II FSK 668/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Teresa Porczyńska, Protokolant Tomasz Jankowski, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 445/09 w sprawie ze skargi A. K. o wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2008r. w sprawie o sygn. I SA/Gl 855/08 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. A. K. (skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika będącego doradcą podatkowym, złożył skargę, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 4 lipca 2008 r., którym organ ten utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 16 maja 2008 r., "o nieuznaniu zarzutów" dotyczących postępowania egzekucyjnego toczącego się przeciwko wspomnianemu podatnikowi. W ramach postępowania we wskazanej sprawie na podstawie zarządzeń Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 września 2008 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi oraz usunięcia jej braku formalnego poprzez jej podpisanie oraz jednocześnie pouczono skarżącego i jego pełnomocnika o treści art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2002 nr 9, poz. 86 ze zm., obecnie Dz. U. z 2008 r. Nr 73, poz. 443 ze zm.). W dniu 7 października 2008 r. powyższe pouczenie, doręczono pełnomocnikowi strony. Wezwania wystosowane do skarżącego wysłane na adres podany w skardze i zawierające, jako pierwsze pisma skierowane do strony, pouczenie o obowiązku informowania o każdorazowej zmianie adresu – nie zostały doręczone do rąk adresata. Przesyłka była dwukrotnie awizowana, po czym, jako niepodjęta w terminie, zwrócona nadawcy. Pomimo to w dniu 10 października 2008 r. skarżący "w nawiązaniu do pisma z dnia 2008-09-16" wykonał wezwania, uiszczając należny wpis i nadsyłając podpisany przez siebie egzemplarz skargi, w którym wskazano taki sam jego adres jak poprzednio. Sprawę skierowano na rozprawę, jednak zawiadomienie o rozprawie, ponownie wysłane na adres podany w skardze, było dwukrotnie awizowane i nie zostało podjęte przez skarżącego. W konsekwencji na rozprawie w dniu 5 grudnia 2008 r. za stronę skarżącą nie stawił się nikt, a Sąd uznał, iż skarżący został o terminie rozprawy zawiadomiony prawidłowo i wydał wyrok oddalający skargę. W dniu 14 stycznia 2009 r. Sąd stwierdził prawomocność wyroku z dnia 5 grudnia 2008 r. Dnia 5 marca 2009 r. skarżący wniósł "o przywrócenie terminu przeprowadzenia rozprawy", w którym zwrócił uwagę na zmianę numeracji najmowanego przez niego mieszkania oraz wymianę skrzynek pocztowych. Zastrzegł, że odbyło się to bez jego zgody oraz że klucze od nowej skrzynki odebrał dopiero w styczniu 2009 r. Jego zdaniem nie otrzymał on korespondencji z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności. Do wniosku załączono odpisy: aneksu do umowy najmu lokalu z dnia 16 października 2006 r., którym wprowadzono zmianę numeracji lokalu skarżącego z 11 na 12, pisma z dnia 29 października 2006 r., w którym skarżący nie wyraził zgody na tę zmianę oraz zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 26 lutego 2009 r., potwierdzające, że w październiku 2008 r. przeprowadzono wymianę skrzynek pocztowych w budynku przy ulicy S. [...]. Według zaświadczenia skarżący odebrał klucz od nowej skrzynki pocztowej w styczniu 2009 r. i wcześniej nie był informowany o terminie wymiany skrzynek. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2009 r. Sąd odrzucił wniosek o przywrócenie terminu przeprowadzenia rozprawy jako niedopuszczalny. Dnia 21 maja 2009 r. (data nadania) skarżący złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 5 grudnia 2008 r., w której, nawiązując do art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), podniósł "niemożliwość działania (...) wskutek naruszenia art. 73 p.p.s.a.". W uzasadnieniu omówił przebieg dotychczasowych zdarzeń oraz okoliczności związane z wymianą skrzynek pocztowych i zmianą numeracji zajmowanego przez niego lokalu. Zaznaczył, że nie był świadomy zmiany numeracji oraz że po odbiorze kluczy od skrzynki pocztowej w styczniu 2009 r. nie znalazł w niej żadnej korespondencji z sądu. O wyroku z dnia 5 grudnia 2008 r. dowiedział się dopiero z rozmowy telefonicznej przeprowadzonej z pracownikiem sekretariatu Sądu w dniu 25 lutego 2009 r. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania, Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 14 września 2009 r. skarżący wyjaśnił, że o rozprawie, która odbyła się w dniu 5 grudnia 2008 r., oraz o wydanym na niej wyroku dowiedział się dopiero w dniu 24 lutego 2009 r. podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem sekretariatu Sądu i stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania została przez niego wniesiona w terminie przewidzianym na dokonanie tej czynności. Na rozprawie w dniu 10 grudnia 2009 r. pełnomocnik skarżącego, będący adwokatem, podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 23 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 445/09, oddalił skargę o wznowienie postępowania. Sąd przytoczył treść art. 270 p.p.s.a. i art. 277 tej ustawy i za wiarygodne uznał oświadczenie skarżącego, iż o wyroku z dnia 5 grudnia 2008 r. dowiedział się dopiero z rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu przeprowadzonej w dniu 25 lutego 2009 r. Odnosząc się do przesłanek wznowienia wymienionych w przywołanym przez skarżącego art. 271 pkt 2 p.p.s.a. podkreślono, że w rozpatrywanym stanie faktycznym nie został spełniony wymóg, by pozbawienie strony możliwości działania stanowiło skutek naruszenia przepisów prawa. Zauważono, że Sąd w postępowaniu, którego wznowienia dotyczy rozpoznawana skarga, nie naruszył prawa i miał pełne podstawy, by przyjąć, że zawiadomienie o rozprawie z dnia 5 grudnia 2008 r. zostało doręczone w sposób określony w art. 73 p.p.s.a. w brzmieniu wówczas obowiązującym. W konsekwencji termin siedmiodniowy, po upływie którego doręczenie uważało się za dokonane, należało liczyć – w myśl § 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697 ze zm.). Wyjaśniono, że analiza przebiegu zdarzeń, jakie wystąpiły w toku postępowania, którego wznowienia domaga się skarżący prowadziła do wniosku, że Sąd nie mógł postąpić inaczej, niż uznać, iż skarżący został prawidłowo zawiadomiony o rozprawie z dnia 5 grudnia 2008 r. Podkreślono, że skarżący nie zapoznał się z zawiadomieniem o terminie rozprawy, z przyczyn, za które ponosi odpowiedzialność i wskazano, że znana mu była treść pouczenia skierowanego do doradcy podatkowego, który w jego imieniu wniósł skargę, skoro powołał się on na to pismo, uzupełniając braki formalne i fiskalne skargi. Musiał mieć także świadomość, że występuje w sprawie osobiście, a w związku z tym wszelkie pisma w ramach postępowania będą kierowane na adres wskazany w skardze. W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości i zarzucono mu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj.: 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niedokładnym zbadaniu sprawy oraz niepełnym i częściowym ustaleniu stanu faktycznego będącego przedmiotem skargi w zakresie wznowienia postępowania, w szczególności polegające na: - nieuwzględnieniu i nieocenieni okoliczności, iż do zmiany adresu "zamieszkania" skarżącego doszło w sposób niezależny od niego po wysłaniu do Sądu I instancji skargi podpisanej przez niego osobiście, oraz wpływu takiego stanu faktycznego na skuteczność doręczenia zastępczego; - ustalenie – wbrew okolicznościom wskazanym przez Sąd w opisie stanu faktycznego, iż do niedoręczenia faktycznego przesyłek do rąk skarżącego doszło na skutek jego braku staranności, kiedy z zebranego materiału wynika, iż skarżący nie miał świadomości zmian w zakresie adresu – numeru porządkowego lokalu – jego miejsca zamieszkania, a właściwie poza jego wiedzą doszło do zmiany skrzynek pocztowych, oraz oparcie się w zakresie tej okoliczności na swobodnie zinterpretowanym, wbrew całemu materiałowi dowodowemu, sformułowaniu pełnomocnika skarżącego; - nieuwzględnieniu okoliczności, że do skutecznego wykonania przez skarżącego opłacenia pierwotnej skargi oraz przesłania jej podpisanego egzemplarza doszło na skutek przekazania informacji od dotychczasowego pełnomocnika, który otrzymał pismo z Sądu I instancji datowane na dzień 16 września 2008 r., a przesyłka zawierająca wezwanie w tym zakresie skierowana bezpośrednio do skarżącego i zawierającego pouczenie również została zwrócona do Sądu z uwagi na jej nieodebranie przez skarżącego; 2. art. 282 § 2 w zw. z art. 73 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi o wznowienie postępowania z uwagi na brak uzasadnionych podstaw do wznowienia postępowania w postaci naruszenia przepisów prawa pozbawiającego skarżącego możności działania, mimo, iż nie doszło do doręczenia żadnej przesyłki sądowej skarżącemu, a Sąd I instancji uznał skuteczność doręczenia zastępczego. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna A. K. nie zasługuje na uwzględnienie . Stosownie do treści z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a", od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy, a to oznacza, że zaistniały podstawy do jej merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z przepisami p.p.s.a., regulującymi instytucję skargi kasacyjnej, jest ona środkiem zaskarżenia o wysokim stopniu sformalizowania, wymagającym respektowania przez korzystające z niej podmioty szeregu rygorów i ograniczeń. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami. Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślanie. Skargę kasacyjną oparto jedynie na zarzucie wymienionym w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Użycie przez ustawodawcę słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu powinien zachodzić związek przyczynowy. Związek ten nie musi być realny, wystarczy, że zaistniała hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku sprawy (por. wyroki NSA: z 2 sierpnia 2006 r., sygn. akt II FSK 1730/06; z 26 czerwca 2008 r., sygn. akt II FSK 687/07). Obok przesłanki, jaką jest "istotny wpływ na wynik sprawy", której wystąpienie wymaga wykazania co najmniej hipotetycznego związku pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a wynikiem sprawy, warunkiem uwzględnienia zarzutu opartego na tej podstawie kasacyjnej jest przede wszystkim wykazanie i uzasadnienie, że orzekający w sprawie sąd I instancji naruszył i to w sposób realny przepisy procedury sądowoadministracyjnej, przy czym to naruszenie (uchybienie) było na tyle istotne, że gdyby do niego nie doszło, to wynik sprawy mógłby być inny. Przechodząc zatem na grunt rozpoznawanej sprawy, trzeba zwrócić uwagę, że autor skargi kasacyjnej zarzut oparty na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. powiązał z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 282 § 2 w zw . art. 73 p.p.s.a.. Zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. strona skarżąca uzasadniła nie uwzględnieniem przez Sąd I instancji zmiany adresu "zamieszkania" , bezpodstawnym uznaniem, że we wskazanym stanie faktycznym "... do niedoręczenia faktycznego przesyłek do rąk skarżącego doszło na skutek jego braku staranności ..." oraz nieuwzględnienia okoliczności, że także wezwanie do usunięcia braków formalnych również zostało zwrócone do Sądu z uwagi na jego nieodebranie przez skarżącego . Naruszenie art. 282 § 2 w zw. z art. 73 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej uzasadnił bezpodstawnym oddaleniem skargi o wznowienie postępowania sądowego, w sytuacji gdy do doręczenia przesyłki nie doszło . Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zarzut ten jako samodzielna podstawa kasacyjna może być skutecznie postawiony gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie, do których należy zaliczyć zwięzłe przedstawienie stanu faktycznego, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron oraz gdy w ramach przedstawionego stanu faktycznego nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ( por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn.akt II FPS 8 /09, opubl.Lex nr 552012 ,wyrk Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08 . opubl.Lex 513044 ).Przy czym jak wcześniej NSA podkreślił naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkkt 2 p.p.s.a. ). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji argumentując swoje stanowisko w sposób wyczerpujący opisał dotychczasowy przebieg postępowania, który nie budził żadnych wątpliwości i nie był przez stronę skarżącą kwestionowany. Również WSA w Gliwicach odniósł się i rozważył wszystkie kwestie związane z doręczeniem nie tylko wezwania na rozprawę w dniu 5 grudnia 2008 roku ale także poruszył inne kwestie związane z doręczaniem skarżącemu pism postępowania przed WSA w Gliwicach dotyczącym skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie postępowania egzekucyjnego . A zatem uzasadnienie wyroku spełniało wszystkie prawem przewidziane wymogi, a odczytanie przesłanek, którymi kierował się Sąd pierwszej instancji oddalając skargę nie nastręcza żadnych trudności . Zgodnie z art. 282 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. "Podstawy wznowienia określają, w jakim zakresie przy wydawaniu orzeczenia we wznowionym postępowania można i należy uwzględnić wyniki poprzedniego rozstrzygnięcia sprawy (rozpoznanie sprawy na nowo). Nie jest dopuszczalne poszerzenie granic ponownego rozpoznania sporawy poza te zakreślone podstawami wznowienia". (por. Jan Paweł Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Wyd. LexisNexis, Warszawa 2008). Dyspozycja art. 282 § 2 powołanej ustawy określa w sposób wyczerpujący orzeczenia, które mogą zapaść po ponownym rozpoznaniu sprawy, gdyż wskazuje, że sąd stosownie do okoliczności oddala skargę o wznowienie postępowania albo uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. Zakres rozpoznania skargi o wznowienie postępowania sądowego wyznaczony jest zatem podstawą wznowienia, a literalne brzmienie art. 282 § 2 p.p.s.a. nakazuje przyjąć, że stwierdzenie, iż zaistniała przyczyna wznowienia pozostająca bez wpływu na wynik postępowania sądowoadministracyjnego (nieskutkująca zmianą treści wyroku zapadłego w ramach postępowania objętego żądaniem wznowienia), nakazuje oddalić skargę o wznowienie postępowania sądowego. W skardze kasacyjnej temu orzeczeniu zarzuca się naruszenie przepisu art. 73 p.p.s.a. Jednocześnie godzi się podkreślić, że zarzut ten może być przedmiotem oceny w kontekście brzmienia tego przepisu w dniu 5 grudnia 2008 roku. Wskazany przepis przewidywał, że w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma osobiście lub w sposób zastępczy, pismo takie składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Ustawodawca ustanawia w cytowanym przepisie domniemanie faktyczne doręczenia pisma, o ile zostaną spełnione warunki w przepisie tym przewidziane. Dla skuteczności doręczenia w trybie tego przepisu konieczne jest zaznaczenie przez doręczyciela na potwierdzeniu odbioru, gdzie umieścił on zawiadomienie o przesyłce dla adresata: w skrzynce na korespondencję, na drzwiach mieszkania, w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń czy na drzwiach biura lub innego pomieszczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2002 r.). Nie ulega wątpliwości, że skarżący w skardze do wsa w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (str. 3) jak i jak i w piśmie z dnia 9 października 2008 roku (k. 32) dotyczącym wykonania wezwania Sądu podał adres [...] K., ul. S. [...]. Z kolei z akt sprawy wynika, a co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, przesyłkę zawierającą zawiadomienie o terminie rozprawy awizowano dwukrotnie 12 i 20 listopada i jako nie podjętą w terminie, zwrócono nadawcy (k. 43). Omówioną wyżej informację doręczyciel zamieścił na druku tego dowodu wskazując, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej umieszczono na drzwiach adresata. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył wymogi określone przepisem art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 może być obalone wówczas, gdy adresat pisma wykaże, iż dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością. W rozpoznanej sprawie twierdzenia strony skarżącej w tym przedmiocie są jednostronne i zmierzają do wykazania, że "... kiedy dochodzi do zmiany numeracji lokali, znajdującej swój wyraz w zmianie numeracji odbiorczych skrzynek pocztowych, o której skarżący jest informowany dopiero poprzez otrzymanie kluczy do nowej skrzynki, a zmiana adresu, w tym pocztowego, jest następstwem zdarzeń niezależnych od skarżącego, których zaistnienia nie ma on świadomości ". Z taką argumentacją nie można się pogodzić. Jak wynika z akt sprawy, co zostało także podniesione w uzasadnienie skarżonego wyroku, kwestie związane z ewentualną zmianą numeracji lokali były znane skarżącemu od 2006 roku (załącznik do wniosku o wznowienie postępowania). A zatem brak informacji o terminie rozprawy można rozpatrywać w kategorii braku należytego dbania strony o własny interes, a nie w kategorii naruszenia art. 73 p.p.s.a mogącego stanowić podstawę do wznowienia postępowania sądowego w trybie przepisów art.282 § 2 p.p.s.a. Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 2 , art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust.2 pkt 2 lit. c i ust.2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U . Nr 163 , poz 1349 ze zm. )