II SA/Rz 767/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie NSA Ryszard Bryk NSA Małgorzata Wolska Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi G.S. S.A. O. w T. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie kolizji budynku gospodarczego z gazociągiem -skargę oddala- Przedmiotem skargi jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie kolizji budynku gospodarczego położonego na działce nr ewid. 60/24 w obrębie 5 J. w S., z gazociągiem wysokoprężnym Ø 300/4,0 MPa, relacji S.-K. Z jej uzasadnienia i akt sprawy wynika, że na skutek interwencji A, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] prowadził z urzędu postępowanie administracyjne w wyżej opisanej sprawie. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] grudnia 2008 r. ustalono, że na działce oznaczonej nr ewid. 60/24 w obrębie 5 J. w S. wybudowany jest w stanie surowym otwartym murowany, parterowy budynek gospodarczy o wym. 3,87 x 6,60 m. Obiekt posiada dach jednospadowy z przedłużoną poza lico budynku połacią opartą na trzech słupach drewnianych usytuowanych w odległości 2,60 m od ściany elewacji wejściowej. Budynek usytuowany jest w granicy z działkami nr 60/23 i 60/152 stanowiącymi własność Gminy S. oraz w odległości 13,40 m od gazociągu wysokoprężnego Ø 300/4.0 MPa relacji S.-K. Inwestor A. S. dokonał zgłoszenia tego budynku gospodarczego o pow. do 25 m² oraz altany ogrodowej o konstrukcji drewnianej do Starosty [...]. Według informacji uzyskanych od A, gazociąg DN300 został wybudowany w latach czterdziestych ubiegłego stulecia w oparciu obowiązującą w czasie ich budowy technologię budowy sieci gazowych i parametry techniczne stawiane wówczas sieciom gazowym. W ocenie Operatora Gazociągów mogą one być w dalszym ciągu eksploatowane nie stwarzając zagrożenia, mając jednak na uwadze zachowanie odpowiednich odległości obiektów terenowych od gazociągów. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie kolizji budynku gospodarczego na działce nr 60/24 z gazociągiem wysokoprężnym Ø 300/4,0 MPa. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 29 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156 poz. 1118, ze zm.), określający obiekty budowlane oraz roboty budowlane nie wymagające pozwolenia na budowę i wymieniający m. in. budowę wolno stojących parterowych budynków gospodarczych, wiat i altan oraz przydomowych oranżerii (ogrodów zimowych) o powierzchni zabudowy do 25 m², przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekroczyć dwóch na każde 500 m² powierzchni działki. Organ podkreślił, że inwestor skorzystał z możliwości dokonania zgłoszenia. Podkreślił również, że budynek gospodarczy usytuowany 13,40 m od gazociągu wysokoprężnego Ø 300/4,0 MPa, relacji S.-K. nie narusza przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U. Nr 97, poz. 1055), obowiązujących w okresie budowy budynku gospodarczego i w dacie rozstrzygania sprawy. Te właśnie przepisy mają zastosowanie w sprawie, a nie przepisy wcześniej obowiązujące, na które powołuje się Operator Gazociągów. Organ zwrócił uwagę, że funkcją przepisów przejściowych rozporządzenia z 2001 r. jest umożliwienie pozostawienia dotychczas wybudowanych sieci w sferze wcześniej ustalonych wymagań technologicznych wobec sieci i urządzeń, a także umożliwienie zastosowania wcześniej obowiązujących przepisów w przypadku remontu, czy przebudowy gazociągów wybudowanych pod rządami tych przepisów. W konkluzji organ stwierdził, że nie ma żadnej podstawy, aby dla obiektów obecnie lokalizowanych w pobliżu tych sieci, stosować normatywy odległościowe wynikające z nieobowiązujących już przepisów, przerzucając niejako konsekwencje obowiązku dbałości o właściwą eksploatację tych sieci i urządzeń z operatora sieci na właścicieli gruntów sąsiednich, gdyż to ich prawo własności podlegałoby w istocie ograniczeniu przez zakaz zabudowy wykraczający poza rzeczywistą potrzebę. Odwołanie od tej decyzji wniósł A wnosząc o uchylenie jej w całości. Zarzucił zaskarżonej decyzji: naruszenie przepisu art. 5 ust. 1 pkt c, ust. 5, 8, 9 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane poprzez usankcjonowanie przez organ uczynionego przez inwestora przy realizacji budynku gospodarczego odstępstwa od przepisów rozporządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 listopada 1995 r., zgodnie z którymi budynek winien być usytuowany w odległości 15 m od przebiegającego gazociągu. Zarzucił nadto naruszenie przepisu art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane poprzez przekroczenie przy jego budowie wymiarów kwalifikujących go do zgłoszenia (25 m²). W odwołaniu zarzucono też naruszenie § 1 oraz § 89 rozporządzenia z 2001 r., które doprowadziło do niezastosowania wcześniejszego rozporządzenia z 1995 r. i pominięcie okoliczności, że budynek winien być usytuowany w odległości 15 m od przebiegającego gazociągu. Odwołujący podniósł, że otwarcie drogi do zalegalizowania robót budowlanych, wykonanych z naruszeniem przepisów może spowodować zagrożenie ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, poprzez budowę budynku w kolizji z istniejącym gazociągiem wysokiego ciśnienia. Po rozpatrzeniu odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. opisaną na wstępie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu odniósł się do zarzutów odwołania o konieczności zastosowania przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy wyłącznie przepisów rozporządzenia z 1995 r., stwierdzając, iż są one niezasadne, gdyż moc tego rozporządzenia jest ograniczona treścią § 91 do gazociągów powstałych po dacie jego wejścia w życie. Ustosunkowując się do kolejnego zarzutu odwołującego odnośnie konieczności traktowania przedmiotowego obiektu jako wymagającego pozwolenia na budowę ze względu na przekroczenie pow. 25 m² organ wyjaśnił, że inwestor dokonał zgłoszenia budynku gospodarczego o wym. 3,83 mx 6,55 m, natomiast według ustaleń organu I instancji został wybudowany budynek o pow. 3,87 x 6,60 m. Taka niezgodność w chwili obecnej gdy prowadzone jest postępowanie w sprawie kolizji tego budynku z gazociągiem nie upoważnia organu nadzoru budowlanego do podejmowania działań interwencyjnych i innego traktowania obiektu jak wymagającego zgłoszenia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie gazociąg wysokiego ciśnienia DN300 został wybudowany w latach czterdziestych ubiegłego stulecia i odpowiadał parametrom stawianym wówczas sieciom gazowym. Budynek gospodarczy pozostający w kolizji w gazociągiem został wybudowany zgodnie z oświadczeniem inwestora latem 2008 r. Wskazał, że w dacie budowy gazociągu obowiązywało Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. (tekst jedn. Dz. U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216), które nie zawierało uwarunkowań co do bezpiecznej odległości gazociągu od budynku. Wymogi w zakresie bezpiecznych odległości gazociągu od budynku powstały w okresie późniejszym i określały je normy branżowe, wskazując odległość 15 m. Po raz pierwszy w akcie rangi rozporządzenia odległość ta pojawiła się w rozporządzeniu Ministra Przemysłu z dnia 24 czerwca 1989 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U. Nr 45, poz. 243, ze zm.), jednakże przepis przejściowy stanowił, że przepisy tego rozporządzenia nie dotyczą sieci gazowych wybudowanych przed dniem jego wejścia w życie. Podobne uregulowania co do odległości (15 m dla budynków niemieszkalnych) i przepisów przejściowych zawierało także późniejsze rozporządzenie z 1995 r. W chwili obecnej wymagane odległości między gazociągami wysokiego ciśnienia i obiektami terenowymi uregulowane są w rozporządzeniu z 2001 r. Stosownie do § 89 tego rozporządzenia nie mogą mieć zastosowania dla gazociągów wybudowanych przed dniem jego wejścia w życie. Organ podkreślił, że ustawodawca w obecnie obowiązującym rozporządzeniu nie określił jednoznacznie wymogów w zakresie bezpiecznych odległości nowo wybudowanych obiektów od gazociągów już istniejących. Organ I instancji wydał rozstrzygnięcie dokonując oceny kolizji nowo wybudowanego budynku gospodarczego z istniejącym gazociągiem i stosując obecnie obowiązujące przepisy rozporządzenia, co w ocenie organu odwoławczego w świetle § 89 rozporządzenia nie jest właściwe. Nie znajduje również uzasadnienia podnoszony w odwołaniu pogląd konieczności zastosowania rozporządzenia z 1995 r., który w § 91 wyklucza możliwość stosowania przepisów tego rozporządzenia dla gazociągów wybudowanych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia. Reasumując organ II instancji wziął pod uwagę fakt, że inwestor dokonał zgłoszenia przedmiotowego obiektu oraz, że w dacie budowy gazociągu nie było przepisów regulujących bezpieczne odległości gazociągu od budynków, zaś kolejno wydawane akty prawne w formie rozporządzeń nie mogły mieć zastosowania do gazociągów wybudowanych przed ich wydaniem, a obecnie obowiązujące przepisy nie normują kwestii dopuszczalnych odległości nowo wybudowanych obiektów w stosunku do istniejących gazociągów. W związku z powyższym stwierdził, że dalsze postępowanie organów nadzoru budowlanego w sprawie kolizji budynku gospodarczego z gazociągiem staje się bezprzedmiotowe, bowiem brak jest podstaw prawnych, które uprawniałyby organy nadzoru budowlanego do podjęcia działań. Odnosząc się do twierdzeń odwołującego organ wskazał, że w przypadku stwierdzenia zagrożenia bezpieczeństwa, A jako podmiot odpowiedzialny za bezpieczne działanie gazociągów powinien podjąć działania zabezpieczające według warunków i przepisów wewnętrznych. A zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. W zarzutach skargi powtórzono zarzuty odwołania, powołując się na wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II SA/Lu 725/05. Skarżąca spółka nie zgadza się z prezentowanym przez organ II instancji stanowiskiem o braku przepisów rangi rozporządzenia obowiązującego w okresie budowy tego gazociągu, bowiem prowadzi ono do wniosku, że posadowienie każdego obiektu budowlanego w jakiejkolwiek odległości od przedmiotowego gazociągu, a nawet na tym gazociągu jest legalne i dopuszczalne. Istnienie budynku w kolizji z istniejącym gazociągiem wysokiego ciśnienia powoduje zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia i środowiska. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] wniósł o jej oddalenie, z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli w niniejszej sprawie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wymienionych wyżej wad i uchybień nie zawiera. Decyzją tą umorzone zostało jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na skutek interwencji A w sprawie kolizji budynku gospodarczego położonego na działce nr ewid. 60/24 w obrębie 5 J. w S. z gazociągiem wysokoprężnym Ø 300/4,0 MPa, relacji S.-K. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest fakt, iż powyższy gazociąg wybudowany został w latach czterdziestych ubiegłego stulecia w oparciu o obowiązującą w tym czasie technologię budowy sieci gazowych i parametry techniczne stawiane wówczas sieciom gazowymi. W okresie budowy ww. gazociągu obowiązywało Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216, ze zm.), które nie zawierało unormowań dotyczących bezpiecznych odległości gazociągu od budynku. Bezspornym jest również, iż na działce oznaczonej nr ewid. 60/24 w obrębie 5 J. w S. wybudowany został w stanie surowym otwartym murowany, parterowy budynek gospodarczy o wym. 3,87 x 6,60 m, posadowiony w granicy z działkami nr 60/23 i 60/152 stanowiącymi własność Gminy [...] oraz w odległości 13,40 m od gazociągu wysokoprężnego Ø 300/4.0 MPa relacji S.-K. Budynek ten został wybudowany według oświadczenia latem 2008 r., po uprzednim zgłoszeniu przez inwestora A. S. tego budynku gospodarczego o pow. do 25 m² oraz altany ogrodowej o konstrukcji drewnianej do Starosty [...]. Głównym zarzutem skarżącej spółki jest nie zastosowanie przez organ przy rozpatrywaniu sprawy przepisów rozporządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 listopada 1995 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U. z 1995 r. Nr 139, poz. 686), a w szczególności przepisów określających minimalną odległość projektowanych obiektów budowlanych od gazociągu. Za stosowaniem przepisów tego rozporządzenia w ocenie skarżącej przemawia fakt, iż gazociągi budowane przed wejściem w życie rozporządzenia z 2001 r. realizowane były według innych technologii niż obecnie, stąd też powinny być w stosunku do nich stosowane ostrzejsze wymogi dotyczące przepisów regulujących minimalne odległości od budynków. Przedmiotowy budynek winien być usytuowany w odległości 15 m od przebiegającego gazociągu DN 300 mm. Jak już Sąd wskazał, a przyznaje to sama strona skarżąca, rozporządzenie z 16.02.1928 r., obowiązujące w dacie budowy gazociągu nie zawierało unormowań dotyczących bezpiecznej odległości gazociągu od budynku, a przedmiotowy gazociąg odpowiadał parametrom stawianym ówczesnym sieciom gazowym. Wymogi w zakresie odległości gazociągu od budynków powstały w okresie późniejszym i wynikały z wytycznych i norm branżowych, wskazując odległość 15 m. Normy odległościowe po raz pierwszy wprowadzono w rozporządzeniu Ministra Przemysłu z dnia 24 czerwca 1989 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U. z 1989 r. Nr 45, poz. 243). Wówczas wymaganą odległość gazociągu o średnicy do 300 mm i ciśnieniu 2,5 do 6,3 MPa określono na 15 m. Jednocześnie zamieszczono przepis przejściowy - § 52, wskazujący, ze przepisy rozporządzenia nie dotyczą sieci gazowych wybudowanych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, a także sieci gazowych, dla których przed tym dniem wydano pozwolenie na budowę. Także w następnym rozporządzeniu Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 listopada 1995 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U z 1995 r. Nr 139 poz. 686) określono odległość gazociągów wysokiego ciśnienia. Dla tych o średnicy 300mmm i ciśnieniu 2,5 do 10 MPa wynosiła ona 15 m od wolnostojących budynków niemieszkalnych. Jak podkreślą organ II instancji, również i to rozporządzenie w § 91 stanowiło, iż jego przepisów nie stosuje się do gazociągów, stacji gazowych, punktów redukcyjnych i tłoczni wybudowanych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, a także gazociągów, stacji gazowych, punktów redukcyjnych i tłoczni dla których przed tym dniem wydano pozwolenie na budowę. Podobne uregulowanie zawiera obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U. Nr 97, poz. 1055), które w § 89 stanowi, że przepisów rozporządzenia nie stosuje się do gazociągów, stacji gazowych, punktów redukcyjnych, tłoczni i magazynów gazu wybudowanych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia i dla których przed tym dniem wydano pozwolenie na budowę. Ponadto podkreślić należy, iż w tym rozporządzeniu ustawodawca zrezygnował z określenia wymogów w zakresie bezpiecznych odległości nowo wybudowanych obiektów od gazociągów już istniejących. Z powyższego wynika zatem, iż przepisy przejściowe, - § 89 rozporządzenia z 30.07.2001 r., § 91 rozporządzenia z 14.11.1995 r., jak również § 52 rozporządzenia z 24.06.1989 r. wprost stanowią o wyłączeniu ich mocy prawnej w odniesieniu do wcześniej zrealizowanych gazociągów. W konsekwencji takich regulacji intertemporalnych, jak podkreśla WSA w Lublinie w powoływanym w skardze wyroku z dnia 20.10.2005 r., sygn. II SA/Lu 725/05, nie publ., rozstrzygające znaczenie dla oceny prawnej należy przyznać dacie realizacji wskazywanego w sprawie odcinka gazociągu i obligowi zastosowania właściwego aktu wykonawczego obowiązującego dla tak ustalonej daty, także w odniesieniu do zachowania minimalnych odległości od obiektów terenowych, zapewniających bezpieczeństwo ludzi i mienia. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy wskazać trzeba, iż w dacie budowy przedmiotowego gazociągu brak było przepisów regulujących bezpieczne odległości gazociągu od budynków. Zasadnie też [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] uznał, że brak jest możliwości zastosowania przepisów rozporządzenia z 1995 r., na które powołuje się skarżąca spółka, ze względu na treść § 91 tego rozporządzenia. Nie oznacza to oczywiście, jak sugeruje się w skardze, zupełnej dowolności przy sytuowaniu budynku względem gazociągu. W rozpatrywanej sprawie istotnym jest fakt, że budynek gospodarczy na działce nr 60/24 obręb 5 w S. został wzniesiony legalnie, po dokonaniu zgłoszenia przez inwestora w trybie art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1994 r. i wobec braku sprzeciwu właściwego organu. Nie są przy tym zasadne zarzuty skargi wskazujące na konieczność traktowania tego budynku jako wybudowanego w warunkach samowoli z uwagi na przekroczenie dopuszczalnej dla zgłoszenia powierzchni zabudowy (25 m²) o 0,5 m². Sąd podziela pogląd organu, że tego rzędu niezgodność, mieszcząca się w granicach błędu pomiaru, nie może powodować takich samych skutków jak obiekt wzniesiony samowolnie. Należy także dodać, że usytuowanie gazociągu DN 300 znane było organowi w dacie zgłoszenia budowy budynku gospodarczego, gazociąg został bowiem wrysowany w mapę zasadniczą, której kopie dołączono do zgłoszenia (k. 8g akt administracyjnych). Brak wykazania, że istnieje realne zagrożenie życia lub zdrowia ludzi przy braku naruszenia przepisów prowadzić muszą do uznania, iż brak jest podstaw prawnych do dalszego prowadzenia postępowania. Należy przy tym pamiętać, że rozbiórka obiektu budowlanego jest najostrzejszą sankcją za naruszenie przepisów prawa budowlanego i musi wyraźnie z nich wynikać. Prawidłowe jest zatem jego umorzenie jako bezprzedmiotowego. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje bowiem, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w zakresie żądania wnioskodawcy (wyrok NSA z dnia 23.01.2003 r., II SA 428/01, System orzecznictwa LEX Nr 137801, wyrok NSA z dnia 24.04.2003 r., III SA 2225/01, Biuletyn Skarbowy 2003/6/25). Sąd podziela stanowisko organu, znajdujące również oparcie w wyroku NSA z dnia 12.03.2009 r., sygn. akt II OSK 337/08, nie publ, iż zagwarantowanie bezpieczeństwa sieci należy do właściwego zarządcy sieci gazowej. Raz jeszcze należy podkreślić, że nie ma żadnych podstaw prawnych, aby dla obiektów obecnie lokalizowanych w pobliżu sieci stosować normatywy odległościowe wynikające z nieobowiązujących już przepisów, przerzucając niejako konsekwencję obowiązku dbałości o właściwą eksploatację tych sieci i urządzeń z operatora sieci na właścicieli gruntów sąsiednich, gdyż to ich prawo własności podlegałoby w istocie ograniczeniu przez zakaz zabudowy wykraczający poza rzeczywistą potrzebę (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19.10.2005 r., sygn. VII SA/Wa 1288/04). Biorąc wszystkie te okoliczności pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.