I OW 124/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu a Wojewodą Małopolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. B. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] listopada 1954 r., nr [...] orzekającego o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich, położonych w K., stanowiących w dacie przejęcia własność P. B. postanawia: oddalić wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wnioskiem z dnia 26 sierpnia 2009 r. zwróciło się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Wojewodą Małopolskim, poprzez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku A. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] listopada 1954 r. znak: [...], dotyczącego przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych w K., stanowiących w dacie przejęcia własność P. B. W uzasadnieniu wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach Wojewoda Małopolski przekazał Kolegium postanowieniem z dnia 2 stycznia 2008 r. Wyjaśniono, że w przedmiotowej sprawie nieruchomość ziemska przejęta została w oparciu o przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) oraz dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318). Dekrety te utraciły moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Z powyższego wynika, że z dniem 4 listopada 1971 r. przestała istnieć podstawa prawna do przejścia lub przejęcia na własność Państwa nieruchomości w trybie powołanych dekretów. Wnioskodawca powołał się na aktualnie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym organem właściwym do rozpoznania takich spraw jest wojewoda (postanowienie NSA z 21 maja 2009 r. sygn. akt I OW 28/09). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że na podstawie przywołanych przepisów prawa, nieruchomości rolne przejmowane były na rzecz Państwa i stawały się jego własnością nie stanowiły one własności komunalnej i nie wchodziły do gminnego zasobu nieruchomości. W związku z powyższym błędny jest pogląd, że organem wyższego stopnia właściwym do prowadzenia postępowań weryfikacyjnych jest na podstawie art. 17 kpa samorządowe kolegium odwoławcze, jako organ wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego. Zasada, że samorządowe kolegia odwoławcze są organem wyższego stopnia także w sprawach decyzji z zakresu administracji rządowej, wprowadzona została dopiero z dniem 1 stycznia 1999 r. W dacie tej nie istniał omawiany rodzaj spraw, które dopóki istniały były sprawami z zakresu administracji rządowej i organy tej administracji były organami wyższego stopnia w tych sprawach. Nie można zatem mówić o domniemaniu kompetencji samorządowych kolegiów odwoławczych w tych sprawach z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 17 pkt 1 kpa, jako organów wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego. W ocenie Kolegium, wskazując organ właściwy do rozpatrzenia sprawy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, odnieść się należy do najnowszej regulacji, a mianowicie do ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie 1 kwietnia 2009 r. Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy do właściwości wojewody jako organu administracji rządowej w województwie należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji tj. organów administracji rządowej oraz według art. 3 ust. 1 pkt 7 tej ustawy wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem wnioskodawcy treść wskazanych przepisów wskazuje, że dotyczą one sytuacji, gdy sprawy z zakresu administracji rządowej nie zostały przekazane do właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego, wówczas bowiem stosownie do przepisów art. 17 § 1 kpa, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (j. t. z 2001 r. Dz. U. Nr 79, poz. 856, ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 i 2, art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j. t. z 2001 r. Dz. U. Nr 142, poz. 1591, ze zm.), art. 5 ust. 1 i art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (j. t. z 2001 r. Dz. U. Nr 142, poz. 1592, ze zm.) organem wyższego stopnia są co do zasady samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne tj. dotyczące spraw określonego rodzaju, stanowią inaczej - np. art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.). W odpowiedzi na wniosek Wojewoda Małopolski przedstawiając dotychczasowy stan prawny wskazał, że do połowy 2005 r. w podobnych sprawach orzekali wojewodowie, zgodnie z prezentowaną wówczas linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Zmiana tego poglądu nastąpiła z datą 18 maja 2005 r., kiedy w sprawie o sygn. akt I OW 17/05 Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił argumentację, zgodnie z którą organem właściwym w tego typu sprawach jest samorządowe kolegium odwoławcze. Następnie w postanowieniu z 8 maja 2008 r. sygn. akt I OW 9/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ właściwy. Z kolei w postanowieniu z 21 maja 2009 r. sygn. akt I OW 28/09 Sąd ten wskazał na właściwość wojewody, odnosząc się do najnowszej regulacji, tj. ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie 1 kwietnia 2009 r. W tej sytuacji Wojewoda Małopolski poddał niniejszą sprawę pod rozwagę Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej. Sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 wskazanej wyżej ustawy należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z tych organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny). Spór kompetencyjny może jednak powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania. W rozpatrywanej sprawie jest niesporne, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ostateczną decyzją z [...] marca 2005 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania A. B. i M. Ł. od decyzji Wojewody Małopolskiego z [...] listopada 2002 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z [...] listopada 1954 r., uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Jednocześnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stanął na stanowisku, że rozpoznanie przez Wojewodę Małopolskiego wniosku A. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z [...] listopada 1954 r. znak: [...], dotyczącego przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych w K., stanowiących w dacie przejęcia własność P. B., nastąpiło bez podstawy prawnej, ze względu na niewłaściwość Wojewody do rozpatrzenia tej sprawy. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Podstawą prawną decyzji Wojewody Małopolskiego z [...] listopada 2002 r. stanowił art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 157 kpa, zaś decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi art. 138 § 1 pkt 2 kpa również w związku z art. 157 kpa, w brzmieniu obowiązującym do dnia dzisiejszego. Umorzenie postępowania przed organem I instancji oznacza ostateczne zamknięcie sprawy będącej przedmiotem tego postępowania. W następstwie decyzji Ministra ostatecznym postanowieniem z 2 stycznia 2008 r. Wojewoda Małopolski, w trybie art. 65 § 1 kpa, przekazał, zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego, wniosek A. B. do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Nowym Sączu. Ostateczne orzeczenia administracyjne wywołują określone w nich skutki prawne. W niniejszej sprawie oznacza to, że do czasu pozostawania w obiegu prawnym ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2005 r., w niniejszej sprawie Wojewoda Małopolski jest organem niewłaściwym do rozpatrzenia wniosku A. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach. Konsekwencją ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest również to, że zawarte w uzasadnieniu wniosku z 26 sierpnia 2009 r. twierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, że powstał pomiędzy nim a Wojewodą Małopolskim spór kompetencyjny, którego przedmiotem jest rozstrzygnięcie, który organ jest właściwy do załatwienia sprawy, jest niezasadne. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 w związku z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.