2005 r., str. 358). Zasadnym także zdaje się odwołanie do poglądów wyrażonych na tle przywołanego art. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez komentatorów procedury administracyjnej, wedle których w postępowaniu administracyjnym załatwienie sprawy może nastąpić w formie aktu administracyjnego lub przez zatwierdzenie ugody postanowieniem, czyli aktem administracyjnym (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski - Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Wydanie 2, LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 238). Z przedstawionych powodów, odmienne stanowisko w omawianym zakresie wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 marca 2009 r., II SA/Go 24/09 (wyrok powołany przez skarżoną Gminę), należy ocenić krytycznie. Słusznie natomiast zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 7 lipca 2009 r., II SA/Op 134/09, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wymienia szereg czynności, jakie wobec dłużników alimentacyjnych podejmuje "organ właściwy dłużnika" oraz "organ właściwy wierzyciela", przez które to organy należy rozumieć, zgodnie z definicją legalną zawartą art. 2 pkt 9 i 10 tej ustawy, wójta, burmistrza, prezydenta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania - odpowiednio - dłużnika alimentacyjnego lub uprawnionego. Wskazane organy nie tylko prowadzą postępowanie wyjaśniające w sprawie świadczeń i wydają decyzje (por. np. art. art. 4 ust. 1 i 4; 23 ust. 8; 24 ust. 1; 27 ust. 2; 30 ust. 1), lecz także wykonują wiele innych ustawowych zadań, które polegają m.in. na gromadzeniu, przekazywaniu, przetwarzaniu informacji, opracowywaniu i składaniu odpowiednim organom i instytucjom sprawozdań, występowaniu z określonymi ustawą wnioskami, wytaczaniu powództw na rzecz obywateli (por. np. art. art. 3 ust. 3, 5, 7 i 8; 5 ust. 1, 2, 3, 4a i 6; 6; 7 ust. 1, 22 ust. 1; 31 ust. 4). Przedstawione czynności (działania) właściwych organów, które nie polegają na wydawaniu decyzji administracyjnych, choć z reguły dotyczą imiennie określonych adresatów nie stanowią jednak o konkretyzacji ich praw czy obowiązków. Stąd, uznać należy, że nie mieszczą się w pojęciu "załatwienia sprawy indywidualnej z zakresu administracji publicznej", w rozumieniu podanym wyżej. Zgodzić się więc trzeba ze skarżącym, że są to czynności o informacyjnym, wnioskodawczym charakterze, a zatem nie jest dopuszczalne podjęcie na podstawie art. 39 ust. 4 u.s.g. uchwały upoważniającej kierownika ośrodka pomocy społecznej do ich prowadzenia.
Odrębnego omówienia wymaga zgłoszone w postępowaniu sądowym stanowisko Rady co do udzielenia Kierownikowi OPS w Lubszy kompetencji obejmujących wszelkie czynności przypisane ustawowo kompetencji wójta, z wyłączeniem tych działań, do podejmowania których upoważnienia może udzielić wyłącznie sam wójt. Powyższa argumentacja nie znajduje potwierdzenia w treści uchwały, która nie zawiera takiego sugerowanego przez Radę zawężenia. Mowa jest w niej ogólnie o przekazaniu kompetencji do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, bez wprowadzenia żadnych ograniczeń w tym zakresie. Trafnie zatem dostrzegł Wojewoda Opolski, że organ uchwałodawczy nie sprecyzował do jakiego rodzaju działań odnoszących się do dłużników alimentacyjnych upoważnił Kierownika OPS w Lubszy, co w dalszej konsekwencji prowadzi do wniosku, że chodzi o wszystkie czynności podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych, które zostały przewidziane w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w tym także wymienione w art. 4 ust. 3 tej ustawy. Z uwagi na przedstawione wątpliwości związane z prawidłowym odczytaniem treści uchwały, aktualności w niniejszej sprawie nabiera wywód skargi traktujący o obowiązku stanowienia przepisów gminnych w sposób jasny i uniemożliwiający stosowanie niedopuszczalnego, sprzecznego z prawem luzu interpretacyjnego, tak, by nie było żadnych wątpliwości przy ich stosowaniu. Zastrzec tu od razu trzeba, że odpowiedź na skargę nie jest miejscem na dokonywanie wykładni podjętej uchwały, gdyż o jej treści mogą stanowić wyłącznie zawarte w niej postanowienia. Poza tym, gdyby nawet hipotetycznie założyć, że sporną uchwałę należy czytać w sposób podany przez Radę, to i tak - z powodów podanych wyżej - nie jest możliwe w oparciu o art. 39 ust. 4 u.s.g. przekazanie kompetencji do podejmowania działań, które nie dotyczą orzecznictwa administracyjnego.
Pozostając w dalszym ciągu przy kwestii zakresu upoważnienia wynikającego z art. 39 ust. 4 u.s.g., stwierdzić należy, że z naruszeniem art. 4 ust. 3 i 12 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przekazano Kierownikowi OPS w Lubszy kompetencje przynależne organowi wykonawczemu Gminy. Zgodzić trzeba się ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, że wskazane przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowią lex specialis w stosunku do art. 39 ust. 4 u.s.g., stąd też wyłączają jego stosowanie (tak: w wyroku WSA w Lublinie z dnia 3 marca 2009 r., III SA/Lu 44/09, Lex nr 50 9060; w wyroku WSA w Opolu z dnia 7 lipca 2009 r., II SA/Op 134/09). Stosownie do treści art. 4 ust. 3 zdanie drugie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to organ właściwy dłużnika może upoważnić, w formie pisemnej, kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Z kolei, stosownie do treści art. 12 ust. 2 w zw. z ust. 1 omawianej ustawy, organ właściwy wierzyciela może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowań w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym wydawania decyzji administracyjnych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wywody zawarte w uzasadnieniach przywołanych wyżej wyroków, iż przytoczone przepisy stwarzają możliwość upoważnienia szerszego kręgu podmiotów niż przewidziane art. 39 ust. 4 u.s.g., wskazują także organ właściwy, jak i rodzaj spraw, które mogą być przekazane kierownikom ośrodków pomocy społecznej. Dlatego Rada Gminy Lubsza, podejmując uchwałę w zakresie unormowanym tymi przepisami, wkroczyła w kompetencje innych ustawowo określonych organów. W tych okolicznościach za zasadny należy uznać zarzut, że powyższe świadczy o rażącym naruszeniu prawa (art. 4 ust. 3 i 12 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), co z kolei stanowi kolejny (poza omówionymi wcześniej) argument przemawiający za koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej uchwały.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości. Orzeczenie zawarte w punkcie 2 wyroku wynika z art. 152 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło