II SA/Po 535/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2009r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2009r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę /-/ E. Brychcy /-/ J. Szaniecka /-/ B. Drzazga Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. (Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.) z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania I. J. świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2009 r. I. J. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad córką J. J . Do wniosku załączyła m.in. odpis wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 31 marca 2009 r. sygn. akt [...]oraz orzeczenie o niepełnosprawności córki. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Wójt Gminy B., działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art. 5, art. 6, art. 17, art. 23, art. 25, art. 26, art. 32, art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005 r. Nr 105 poz. 881) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił przyznania I. J. świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt wyjaśnił, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na córkę już 30 czerwca 2008 r. Wówczas do wniosku dołączyła jedynie orzeczenie o niepełnosprawności córki w stopniu lekkim, które nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 15 września 2008 r. skarżąca złożyła orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności utrzymujące w mocy zaskarżone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, a dnia 23 kwietnia 2009 r. uzupełniła je o orzeczenie Sądu Rejonowego w K. ponawiając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt Gminy B. stwierdził następnie, że wyrok Sądu Rejonowego w K. jedynie zmienia zaskarżone orzeczenie o niepełnosprawności w punkcie 7 w ten sposób, że ustala, iż J. J. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji począwszy od 16 maja 2008 r. do ukończenia 18 roku życia. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konkluzji Wójt zaznaczył, że J. J. ukończyła 16 lat, otrzymała lekki stopień niepełnosprawności i w orzeczeniu nie ma wskazania o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W odwołaniu I. J. wniosła o zmianę decyzji i orzeczenie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę. Jej zdaniem niewłaściwe odczytano przesłankę zmienioną wyrokiem Sadu Rejonowego w K. z dnia 31 marca 2009 r. wskazaną w punkcie 7 orzeczenia o niepełnosprawności. W ocenie skarżącej córka wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 163 K.p.a., art. 17 ust. 1 - 3 w zw. z art. 5 ust. 1 - 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 7 lipca 2008 r. Nr [...] J. J. zaliczona została do lekkiego stopnia niepełnosprawności od dnia 29 maja 2008 r. do 31 lipca 2010 r., przy czym jednocześnie stwierdzono, że niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. Orzeczenie zawierało wskazania, iż J.J. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań). Nie wymaga też konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8 wskazań.), a wymaga jedynie korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6 wskazań). Powyższe orzeczenie, utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania Województwie Niepełnosprawności w Województwie Wielkopolskim z dnia 29 sierpnia 2008 r., zostało ostatecznie zmienione przez Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 31 marca 2009 r. sygn. [...], którym zmieniono punkt 7 wskazań ustalając, że J. J. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji począwszy od 16 maja 2008 r. do ukończenia 18 roku życia. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że J. J. nie wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak wystąpienia łącznie obu wskazań, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powoduje, że świadczenie nie przysługuje. W skardze I.J. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę. Jej zdaniem decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oparto o niewłaściwą interpretację przesłanki wskazanej w punkcie 7 orzeczenia o niepełnosprawności zmienionego wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 31 marca 2009 r. I. J. zarzuciła, że stanowisko organu, iżby jej córka nie wymagała stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji jest sprzeczne z treścią wyroku Sądu Rejonowego w K . Wyrok ten został oparty na opinii biegłych lekarzy sądowych, którzy zgodnie orzekli, że istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji od 16 maja 2008 do ukończenia 18-tego roku życia. Skarżąca podniosła, że pozbawienie córki możliwości leczenia poprzez błędne odczytywane wyroku Sądu jest dla niej krzywdzące, ponieważ brak leczenia oraz pomocy specjalistów przyczynia się do pogarszania stanu zdrowia córki. Choroba córki objawia się atakami nerwobólu, różnych części ciała oraz zawrotami głowy. W takich sytuacjach córce potrzebna jest pomoc lekarska oraz szybkie wsparcie matki. Skarżąca podniosła też, że z powodu ataków choroby córki często jest wzywana do szkoły, która jest oddalona o 20 km od domu. Ponadto musi córkę codziennie osobiście do niej dowozić jak i odbierać. I. J. zaznaczyła też, że wystąpiła o nauczanie indywidualne córki, ponieważ dojazdy do lekarza, zakup potrzebnych leków są obecnie dla niej dużym kosztem - tym bardziej, że mąż skarżącej otrzymuje jedynie zasiłek dla bezrobotnych z powodu utraty pracy z dniem 31 grudnia 2008 r. Wskazała, że obecny dochód rodziny wynosi łącznie [...]zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. W toku rozprawy skarżąca ponownie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji podkreślając, że stan zdrowia jej córki ulega dalszemu pogorszeniu. Nasiliły się nerwobóle, dziecko wymaga stałego leczenia, stałej opieki matki. Skarżąca nie pracuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką; utrzymuje się z zasiłku okresowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o innym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami (łącznie): 1. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2. konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści powyższego przepisu wynika, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest posiadanie przez dziecko orzeczonego stopnia niepełnosprawności, w którym określone zostaną wyżej wymienione wskazania. Ustawodawca wymaga bowiem by dziecko "legitymowało się" takim orzeczeniem. Oznacza to, że postępowanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być poprzedzone innym postępowaniem prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 ze zm.). W jego wyniku ustala się stopień niepełnosprawności (jest to zasadniczy element rozstrzygnięcia), jak i określa wskazania wymienione art. 6b ust. 3 pkt 1-9 ustawy - w tym, między innymi - dotyczące konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Orzekanie o stopniu niepełnosprawności (i wskazaniach) należy do właściwości powiatowych zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, które podejmują rozstrzygnięcia na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, albo, za ich zgodą, na wniosek ośrodka pomocy społecznej (art. 6b ustawy). Od orzeczenia wydanego przez zespół powiatowy przysługuje odwołanie do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (art. 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 66 ustawy), a to z kolei orzeczenie podlega zaskarżeniu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia stronie (art. 6c ust. 8 ustawy). Mając na uwadze powyższe uregulowania należy stwierdzić, że Sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest władny wzruszyć wydanego wobec dziecka orzeczenia o niepełnosprawności ani też kwestionować jego treści, gdyż orzeczenie tego rodzaju podejmowane jest przez organy podlegające kognicji innych sądów (sądów powszechnych). Innymi słowy, oceniając rozstrzygnięcie w sprawie o świadczenie rodzinne Sąd administracyjny obowiązany jest uznać stopień niepełnosprawności oraz wskazania wynikające z przedstawionego przez stronę orzeczenia, ewentualnie wyroku sądu pracy. W sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją I. J . złożyła do akt orzeczenie o niepełnosprawności córki J. J .z dnia 7 lipca 2008 r. nr [...] (k. 5 akt adm.) wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K., które w całości zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Wielkopolskim (orzeczenie z dnia 29 sierpnia 2008 r. nr [...]- k. 6 akt adm.). Wraz z tymi orzeczeniami przedłożyła wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 31 marca 2009 r. sygn. akt [...], który zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu jedynie o tyle, że ustalił, iż J. J. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji począwszy od dnia 16 maja 2008 r. do ukończenia 18 roku życia. Oceniając zebrany w sprawie materiał w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stwierdzić, iż córka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności, jednakże orzeczenie to nie zawierało obu, łącznie wymaganych wskazań określonych w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W szczególności w orzeczeniu o niepełnosprawności nie stwierdzono, iżby J. J. wymagała konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organy, rozstrzygając o uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego były związane treścią przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności (zmienionego przez Sąd Rejonowy), stąd nie miały podstaw przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzupełniając powyższe Sad wyjaśnia, że wydając wyrok rozważył czy w oparciu o treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zachodzi możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy orzeczono wobec osoby niepełnosprawnej jedynie jedno ze wskazań określonych w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Kwestia ta była budziła kontrowersje w orzecznictwie sądów administracyjnych jeszcze w okresie obowiązywania - analogicznego do art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych - artykułu 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414). Ostatecznie na tle tego przepisu ugruntował się pogląd, iż w przypadku ubiegania się o świadczenie związane z rezygnacją z zatrudnienia w celu opieki nad osobą niepełnosprawną, niezbędne jest przedstawienie orzeczenia o niepełnosprawności dziecka zawierającego łącznie oba wskazania, to jest o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (tak: wyrok z dnia 30 października 2007 r. sygn. akt I OSK 1679/06, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok z dnia 19 lipca 2007 r. sygn. akt I OSK 1678/06, publ. Lex nr 372413). Interpretacja ta jest w pełni aktualna w odniesieniu do treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (wcześniej art. 27 ustawy o pomocy społecznej dotyczący zasiłku stałego), bowiem i w tym przypadku ustawodawca określając warunki uzyskania świadczenia użył spójnika łącznego ("oraz"), który bez wątpliwości należy rozumieć w ten sposób, że przesłanki połączone tym spójnikiem muszą być spełnione jednocześnie (zob. wskazany wyżej wyrok z dnia 19 lipca 2007 r.). Jedynie na marginesie sprawy Sąd wskazuje, że zapoznał się z aktami sprawy zakończonej wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 31 marca 2009 r. o sygn. akt [...]. Z akt tych wynika, że uzasadnienie wyroku zmieniającego orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie zostało sporządzone. Nie kwestionując sentencji tego wyroku, Sąd w tym składzie pragnie wskazać, że wnioski co do stanu zdrowia J. J. zawarte w znajdujących się w aktach Sądu Rejonowego w K. opiniach biegłych (opinia biegłego psychologa sądowego A. O. z dnia 9 lutego 2009 r., opinia komisyjnego badania biegłych lekarzy dnia 22 lutego 2008 r.) oraz opisana przez skarżącą diagnoza aktualnego stanu zdrowia córki (skarga, protokół z rozprawy) mogą nasuwać przypuszczenie, że zaburzenia lękowe, na jakie cierpi J. J., stopniowo nasilają się prowadząc do pogorszenia jej stanu zdrowia. W takiej sytuacji, jeżeli I. J. zamierza ubiegać się o świadczenia związane z opieką nad córką, powinna ona w pierwszej kolejności wystąpić - jako jej ustawowy przedstawiciel - o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Uzyskanie takiego orzeczenia (dotyczącego córki) może dopiero otworzyć I. J. drogę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Zważywszy, że skarżąca występując o świadczenie pielęgnacyjne przedstawiła orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności córki J. J., a w orzeczeniu tym nie zawarto wskazania o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odmowna była prawidłowa i oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/ E.Brychcy /-/ J.Szaniecka /-/ B.Drzazga MK