II SA/Sz 397/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustania ubezpieczenia społecznego rolników p o s t a n a w i a: 1) odrzucić skargę 2) zwrócić stronie skarżącej wpis sądowy w kwocie 200 zł (słownie : dwieście złotych) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], w której odmówił stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] r. orzekającej o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników wobec S.K. od dnia [...]r. Na wyżej opisaną decyzję, w dniu [...]r. S.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, jednocześnie uiszczając wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł (k. [...] akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że w przypadku wniesienia skargi, sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada jej dopuszczalność ustalając m.in., czy mieści się w katalogu spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku stwierdzenia braku kognicji sądu do rozpoznania sprawy, taka skarga podlega odrzuceniu stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 3 § 2 w/w ustawy, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej . W myśl § 3 powołanego przepisu, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi do sądu administracyjnego uczyniono decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaną w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Należy wyjaśnić, iż ubezpieczenia społeczne rolników objęte są zakresem działalności organów administracji publicznej, gdyż wydaje je Prezes KRUS, który zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2007 r. Nr 11, poz. 74), jest centralnym organem administracji rządowej. Powyższe sugerowałoby w sprawach ubezpieczeń społecznych o właściwości sądu administracyjnego, który sprawuje kontrolę administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 p.p.s.a. Jednakże w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), znajdujących zastosowanie do ubezpieczenia społecznego rolników, na podstawie odesłania zawartego w art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, uregulowano te kwestie odmiennie. W art. 83 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącym lex specjalis w stosunku do art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyrażono zasadę, iż od decyzji Zakładu w sprawach ubezpieczeń społecznych dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalenia wymiaru składek i ich poboru, umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Jedyny wyjątek od tej zasady przewidziano w ust. 4, powierzając w sprawach enumeratywnie w nim wymienionych, orzekanie sądom administracyjnym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zarysował się spór co do tego, czy zasada z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych znajduje zastosowanie co do decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych unormowanych w art. 83a ust. 1 i 2 w/w ustawy, tj. wznowienia, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany. Sąd administracyjny w niniejszej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w postanowieniach NSA z 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1852/07; z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1373/08; z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 420/08, postanowieniu WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., (dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wedle których, od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wydanej zarówno w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, z wyłączeniem właściwości sądów administracyjnych. Przystępując do wyjaśnienia zasadności przyjętego stanowiska, na gruncie rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, iż w myśl ust. 2 art. 83a w/w ustawy decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylane, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, odesłanie zawarte w tym przepisie do stosowania kpa, nie stanowi wskazań co do właściwości sądu administracyjnego, a jedynie przesądza, że w sprawach o ubezpieczenia społeczne przesłanki postępowania nadzwyczajnego, których spełnienie bada organ administracji publicznej, unormowano w kpa. Również z okoliczności braku wyraźnego wskazania w art. 83a ust. 2 w/w ustawy, że od decyzji wydanych w trybie nadzwyczajnym przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, nie można wywieść wniosku, że dopuszczalna jest droga sądownictwa administracyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał umożliwić dokonanie weryfikacji sprawy przez sąd administracyjny wówczas uczyniłby to wprost, tak jak w art. 83 ust. 4 ustawy. W tym przepisie bowiem stwierdzając, że od decyzji przyznających lub odmawiających świadczenia w drodze wyjątku, a także wydanych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zamiast odwołania przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, z odpowiednim zastosowaniem przepisów kpa, w rezultacie otworzył drogę do poddania kontroli decyzji wydanych w w/w sprawach sądom administracyjnym. Skoro w art. 83a ustawy nie wyłączono możliwości wniesienia odwołania, to oznacza, że należy stosować zasadę ogólną zaskarżania unormowaną w art. 83 ust. 2 (por. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SAB/Bk 39/09, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, z treści powołanych art. 83 i 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że zasadnicze znaczenie dla określenia właściwości sądu ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Wobec tego sprawa rozstrzygnięta w trybie nadzwyczajnym nie może podlegać kognicji sądu administracyjnego, w sytuacji gdy postępowanie to odnosi się do decyzji wydanej w trybie zwykłym, co do której przepisy ustawy jak i Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1, 2, 4778, 4779) wymagają drogi cywilnej. Przyjęcie przeciwnego poglądu opowiadającego się za poddaniem kontroli rozstrzygnięć organów dotyczących tego samego stosunku prawnego, sądownictwu powszechnemu czy administracyjnemu, tylko z uwagi na tryb prowadzonego postępowania, jest nie do pogodzenia z wykładnią systemową wewnętrzną aktu, zasadą spójności systemu prawa oraz z założeniem o racjonalności ustawodawcy. Reasumując należy stwierdzić, że skoro sprawa ustania ubezpieczenia społecznego rolników mieści się w dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy, zatem kontrola rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji, należy do właściwości sądu cywilnego. Niezależnie od powyższego sąd wyjaśnia, iż błędne pouczenie o przysługującym prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zawarte w zaskarżonej decyzji, nie stwarza podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nienależącej do właściwości sądu administracyjnego. Natomiast ta okoliczność może zostać podniesiona w odwołaniu do sądu powszechnego jako uzasadnienie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W tym stanie rzeczy, skargę należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie stronie skarżącej uiszczonego wpisu od skargi, Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 ww. ustawy.