I SA/Wa 604/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy R. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w sprawie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – T. C. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że powyższą decyzję organ pierwszej instancji uzasadnił tym, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła J. C. powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., który jej zdaniem daje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. Podkreśliła, że jest jedyną osobą, która sprawuje całkowitą opiekę nad mężem i jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża. Rozpatrując odwołanie organ drugiej instancji przyznał, iż na skarżącej bezspornie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża. Nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż sprawuje opiekę nad mężem o [...], co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jednakże osoba, w ocenie Kolegium, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim, to zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 ppkt a ustawy o świadczeniach rodzinnych J. C. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji została wydana w wyniku prawidłowo prowadzonego postępowania dowodowego i nie narusza przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. C. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię treści art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt I 27/07, naruszenie prawa procesowego poprzez nie oznaczenie adresata decyzji, naruszenie art. 8, 9 Kpa. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Okoliczność, iż skarżąca wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawianie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim ze skarżącą (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Po 513/909 LEX 53 1572). Należy zauważyć, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujący prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zastąpił art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, który regulował prawo do zasiłku stałego. Oba wskazane przepisy dotyczą tej samej materii, a mianowicie prawa do pomocy ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w sytuacji, gdy na osobie tej ciąży obowiązek alimentacyjny, znajduje to potwierdzenie w uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym wyraźnie wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpi funkcjonujący w pomocy społecznej zasiłek stały. Zatem w istocie rzeczy w obu przypadkach mamy do czynienia z tą samą normą prawną. Norma zawarta w art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej została uznana przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05). Tożsame w treści orzeczenie Trybunał Konstytucyjny wydał również w dniu 18 lipca 2008 r. P 27/07 w stosunku do art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym razem odnosząc się do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku tego ostatniego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego doszło do zmiany normatywnej treści art. 17 ust. 1, który obecnie brzmi następująco: "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozszerzeniu uległ więc zakres świadczenia pielęgnacyjnego. Efekt ten, wymuszony na ustawodawcy orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego nie może zostać zaprzepaszczony wąską, obejmującą tylko literalne brzmienie, wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wykładni przepisów prawa należy dokonywać zawsze w zgodzie z Konstytucją. W konsekwencji przepisy winny być stosowane w sposób nienaruszający zasad konstytucyjnych i umożliwiający najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Wobec tego w procesie prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa nie można pomijać dorobku Trybunału Konstytucyjnego zawartego w jego wyrokach. Dlatego za prawidłowy należy uznać pogląd, iż przepis art. 17, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się w chwili obecnej jedynie do osoby sprawującej opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny z mocy art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Osoba taka traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki obciążać będzie wówczas przede wszystkim małżonka (przed innymi członkami rodziny osoby wymagającej opieki). Małżonek w takiej sytuacji zyskuje natomiast prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy, iż obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści art. 23 i art. 27 tego kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy. Pod pojęciem wzajemnej pomocy należy rozumieć niewątpliwie także pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. Z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością noszącą cechy obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ten pogląd w pełni podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie (por. WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 814/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 7/09; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 533/08). Ponieważ organy obydwu instancji dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, obydwie decyzje należało uchylić, jako naruszające art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy. Błędna wykładnia powołanych przepisów miała bowiem wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy poczynione ustalenia organ odniesie do norm określających przedmiotowy zakres świadczenia pielęgnacyjnego, rozumianych tak, jak przedstawiono wyżej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.