III SA/Gl 779/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Gabriela Jyż, Protokolant Sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi "A" Sp. z o. o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. decyzją z dnia [...] o nr: [...] określił Spółce A sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2005 r. w wysokości [...] zł oraz umorzył postępowanie w zakresie ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego. Decyzja ta została doręczona stronie do rąk ustanowionego przez nią pełnomocnika w dniu [...]. W dniu [...] strona wniosła od przedmiotowej decyzji organu podatkowego do organu odwoławczego odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. We wniosku strona podniosła, iż jej pełnomocnik z powodu schorzenia neurologicznego ograniczającego mu możliwość poruszania się nie był w stanie złożyć w terminie tj. w dniu [...] stosownego pisma procesowego. Na potwierdzenie dołączono do wniosku zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA z dnia [...] obejmujące dni począwszy od [...] do [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wymienionej na wstępie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...]. W podstawie prawnej tego postanowienia powołał art. 162 i art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej powoływana jako: O.p.). W uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazał na stan faktyczny sprawy, a następnie odnosząc się do wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania stwierdził, iż w świetle unormowań art. 162 § 1 O.p., na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu do dokonania danej czynności (w tym przypadku do wniesienia odwołania), nastąpiło bez jej winy. Organ ten, powołując się na poglądy doktryny i judykatury, stwierdził, iż o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenie, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Taką przeszkodą może być siła wyższa, np.: powódź, pożar, niektóre zdarzenia losowe, np. przerwa w komunikacji, nagła choroba. Jakiekolwiek natomiast niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. W ocenie organu oświadczenie pełnomocnika o jego ograniczonej możliwości poruszania się jest sprzeczne ze wskazaniem lekarskim "może chodzić". Nadto istotne jest, że niezdolność rozpoczęła się akurat w ostatnim z 14-dniowego terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Zatem strona wykazując należytą staranność, mogła do tego dnia wnieść skutecznie odwołanie. Poza tym zaznaczono, że pełnomocnik jest podmiotem świadczącym profesjonalne usługi w zakresie obsługi rachunkowo – księgowej i z racji wykonywanego zawodu zobowiązany jest do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego mu zlecenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie postanowienia podtrzymując dotychczasowe argumenty. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie sądowej prezes skarżącej Spółki podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało konieczność jego uchylenia, gdyż skarga okazała się zasadna. Zaskarżone bowiem postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przechodząc do kwestii merytorycznej, jaką w rozpoznawanej sprawie jest zgodność z prawem postanowienia wydanego w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 162 § 1 O.p.: "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy." Stosownie do § 2 tego artykułu : " Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony". Zgodnie z unormowaniem § 3 art. 162 O.p. przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 tego artykułu jest niedopuszczalne. Jak podkreśla się zarówno w doktrynie jak i w judykaturze przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestnika postępowania. Instytucja ta ma zastosowanie tylko do terminów procesowych (a nie materialnych), co jednoznacznie wynika z art. 162 § 4 O.p. Cytowany wyżej art. 162 § 1 i § 2 O.p. ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić kumulatywnie (łącznie), a mianowicie: 1) przywrócenie terminu jest uzależnione od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowana barku swojej winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por.: wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r. , sygn. akt II SA/Ka 1977/00 – nie publ.). Uprawdopodobnienie nie oznacza więc udowodnienia braku winy. Przesłanka ta jest analizowana w wielu opracowaniach teoretycznych i orzeczeniach sądowych. Zwraca się w nich uwagę na to, iż: "Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. (...). Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy." (por.: J. Krajewski: [w:] T. Ereciński, M. Jędrzejewska, M. Jodłowski, J. Krajewski, Z. Krzemiński, K. Piasecki, J. Pietrzykowski, E. Wengerek, A. Zieliński: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem. T. 1. Warszawa 1989, s.274-275). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła ona usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. "Nie można natomiast poczytać stronie za winę niedopełnienie jakiegoś nadzwyczajnego wysiłku, np. zagrażającego jego zdrowiu lub życiu" (por.: E. Iserzon [w:] E. Iserzon, J. Starościak : Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory, formularze. Warszawa 1970, s. 136). W orzecznictwie sądowym można wskazać następujące przykłady okoliczności faktycznych, które w ocenie sądów, mogą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu: mylne pouczenie o środkach zaskarżenia (por.: postanowienie WSA w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SA 1983/03 – niepubl.), odebranie w miejscu pracy pisma nie przez stronę, a przez osobę upoważniona przez zakład pracy (por.: postanowienie SN z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt III RN 115/02 – niepubl.).; nieoddanie przesyłki adresatowi przez domownika (por.: wyrok NSA z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt II SA/Kr 2612/98 – niepubl.), obalenie domniemania doręczenia adresatowi pisma (por.: postanowienie NSA z dnia 21 września 2001 r., sygn. akt II SA/Po 2646/00 – nie publ.), nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por.: wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA/Wr 676/99 – niepubl.), zwlekanie z dokonaniem czynności do ostatniego dnia terminu nie jest zawinionym działaniem strony, jeśli więc zdarzenie uniemożliwiające jej dokonanie nastąpiło dopiero w ostatnim dniu – niedokonanie czynności jest niezawinione (podkreślenie Sądu; por.: postanowienie SN z dnia 20 maja 1970 r., sygn. akt II CR 184/70 – Biuletyn SN 1970, nr 11, poz.20). 2) drugą przesłanką przywrócenia terminu jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu. "Przywrócenie terminu jest instytucją procesową opartą na zasadzie skargowości. Przywrócenie terminu może nastąpić bowiem wyłącznie na wniosek zainteresowanego, który wniesie wniosek o przywrócenie terminu (art. 162 § 2)". (por. B. Adamiak: [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz 2007. Wrocław 2007, s. 699); 3) trzecią przesłanką jest dochowanie przez zainteresowanego zawitego (nieprzywracalnego) terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia tego wniosku zaczyna biec od dnia ustania przyczyny uchybienia i wynosi 7 dni ; 4) czwartą przesłanką jest dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin – np. wniesienie odwołania. Czynność procesową należy zatem dopełnić nie czekając na przywrócenie terminu. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, iż nie podziela stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w K., że skarżąca Spółka nie dopełniła jednej, spośród wskazanych wyżej, przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, tzn., że nie uprawdopodobniła, iż nie ponosi winy za niedotrzymanie terminu. Fakt, iż pełnomocnik Spółki pozostawił czynność wniesienia odwołania na ostatni dzień ustawowego terminu nie stanowi przesłanki do uznania, iż dopuścił się jakiejkolwiek formy niedbalstwa. Ponieważ za pomocą zaświadczenia lekarskiego, którego wiarygodności w żaden sposób organ nie podważył, uprawdopodobnił, iż w ostatnim dniu tego terminu przydarzyła mu się nagła (nie dająca się wcześniej przewidzieć) choroba, która uniemożliwiła mu osobiste wniesienie odwołania, co w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów, w ocenie składu orzekającego Sądu nie budzi wątpliwości. Zaznaczyć jeszcze także należy, że ani Dyrektor Izby Skarbowej ani Sąd nie mają prawa kwestionować prawidłowości treści wydanego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego niezdolność do pracy konkretnej osoby bez uprzedniego stwierdzenia fałszerstwa dokumentu przez kompetentne organy. Skoro zatem taki dokument został wystawiony i póki co niepodważony to określone nim okoliczności są wiarygodne. Natomiast zapis w nim, że pacjent "może chodzić" nie ma żadnego znaczenia dla oceny sytuacji zaistnienia stanu chorobowego pełnomocnika. W konsekwencji zaś trudno od osoby dotkniętej schorzeniem neurologicznym wymagać aby w stanie złego samopoczucia prawidłowo zajmowała się sprawami zawodowymi. Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że postanowienie (wydane na podstawie art. 163 § 2 O. p.) orzekające o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie jest prawidłowe. Reasumując przedstawione rozważania stwierdzić należy, iż wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej w K. naruszył wskazane wyżej przepisy o postępowaniu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, a w oparciu o art. 200 i art. 205 tejże ustawy orzekł o zwrocie kosztów postępowania.