I SA/Bk 531/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 lutego 2010 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2001 r. do sierpnia 2002 r. oddala skargę Pismem z 29 czerwca 2009 r. Pan M. B. (dalej zwany również jako Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w B. z prośbą o umorzenie należności wraz z odsetkami za zwłokę powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący wskazał na okoliczności rodzinne i finansowe, które powodują, że uregulowanie ciążących należności pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczył, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnego majątku i oszczędności. Utrzymuje się z zasiłku z MOPS w Ł. Z dniem 23 stycznia 2009 r. został, na mocy stosownej decyzji, zaliczony do osób niepełnosprawnych na stałe, może być zatrudniony jedynie w warunkach pracy chronionej z przeciwwskazaniami do ciężkiej pracy fizycznej. Zaznaczył również, że od maja 2008 r. pozostaje z żoną w faktycznej separacji i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał przy tym, że zaprzestanie opłacania składek do ZUS spowodowane było faktycznym zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej w 2000 r. z powodu nierentowności firmy. Jedynie to, że nie dokonał wykreślenia prowadzenia działalności gospodarczej ze stosownego rejestru było przyczyną dalszego naliczania składek. Po rozpoznaniu sprawy, Dyrektor ZUS Oddział w B., działając z upoważnienia Prezesa ZUS, wydał [...] sierpnia 2009 r. decyzję nr [...], w której umorzył Skarżącemu należności z tytułu nieopłaconych składek na FUS, FUZ oraz FP za okres od kwietnia 1999 r. do grudnia 2000 r. w łącznej wysokości 22 782,61 zł, odmówił umorzenia należności z tytułu składek na FUS, FUZ oraz FP za okres od stycznia 2001 r. do sierpnia 2002 r. w łącznej kwocie 23 474,05 zł oraz umorzył postępowanie w zakresie należności z tytułu składek za okres od marca 1999 r. do maja 1999 r. wraz z odsetkami za zwłokę na skutek ich przedawnienia. Przytaczając sytuację majątkową i rodzinną, w jakiej znalazł się Skarżący oraz obowiązujące przepisy dotyczące umarzania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, organ mając na uwadze wysokość zadłużenia, fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku z którego możnaby było prowadzić skuteczną egzekucję, a także konieczność ponoszenia dodatkowych nakładów finansowych na zakup leków, organ uznał, że zaistniały przesłanki przemawiające za umorzeniem części należności z tytułu składek wobec FUS, FUZ oraz FP – tj. za okres od kwietnia 1999 r. do grudnia 2000 r. w łącznej kwocie 22 782,61 zł. Zdaniem organu opłacanie całości zobowiązań wobec ZUS spowodowałoby wyjątkowo ciężkie dla Skarżącego oraz jego rodziny skutki poprzez zagrożenie egzystencji w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Uwzględnienie w części wniosku Skarżącego a przez to zmniejszenie wysokości zadłużenia w znacznym stopniu oraz otrzymywane przez żonę Skarżącego wynagrodzenie za pracę, a także pomoc finansowa uzyskiwana od ojca w postaci pokrycia opłat bieżących, w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uzasadnia odmowę umorzenia pozostałych należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników wobec FUS, FUZ oraz FP tj. za okres od stycznia 2001 r. do sierpnia 2002 r. w kwocie łącznej 23.474,05 zł. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Zakład przyjął, iż istnieje możliwość uregulowania zadłużenia bądź w ramach układu ratalnego bądź w formie dobrowolnych wpłat. Organ podkreślił, że wprawdzie uregulowanie zadłużenia może przyczynić się do pogorszenia sytuacji Skarżącego, nie daje to jednak wystarczającej przesłanki aby dług umorzyć. Zaznaczył, że poza ZUS Skarżący nie posiada innych zobowiązań, a z uwagi, iż pozostaje na utrzymaniu ojca, nie ponosi dodatkowych obciążeń finansowych w postaci opłat eksploatacyjnych. Tym samym istnieje możliwość uregulowania przedmiotowego zadłużenia bądź w ramach dobrowolnych wpłat lub chociażby w ramach układu ratalnego. Od powyższej decyzji, w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości, Skarżący złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku zaznaczył, że należności za pracę żony nie powinny przyczyniać się żaden sposób do spłaty ciążących na nim zobowiązań, ani do poprawy jego sytuacji majątkowej, albowiem jego małżonka wystąpiła z pozwem o separację. Podkreślił, że ze względu na stan zdrowia oraz brak przychodów, wywiązywanie się przez niego z zobowiązań wobec ZUS jest realnie niemożliwe. Zaznaczył, że nie posiada środków na żywność i lekarstwa, nie mówiąc już o spłacie jakichkolwiek rat na rzecz ZUS. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydaną [...] czerwca 2009 r. decyzją nr [...], utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji w zaskarżonej części. Organ powtórzył, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności w całości z powodu ich całkowitej nieściągalności. Powołując się na istotę uznania administracyjnego zaznaczył, że istnieje możliwość wydania negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu, iż występują przewidziane w przepisach prawa przesłanki do umorzenia należności. Niezadowolenie strony z powodu negatywnego rozstrzygnięcia jest oczywiste, ale nie oznacza to jeszcze, iż decyzja posiada wadę, która stanowiłaby podstawę do jej zmiany lub uchylenia. Zaznaczył, że jeżeli właściwy organ dostrzega możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. W skardze skierowanej do tut. Sądu, Skarżący prosząc o rozpatrzenie jego sprawy, zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 Nr 137 poz. 887 ze zm., dalej zwaną w skrócie u.s.u.s.) oraz par. 3 pkt. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie Skarżącego organy naruszyły również art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał na rozbieżności pomiędzy decyzjami wydanymi w sprawie w dniach [...] sierpnia 2009 r. i [...] października 2009 r. Podkreślił, że Prezes ZUS nie uwzględnił kontekstu społeczno – ekonomicznego w którym funkcjonuje, albowiem może on jedynie podjąć zatrudnienie w zakładzie pracy chronionej z jednoczesnym przeciwwskazaniem do ciężkiej pracy fizycznej, wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz zamieszkuje na obszarze, który silnie odczuł skutki kryzysu gospodarczego. Zaznaczył, że znalezienie pracy w zakładzie pracy chronionej w województwie [...] jest wręcz niemożliwe, czego nie uwzględnił Prezes ZUS w wydawanej decyzji. Zdaniem Skarżącego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, ale jego ocena została poczyniona w sposób dowolny, co stanowi naruszenie art. 80 Kpa wyrażającego zasadę swobodnej oceny dowodów. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zadaniem sądu administracyjnego jest, więc zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."). W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się wskazanych w skardze naruszeń prawa przez Prezesa ZUS, dających podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważność w całości lub w części zaskarżonej decyzji. Przechodząc do oceny decyzji w zaskarżonej części, wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS-u za z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i odsetek za zwłokę, Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przykładowo przypadki, które wskazują na istnienie takich okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). Wyrazistym podkreśleniem roli NSA w orzecznictwie w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku z 7 lutego 2001 r. NSA stwierdzająca, iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, opublikowany w: Lex Nr 46473). Mimo, iż powyższy wyrok dotyczy ulg w sferze prawa podatkowego, w pełni znajduje zastosowanie również w sprawach dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. Słusznie przyjął, że w tej sprawie nie występuje przesłanka całkowita nieściągalności tych należności. Wywody organu o wypłacalności Skarżącego są przekonujące i mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Organ trafnie zauważył, że Skarżący, mimo iż nie posiada stałych źródeł dochodu pozostaje na utrzymaniu ojca, a w konsekwencji nie ponosi kosztów związanych z opłatami eksploatacyjnymi. Tym samym wywód, o możliwości uregulowania przedmiotowego zadłużenia bądź w ramach dobrowolnych wpłat lub chociażby w ramach układu ratalnego, należy uznać za prawidłowy. Słusznie zatem organy przyjęły, że sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek i odsetek za zwłokę w całości. Odnosząc się do zarzutów skargi, w szczególności rozbieżności w decyzjach Prezesa ZUS z w dniach [...] sierpnia 2009 r. i [...] października 2009 r., należało uznać je za niezasadne. Prezes ZUS dwukrotnie oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (niekwestionowany przez Skarżącego) uznał, że Skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia i fakt użycia w tym zakresie różnych sformułowań (dodatkowe zatrudnienie, praca w zakładzie pracy chronionej) w żaden sposób nie wpływa na prawidłowość tejże oceny. Z uzasadnień obu decyzji wynika, iż w ocenie Prezesa ZUS Skarżący, mimo stwierdzonej niepełnosprawności, ma możliwość podjęcia zatrudnienia, która może pozwolić na spłatę ciążących na nim zobowiązań względem ZUS. Podobnie należało ocenić zarzut skargi dotyczący błędnego przyjęcia kwoty wynagrodzenia uzyskiwanej przez małżonkę skarżącego na kwotę 1000 zł miesięcznie. Sam Skarżący, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, iż jego małżonka uzyskuje średni dochód miesięczny w wysokości około 1000 zł (k. 118 akt), a zatem słusznie organ przyjął właśnie tę kwotę. Jednocześnie okoliczność orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nie zmienia zasad odpowiedzialności małżonka za zobowiązania ciążące na Skarżącym, powstałe w trakcie trwania wspólności majątkowej. Jak słusznie wskazał Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę, zasady odpowiedzialności małżonka są uregulowane w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w zw. z art. 31 u.s.u.s., gdzie przyjmuje się, że uregulowanie zobowiązania przez małżonka, jako osoby solidarnie odpowiedzialnej, spowoduje wygaśnięcie zobowiązania Skarżącego. Organ administracyjny prawidłowo także ocenił sytuację Skarżącego pod kątem innych przesłanek, uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS, w szczególności Skarżący nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Należy podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca powinien wykazać swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. 77 § 1 k.p.a., statuujący zasadę prawdy obiektywnej (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy). To czy dana okoliczność została udowodniona, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Ocena owa winna być wszechstronna oraz zgodna z prawidłami logiki, nauki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z wymienionymi zasadami. Decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i odpowiada wymogom stawianym przepisami prawa. Zaznaczyć wręcz należy, iż z treści skargi wynika, że Skarżący nie kwestionował kompletności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, lecz jedynie wyrażał niezadowolenie z jego oceny, co nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze na mocy art. 151 p.p.s.a., skarga, jako niezasadna, podlega oddaleniu.